Ronahî Sadûn
Serokwekîla Koma DEM Partiyê û endama Komîsyonê Gulistan Kiliç Koçyîgît diyar kir ku biryara komîsyonê ya çûna Îmraliyê bi qasî damezrandina wê dîrokî ye, ji ber Rêber Apo di çareserkirina pirsgirêkan de muxatabê sereke ye û got, “Ne gengaz bû ku em bêyî guhdarkirina Rêber Apo karê komîsyonê temam bikin.”
Derbarê kar û xebatên Komîsyona Xwişk-Biratî û Hevgirtina Netewî yên dema dawiyê, herwiha girîngiya çûna Komîsyonê cem Rêber Apo, Serokwekîla Koma DEM Partiyê û endama Komîsyonê Gulistan Kiliç Koçyîgît bersiva pirsên Rojnameya me da û hevpeyvîn wiha bû:
-Wekî tê zanîn Komîsyona Demokrasî, Xwişk-Biratî û Hevgirtina Netewî ev demeke ku xebatên xwe didomand û xebatên xwe anî asta dawî. Heta niha di kîjan astê de xebatên xwe da meşandin?
Komîsyona Demokrasî, Xwişk-Biratî û Hevgirtina Netewî piştî lihevkirineke siyasî di 5’ê Tebaxa 2025’an de hat damezrandin. Ev komîsyon du armancên bingehîn hebûn. Ya yekem, civakîkirina pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk bû. Ya din jî nîqaşkirina zagonên taybet yên vê pêvajoyê ku em jê re dibêjin zagonên veguhêz û pêşkêşkirina wan ji bo pejirandinê ji raya giştî re bû. Di vê wateyê de, komîsyonê piştî 5’ê Tebaxê, guhdarkirinên berfireh lidar xist, van guhdarkirinan meşandina guhdarkirinên hemû beşdarên peywendîdar ji beşên cûda yên civakê nîşan da. Herwiha di vê çarçoveyê de gelek beş hatin komîsyonê, nerîn û ramanên xwe ragihandin. Li ser vê bingehê, xebata komîsyonê hêdî hêdî derbasî qonaxa raporkirinê bûye û niha nêzî xêlasbûnê ye.
-Hûn bi xwe di komîsyona ku biçe Îmraliyê de cih digrin û biryara komîsyonê ya çûyîna Îmraliyê ji bo pêşketina pêvajoya aştiyê gaveke girînge, hûn vê çawa dinirxînin?
Biryara komîsyonê ya çûna Îmraliyê bi qasî damezrandina komîsyonê dîrokî ye. Ji ber vê yekê, em dixwazin hêviyên xwe ji bo biryarek ewqas girîng diyar bikin. Bê guman me dixwest ku gelek partiyên siyasî yên din dengê xwe bidin vê biryarê û ew bi lihevkirinek tam di parlementoyê de derbas bibe, lê mixabin li ser vê mijarê lihevkirineke ku li gorî tê xwestin çênebû. Niha em ê wekî 3 partiyên siyasî biçin Girava Îmraliyê û bi Rêber Apo re hevdîtin bikin. Ez dixwazim girîngiya hevdîtina bi Rêber Apo re ji bo çareseriyek demokratîk a pirsgirêka Kurd tekez bikim. Herwiha em tekez dikin bêyî ku ev komîsyon guh bide Rêber Apo, nerîn û ramanên wî berhev bike û pirsên ku ew meraq dike jê bipirse, derfeta ku ev pêvajo bi rastî pêşve biçe, kûr bibe û bi ser bikeve, pir kêm e. Me ev wekî pêwîstiyekê diyar kiriye. Li ser vê mijarê hin nîqaş hene, hin partiyên siyasî jî diyar kirine ku ew vê yekê wekî israr an jî weke derfeteke mezin dibînin. Em bawer dikin ku Rêber Apo di çareserkirina pirsgirêka Kurd de muxatebê sereke ye. Di heman demê de Rêber Apo mîmarê aştiyê ye. Ji vê wateyê ve, ji bo me ne gengaz bû ku em bêyî guhdarkirina Rêber Apo, karê komîsyonê temam bikin. Ji bo wê ez dixwazim careke din girîngiya dîrokî ya serdana komîsyonê ya Îmraliyê û hevdîtina rû bi rû ya bi Rêber Apo re tekez bikim.
-Gelo hevdîtinên ku bên çêkirin wê çiqasî bandora xwe li ser siyaseta Tirkiyê hebe?
Divê em tekez bikin ku ev civîn dê bandorên xwe yên girîng hebin. Em wekî komîteyek ku ji sê kesan pêk tê, dê biçin Îmraliyê û bi Rêber Apo re hevdîtinek bikin. Li ser vê bingehê me rêbazek pêşniyar kir ku dê piştrast bike ku qeydên civînê ji 51 endamên komîteya parlementoyê re werin xwendin, bi vî rengî piştrast dibe ku endamên komîteyê ji civînê haydar in. Me diyar kir ku ev ê bibandortir be. Herwiha pir girîng e ev civîn di rapora komîteyê de cih bigire û tê de were nîşandan. Ev ê ji bo pirsgirêka Kurd a bi rastî girîng, çareseriyek demokratîk û rêyek girîng veke. Di heman demê de ev gaveke ku wê deriyê serdemek nû û veguheztina qonaxa duyemîn hîn bêtir veke. Rêber Apo serdema nû wekî qonaxa duyemîn bi nav kiribû, ango gavên siyasî û zagonî. Lewra pir girîng e ku ev civîn pêk hat û Rêber Apo pêşniyarên xwe, di nav de pêşveçûnên ku li ser bingehek siyasî û zagonî hewce ne, ji me re û bi rêya wî ji komîteyê re ragihand. Di wê wateyê de ez dibêjim ji bo destpêka serdema nû, gaveke awarte û dorhelekê girîng e.
