Solîn Mihemed/ Qamişlo
Bi armanca balikşandina li ser zêdebûna nifûsa cîhanê û girîniya rêveberiya wê, pêşxistina tenduristiya zayînê, mafên mirovan û wekheviya zayendî, di sala 1989’an de roja 11 Tîrmehê ji aliyê UN’ê ve wekî roja Nifûsa cîhanî hat destnîşankirin.
Roja Nifûsa Cîhanî rojeke navneteweyî ye ku ji aliyê Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî ve di sala 1989’an de hatiye damezrandin da ku bala cîhanî bikişîne ser girîngiya pirsgirêkên cûrbecûr ên Nifûsê û aliyên wan ên pêşketinê. Koka vê bûyerê di baldariya girîng de ye ku ji hêla nifûsa cîhanê ve di 11’ê Tîrmeha 1987’an de gihîşt pênc milyaran, rojek ku wekî “Roja Pênc Milyar” tê zanîn.
Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî, di rûniştina xwe ya sala 1990’an de, biryar da ku her sal vê bûyerê bidomîne da ku hişyariyê li ser pirsgirêkên nifûsê û têkiliya wan a nêzîk bi jîngeh û pêşkeftina domdar re zêde bike. Ev Roja Navneteweyî cara yekem di 11’ê Tîrmeha 1990’an de li zêdetirî 90 welatan hate pîrozkirin. Ji wê demê ve, ofîsên welat ên Fona Nifûsê ya Neteweyên Yekbûyî “UNFPA” bi rêxistin û saziyên din re, bi hevkariya hikûmet û rêxistinên civaka sivîl re, dixebitin da ku pirsgirêkên girîng ên ku di bingeha hebûna mirovan de bandor dikin ronî bikin.
Mezinbûna Nifûsê di 2026’an de
Cîhan şahidiya guhertinên demografîk ên radîkal ên ku di dîroka mirovahiyê de bêhempa ne dike. Bi sed hezaran sal dom kir ku nifûsa cîhanê bigihêje milyarek, lê di nav nêzîkî du sedsalan de heft qat zêde bûye.
Di sala 1987’an de, nifûsa cîhanê gihişt pênc milyar mirov.
Di sala 2011’an de, hejmar gihîşt 7 milyar û di sala 2021’an de gihişt nêzîkî 7.9 milyaran.
Niha di sala 2026’an de ne, hejmara Nifûsê nêzîkî 8.5 milyaran dibe. Li gorî pêşbîniyên guhêrbar û navîn tê texmînkirin ku ev hejmar di sala 2050’î de bigihêje 9.7 milyarî û di sala 2100’an de jî bigihêje 10.9 milyarî. Her sal ku êdî nifûsa cîhanê bi qasî 83 milyon kesî di cîhanê de zêde dibe
Salên ku hejmara Nifûsê zêde dibû
Her çend eleqeya çapemeniyê û hişmendiya giştî li ser nifûsa cîhanê bi zêdebûna milyaran mirovan zêde dibe jî, nifûsa cîhanê her 14 mehan bi qasî 100 milyonî zêde dibe.
Nifûsa cîhanê di 6’ê Sibata 2016’an de weke 7 milyar û 400 milyonî hate texmînkirin û di 24’ê Nîsana 2017’an de gihişt 7 milyar 500 milyonî. Nifûsa cîhanê di sala 2019’an de gihîşt 7 milyar û 700 milyonî. Êdî piştî wê bi du salan, nifûsa cîhanê di 15’ê Mijdara 2022, an de ji 8 milyarî derbas bû.
Bajarên herî mezin li gorî nifûsê giştî
Tokyo: Hejmara Nifûsên wê digihêje 37.4 milyon kes û zêdetir.
Delhî : Hejmara nifûsa wê 29.3 milyon kes.
Şanghay: Hejmara nifûsa wê dighêje 26.3 milyon kes.
Qahîre: Hejmara nifûsa wê dighêje 23.5 milyon kes.
Mirov ne tenê hejmar in
Îro mirov ne tenê hejmar in ku werin jimartin, ne jî barekî li ser jîngehê ne, lê belê ew hişê ku nûjeniyê dike, destên ku ava dike û ruhê ku erdê diparêze ne.
li seranserî cîhanê ji aliyê saziyên wekî Fona Nifûsê ya Neteweyên Yekbûyî UNFPA, hikûmet û rêxistinên civaka sivîl ve gelek çalakiyên curbecur yên weke simîner, panel û hwd têne lidar xistin. Bi giştî ji bo hişyarkirina civakê û nîqaşkirina pirsgirêkên girêdayî nifûsê têne gotûbêj kirin.
