Hêvî Keleş/ Qamişlo
Bêtirî mehekê li ser dorpêçkirina Kobanê derbas bû, bi dirêjahiya vê demê re bangên herêmî û navneteweyî ji bo vekirina rêyan û destûrdayîna gihandina lezgîn a alîkariyên mirovî zêde dibin.
Ji 20’ê Çileyê ve, komên girêdayî hikûmeta demkî ya li Şamê dorpêçek tevahî li ser bajêr ferz kirine, ku di encamê de şert û mercên jiyanê yên zêdetirî 600 hezar sivîlan li Kobaniyê û gundewarên derdora wê xirabtir bûne û hişyarî jî hatiye dayîn ku krîz dikare bibe karesatek mirovî ya berfireh.
Rêyên ku diçin bajêr hîn jî girtî ne, di heman demê de rê li ber ketina xwarin û pêdiviyên bijîşkî tê girtin û nexweşxane ji ber kêmbûna giran a dermanan, nemaze dermanên ji bo nexweşiyên belavbûyî û pêdiviyên ji bo rewşên awarte, ji bilî kêmbûna girîng a pêdiviyên bijîşkî, bi kapasîteya herî kêm dixebitin.
Gel ji kêmbûna hema bêje bêkêmahî ya şîrê zarokan dikişîne, ku jiyana bi sedan zarokan dixe xeterê di nav nîşanên zêdebûna nebûna alternatîfan de û tê payîn ku rêjeyên nexweşiyê , nemaze di nav zarok û kal û pîran de, zêde bibin, ger rewş bi vî rengî berdewam bike.
Dorpêç her wiha bû sedema kêmbûneke giran a materyalên germkirinê, ku êşa niştecihan, bi taybetî di kamp û stargehan de, girantir kir. Ji ber kêmbûna sotemeniyê û xizmetguzariya elektrîkê û avê qut bû, ku jiyana rojane ya di nav bajêr de hîn dijwartir kir.
Rewşa tenduristiyê: Hişyariya hilweşîna nêzîk
Di 1’ê Sibatê de, Nexweşxaneya Kobaniyê zêdetirî 20,000 nexweş pêşwazî kiriye, ku 5,515 ji wan di rewşeke zehmet de ne, di heman demê de ji ber kêmbûna dermanan û dorpêçkirinê zêdetirî 10 kesan mirine. Li Kobanê şeş nexweşxane hene, dudo ji wan taybet in û yek jî bi Desteya Tenduristiyê ve girêdayî ye. Lêbelê, hemî ji ber kêmbûna dermanan, her wiha hejmareke zêde ya nexweşan, ku piraniya wan ji bûyerên jehrîbûna avê dikişînin, ji rewşên dijwar dikişînin. Karmendên tenduristiyê yên li bajêr hişyar dikin ku dorpêça berdewam pergala bijîşkî ber bi hilweşînê ve dibe. Ji destpêka dorpêçkirinê ve, ji bilî mîqdarên sînorkirî yên ku wekî ne bes têne binavkirin, ti sewqiyatên bijîşkî yên birêkûpêk nehatine. Dermanên pêwîst, herwiha dermanên ji bo nexweşiyên belavbûyî ên wekî şekir, tansiyona bilind û nexweşiya dil, xilas bûne. Nexweşên talasemiyê, ku piraniya wan zarok in, ji ber kêmbûna yekîneyên xwînê bi du tehdîdan re rû bi rû ne, ji ber ku ew hewceyê veguhestina xwînê ya birêkûpêk in ku nayê paşxistin.
Ji ber ku niştecihên bajêr ava bîrên nepaqij bikar tînin, belavbûneke berfireh a nexweşiyên madê ên bi vereşîn û îshal re hatine tomar kirin, ku ji du hezar bûyeran derbas bûye. Ev di demekê de tê ku nexweşxane ji kêmbûna dermanên zehmetiyan dikişînin.
Piştî ku rewşa bajar ji ber nexweşiyeke zextî xirabtir bû, Dildar Rêzan Hiso yê 12 salî winda kir. Qedexeyên dorpêçkirinê rê li ber veguhestina wî ji bo nexweşxaneyên li Helebê girt. Mirina wî ne bûyerek tenê bû, lê belê trajediyek mirovî ya dijwar bû ku krîzek nîşan dide ku bandorê li bi dehan nexweşan dike ku li benda şansek derbasbûna sînor in, şansek ku dibe ku qet neyê.
Sotemeniya kêm û dabînkirina xwarinê kêm dibe
Li gel krîza tenduristiyê, kêmbûna sotemeniyê jiyana rojane dixe tengasiyê. Hejmarên sînorkirî bi rêyên nefermî dikevin hundir û bi bihayên zêde têne firotin, di heman demê de niştecih li îstasyonên kêm ên berdest di rêzên dirêj de radiwestin, bi hêviya ku têra xwe ji bo germkirina malên xwe an xebitandina jeneratorên biçûk peyda bikin.
Bazar, ji ber vê yekê, ji kêmbûna sebze û kelûpelên bingehîn êş dikişînin û biha bi girîngî bilind dibin. Ev yek bi hatina bi hezaran mirovên koçber ên ji gundên cîran ber bi bajêr ve tê zêdekirin, ku çavkaniyên jixwe sînordar hîn bêtir bar dike.
Alîkarî ne li gorî mezinahiya krîzê ye
Tevî ku di meha Sibatê de bi dehan kamyonên alîkariyê ketine deverên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, tevî hin ji wan gihîştine Kobanê, ji bilî mîsyoneke bijîşkî ji Herêma Kurdistanê jî, Çavdêrgeha Mafên Mirovan a Sûriyeyê piştrast dike ku tiştên ku hatine, tewra pêdiviyên herî kêm ên ku di mehek tevahî ya dorpêçkirinê de kom bûne jî, nemaze di rewşa tenduristiyê de, nagire nav xwe.
Her ku meha yekem ber bi dawî ve diçû, bangên ji bo vekirina korîdorên mirovî yên daîmî û bê şert û merc zêde dibûn da ku ketina birêkûpêk a derman, pêdiviyên bijîşkî û xwarinê misoger bikin û rê bidin ku rewşên krîtîk ji bo dermankirinê derkevin.
Di navbera kêmbûna dermanan, xetên sotemeniyê û li benda karwanên alîkariyê yên ne bes de, Kobanê rojên xwe yên dijwar di bin dorpêçê de derbas dike, di heman demê de niştecih ditirsin ku dem bi xwe bibe dijminekî din, lêçûna mirovî girantir bike û berxwedana bajêr bêtir biceribîne.
Bajarê Kobanê, ku berê ji ber şer û koçberiyê êş kişandiye, hîn jî bi pirsgirêkek mirovî ya nû re rû bi rû ye ku jiyana bi sed hezaran niştecihên wê tehdît dike, di nav bêdengiya navneteweyî ya li ser tiştên ku diqewimin û qedexeyên berdewam ên li ser wê hatine ferzkirin.