-Mijara di çûyîna komîsyonê ya li îmraliyê de ku wê CHP nûnerên xwe neşîne di raya giştî de bû cihên nerazîbûnê, hûn vî sekna CHP çawa dinirxînin?
Bê guman, divê em bibêjin ku ne tevlîbûna CHP û partiyên din ên siyasî ji bo dengdana komîsyonê û bi taybetî jî nepejirandina wan a dengdanê, nayê qebûlkirin. Pirsgirêka Kurd ji bo her partiyek siyasî û her welatiyekî ku li vî welatî jiyan dike, pirsgirêkek e. Ev pirsgirêk ne tenê ji bo DEM Partî, AKP û MHP ye. Ew ji bo 86 milyon mirovên ku li vî welatî dijîn, pirsgirêkek e. Ji bo wê ji destpêkê ve me daxwaz kiriye ku partiya sereke ya muxalefetê xwe ji bo vê pirsgirêkê berpirsiyar bibîne û çareseriyek bi rastî demokratîk ji bo pirsgirêka Kurd a di aliyê mafnasîyê de, misoger bike. Lewra me gelek caran gotiye ku divê ew di komîsyonê de cih bigirin û heta di pêşengiya hemû pêvajoyê de biryardanê bikin. Lê mixabin di dawiyê de, di bin zexta derdorên nîjadperest de, wan helwestek neyînî li ser mijara çûna giravê girtin. Lê bê guman gelê Tirkiyê bi xwe dê vê yekê di çarçoveya pirsgirêka Kurd û peywendîyên xwe bi Kurdan re binirxîne. Di wê wateyê de, hêviya me ew e ku CHP dê bêtir beşdarî pêvajoyê bibe û piştgiriyê bide wê. Hem jî divê helwestek bigire ku ji AKP û MHP derbas bibe. Di heman demê de divê em tekez bikin ku helwesta ew li pişt xwe digirin, ne rast e. Dema ku em helwesta niha ya MHP’ê digirin ber çavan, ne wêrekiya CHP’ê di vê biryarê de bi rastî jî xemgîn e û têgihîştina wê dijwar e. Di dawiyê de, pirsgirêka Kurd yek ji berpirsiyariyên herî mayînde yên vê axê ye. Çareserkirina vê pirsgirêkê hewceyê wêrekî û berpirsiyariyê ye. Em van hemû hêviyan li Parlementoya Tirkiyê ji raya giştî re diyar dikin û em hêvî dikin ku di siberojê de, hem di qonaxên rapor û hem jî yên zagonî de, ew dev ji vê helwestê berdin û di misogerkirina pêşketin, kûrbûn û encamdayîna pêvajoyê de helwestek berpirsiyartir bigirin, da ku çareseriyek demokratîk ji bo pirsgirêka Kurd misoger bikin.
-Ji bo ku pêvajo bi encam bibe û pirsgirêka Kurd li ser bingeheke demokratîk bê çareserkirin, pêwîst e çi bê kirin? Herwiha ji bo serxistina pêvajoyê tenê hevdîtinek pêk bê ne diruste, lê divê mafê hêviyê yê Rêber Apo pêk were, lewra çi pêwîst e ku ev yek pêk were?
Ev pêvajo xwedî gelek pêdivî û qonaxa ye. Yek ji wan pêdiviyan jî tendurîstî, ewlehî û azadiya fîzîkî ya Rêber Apo ye. Her çiqas di mijara tecrîdê de pêşveçûnek hebe jî, lê serdan û hevdîtin ku têne çêkirin li gor daxwaza me û ya Rêber Apo, pêk nehatiye. Heta ku rewşa Rêber Apo neye guhertin, em nikarin pêvajoyê bi awayek tendurist bigrin dest. Ji ber wê jî yên ku bixwaz in bi Rêber Apo re hevdîtin bikin û kesên ku Rêber Apo jî bixwaze bi wan re hevdîtin pêk bîne, çi akademîsyen, nivîskar, rewşenbîr û kesên sîyasetmedar bin, divê zemîneke diyalogê bi awayekî lêz were pêşxistin. Di heman demê de yek ji pêwîstiyên herî bingehîn ku ji destpêkê heta niha em tînin rojevê ku bilez û bez pêk were, mafê hêviyê ye. Tenê carek çûyîna komîsyonê ya Îmraliyê wê di şert û mercên Îmraliyê de tu guhertina nede çêkirin, lê pêwîst e helwestekî ku di şert û mercên Îmraliyê de guhertinan bide çêkirin, bê pêşxistin. Ji ber wê jî pêdivî pê heye ku mafê hêvîyê bi awayek yasayî û hiqûqî bê naskirin. Ev hemû di pêvajoyên pêş de wek xebatek sereke li pêşberî me ye.
