Remezan Olçen
Zargotin û folklor mîrasa ne-maddî ya gelan in ku dîrok, nasname û tecrûbeya jiyanê di xwe de digirin. Di her civakekê de, ev mîras bi rêya gotin, huner û adetên gelêrî ji nifşekê bo nifşekê derbas dibe. Ji bo gelê Kurd, ku di dirêjahiya dîrokê de gelek caran bi şert û mercên dijwar re rû bi rû maye, zargotin û folklor ne tenê çavkaniyên hunerî ne, lê her weha amûrên bingehîn in ji bo parastina ziman û nasnameya neteweyî.
Zargotina Kurdî, wek gotinên kevnar, pêşgotin, çîrok û destan, aqil û bîra civakî ya Kurdan nîşan dide. Gotinên wek “Şêr şêr e çi jin e çi mêr e” an jî “Dest bi dest bar tê rakirin” wekheviya jin û mêr, şertên jiyanê, hevkarî û tecrûbeya civakî bi şêwazeke kurt û qedirbilind vedigêrin. Her weha destanên gelêrî wek Mem û Zîn an Derwêşê Evdî, têkoşîn, evîn, rûmet û berxwedana mirovan vedigêrin û heta îro jî di nav civakê de bi awayekî zindî têne vegotin.
Folklora Kurdî di qada hunerê de jî dewlemend e. Dengbêjî yek ji hêmanên herî diyar ên folklora Kurdî ye ku bi rêya stranên dirêj û çîrokên stranî dîrok û bîra civakî diparêze. Dengbêjên wek Şakiro, Cemîl Horo, Meryemxan an jî Mihemedê Arif şertên jiyana gelê Kurd bi deng û stran tomarkirine. Govend, wek şêwazeke hevparî ya hunerî, di cejn, şîn û şahiya Kurdan de mirovan li hev tîne û hesta yekîtî û xwedîtiyê xurt dike.
Her weha cil û bergên xwecihî yên Kurdî, wek kiras û fistan, şal û şapik an jî kincên herêmî, şertên xwezayî, aborî û estêtîkî yên civakê diyar dikin. Cejnên gelêrî wek Newroz, bi sembola nûbûna jiyanê û berxwedanê, beşeke girîng a folklora Kurdî ne ku tê de stran, govend û çîrok bi hev re têne pêşkêşkirin.
Ev şert ne tenê bi Kurdan re girêdayî ye. Li cîhanê jî gelek gel folklor wek amûrekî parastinê bikaranîne. Li Îrlandayê muzîka kevnar û çîrokên gelêrî alîkarî kirine ku zimanê Îrlandî zindî bimîne. Li Japonyayê şanoya kevnar a Noh û Kabuki bi rêz hatine parastin û bûne beşek ji nasnameya neteweyî. Li Afrîkayê jî hunera vegotina çîrokan ya Griotan dîrok û bîra civakî bi awayekî zindî diparêze.
Di sedsala me de, bi bandora globalîzasyonê û medyayê, gelek çand û ziman di xeterê de ne. Ji ber vê yekê, parastina zargotin û folklorê berpirsiyariya giştî ye. Rojnameyên çandî, hunermend û akademîsyen dikarin bi tomarkirin, nivîsandin û belavkirina van hêmanan, rolêkî bingehîn bilîzin.
Di encamê de, zargotin û folklor dil û bîra çand û hunera Kurdî ne. Parastina wan wateya parastina ziman, dîrok û nasnameya gelê Kurd e. Wek ku mînakên ji Kurdistanê û cîhanê nîşan didin, gelên ku folklora xwe biparêzin, bi hêz û bi bawerî li pêşerojê dimeşin.
Formun Üstü
Formun Altı
