Rohat Bulut
Di sêzdeh salên dawî de, gelê Kurd û gelên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê ezmûnek veguherîna civakî derbas kirine ku dikare ji bo dîroka mirovahiyê bibe mînak. Ev ezmûn bi navê Rojava tê binavkirin. Ew ne tenê pênaseyeke erdnîgarî ye, lê di heman demê de felsefeyeke jiyanê ye ku li ser hêza xwerû ya gel hatiye avakirin, modeleke berxwedan û avakirinê ye. Di dilê vê modelê de ji nû ve avakirina civakê, pêşeroja gel, xwe parastin û daxwaza wan a statuyê heye.
Pergala ku li Rojava pêşketiye modelek jiyanek alternatîf a li dijî pergala dewletê ye. Li dijî yekperestiya dewletê, gelê herêmê bi rêya meclisên xwe yên komîn û saziyên xwerêveberiyê, pratîka Xwerêveberiya Xweser nîşan didin. Ev pergal ne tenê ji bo gelê kurd, lê di heman demê de ji bo gelên ereb, asûrî, ermenî û gelek civakên baweriyê yên din ên mîna dursî û elewî jî bingehek hevpar peyda dike. Yekîtiya çandî ya ku di navbera bawerî û gelan de hatiye avakirin, piraliya dîrokî ya herêmê ji nû ve derdixe holê.
Xwe parastin yek ji kevirên bingehîn ên vê pergalê ye. Xwe parastin ne tenê berxwedana çekdarî ye, lê di heman demê de tê wateya parastina nirxên çandî, bîra civakî û jiyana hevbeş jî. Civak tenê dikare bi avakirin û parastina saziyên xwe nirxên xwe biparêze. Hêzên parastinê bi xwe jî çarenûsa civakê temsîl dikin. Heke civak çiqasî xwedî hêzeke cewherî ya xweparastinê be, bi komîn û meclisê xwe hebûna xwe biparêze û pêş ve bibe dê çarenûsa pêşeroja xwe jî misoger bike.
Di vê çarçoveyê de, mijara statûyê pir girîng e. Gelê kurd û civakên din ên li herêmê ne tenê nasnameya xwe nas dikin, di heman demê de mafê avakirin û parastina pergalên xwe jî dixwazin. Statû, rûmet û pêşeroja gel e. Gelekî bê statû, hem ji hêla fîzîkî ve û hem jî ji hêla çandî ve, lawaz e. Ji ber vê yekê, mafê parastina gel, bi mafê hebûn û statûya gel ve girêdayî ye.
Parastina civakê divê ne tenê li dijî gefên derve, lê di heman demê de li dijî bandorên navxweyî û dejenerasyonê jî were kirin. Parastina nirxên civakî li dijî bandorên takekesî, bazirganî û wêranker ên modernîteya kapîtalîst girîng e. Ev nirx jiyana hevbeş, parvekirin, hevgirtin, azadiya jinan, hesasiyeta ekolojîk û mekanîzmayên biryardana demokratîk dihewîne. Parastina van nirxan tê wateya parastina pêşeroja gel.
Yek ji aliyên herî berbiçav ên pergala ku li Rojava hatiye damezrandin beşdariya rasterast a gel di rêveberiyê de ye. Ji endamên meclisên taxan bigire heta endamên meclisên herêmî, gel mijarên pêvajoyên biryardanê ne. Ev ne tenê baweriya gel bi xwe zêde dike, lê di heman demê de aîdiyeta civakî jî xurt dike. Gel dibe aktorên ku ne tenê rêveberiyê dikin, di heman demê de diparêzin û ava dikin.
Îro, Rojava ne tenê ji bo gelên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, lê ji bo hemû bindestan, yên ku nehatine dîtin û kesên ku xeyala aştiyê di navbera gel û baweriyan de dikin, çavkaniya îlham û sûdwergirtinê ye. Em dikarin bêjin, mafê diyarkirina çarenûsa gelan mafê avakirin, parastin û pêşxistina pergalên xwe ye. Ev maf gerdûnî ye û ji bo her civakê ji bo pêşerojek bi rûmet girîng e. Modela ku li Rojava hatiye damezrandin nîşan dide ka ev maf çawa dikare di pratîkê de gengaz bibe. Serkeftina vê modelê dê ne tenê ji bo gelê kurd, lê ji bo hemû gelên Rojhilata Navîn û cîhanê jî çavkaniya hêviyê be.
