Erdogan Altan
Pêvajoya ku di 27ê Mijdara 2024‘an de li Sûriyeyê dest pê kir û bi hilweşîna bênavber a rejîma Esed gihîşt lûtkeyê, ji cîhana derve re wekî “şoreşek” hate pêşkêş kirin. Lêbelê, tiştê ku bi rastî qewimî tenê guhertina dîktatoriyek bi dîktatoriyek din bû. Zilma neteweperest û monarşîst a Esed bi şîdeta dîktatoriya selefîst û cîhadîst a El Colanî berdewam dike. Veguhestina ji dîktatoriyek bêrîh bo dîktatoriyek birîh ne azadiya gel, berovajê wê şêweyek nû ya koletiyê ye.
Komên HTŞ ya li ser bingeha El Qaîdeyê di sala xwe ya yekem a desthilatdariyê de bi êrîşên sîstematîk, leşkerkirina bi zorê, darvekirin û paqijkirinên etno-olî xwe nîşan da. Ev rastiya xwînxwar ku li pişt retorîka “şoreşa gel” veşartî ye, jiyana bi hezaran sivîlan winda kiriye.
Rola Tirkiyeyê li ser erdê bi êrîşên li ser herêmên Kurdan ji hêla komên çete yên ku ji hêla MÎT‘ê ve têne rêvebirin, hîn bêtir eşkere bû. Ev êrîş ku ji Til Rifatê heta Menbîcê, ji Bendava Tişrînê heta Qereqozakê dirêj bûn, Kurdan ber bi krîzeke nû yên koçberiyê ve ajotin. Piştî berxwedana bênavber a li Tişrînê, şaneyên veşartî yên DAIŞ‘ê di bin navê “Artêşa Eşîran” de hatin aktîfkirin. Armanca vê taktîkê ew bû ku ne tenê li eniyên pêş, lê di heman demê de li herêmên hundir jî ewlehiyê têk bibe û dabeşbûna mezhebî di navbera nifûsa Ereb û Kurd de gur bike.
Operasyonên ku ji hêla HTŞ ve li Lazkiye û Ceblayê hatin destpêkirin, zû veguherin komkujiyên Elewiyan. Malbat bi girseyî ji malên xwe hatin derxistin, jin û zarok hatin kuştin. Rastiya ku komkujî bi vîdyoyê hatin tomar kirin û li ser medyaya civakî hatin weşandin nîşan dide ku ev hovîtî ne tenê kiryarek tundûtûjiyê bû, lê di heman demê de amûrek propagandayê bû. Gelê Durzî bi çarenûsek wisa re rû bi rû ma. Êrîşên li ser herêmên Swêda û Jaremana di kuştinên bê dadî de ku ji hêla Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî ve hatine ragihandin de hatine belgekirin. Li gorî hejmarên nefermî, zêdetirî 2 hezar Durzî hatin kuştin û bi sedan hatin revandin. Ev wêne nîşan dide ka çawa têkoşîna kêmneteweyan ji bo diyarkirina xwe bi awayekî sîstematîk hatiye tepeserkirin.
Di demekê de ku HTŞ rêberên xwînxwar li welêt di meqamên herî bilind ên dewletê de bicih kirin, bi pragmatîkî li derveyî welêt li pey nêzîkbûna bi Rojava û Kendavê re bû. Piştî hilweşîna Esed, Dewletên Yekbûyî bi Colani re têkilî danî, hewl da ku “wî ji terorîzmê dûr bixe”. Rakirina HTŞ ji lîsteya rêxistina terorîst ji hêla rêveberiya Trump ve û mazûvaniya Colanî li Qesra Spî nîşan da ku çawa berjewendî ji îdeolojiyan girîngtir in.
Ji aliyekî din ve, Îsraîlê bilindbûna HTŞ wekî derfetek ji bo şikandina dabeşbûna Îran-Hizbullahê bi kar anî. Ji aliyê din ve, Erebistana Siûdî HTŞ bi pragmatîzma aborî hembêz kir û bi peymanên bi mîlyaran dolarî piştgirî da rejîma nû.
Di dawiyê de, veguherîna ji komkujiyên ji yekdest ên Esedê bêrîh ber bi guhertina cîhadîst a Colanî yê biriha ve gelê Sûriyeyê mehkûmî celebek nû ya zilmê kir. Tawanên HTŞ bûn sedema windakirina zêdetirî deh hezaran jiyanan. Di heman demê de, dewleta dagirker a Tirkiyeyê bi rêya çeteyên qaşo Artêşa Azad axa xwe ya dagirker berfireh kir.
Lê tevî vê wêneyê tarî jî, berxwedana Rêveberiya Xweser a Demokratîk a Rojava û gelên Durzî û Elewî hêviyê ji bo şikandina vê zincîra komkujiyan zindî dihêle. Dibe ku tiştê ku em herî zêde hewce ne gotinên wêrek be ji bo şikandina vê bêdengiyê. Ji ber ku gotina pirsgirêkan gava yekem a ber bi çareseriyê ve ye.
