Zekî Bedran
Gelo li Sûriyê derfetekê ku avakirina dorhêleke demokratîk û asayi hey e? Ev ne wisa ye. Bêguman, rejîmeke zordar serdest bûye û gel birçîyê azadiyê ye. Rêzikname, burokrasî û pergala kevnar hatiye hilweşandin. Di vê rewşê de, pergaleke demokratîk dikare li gorî daxwazê were bicîhanîn û hêviyên gel dikarin werin bicîhanîn. Hat dîtin yên ku şûna Baas’ê li Şamê hatine ser desthilatê, tişta ku pêktînin ji ya rejîma Baas xirabtire. Şêwaza wan a fikirîn û jiyanê ji dîrok û civaka Sûriyê pir cuda ye. Ew hişk in, li ser bingeha olî ne û hişmendiya wan cuda ye. Ew li dijî demokrasiyê ne. Ev bi ti awayî ne alîgirên azadiya jinê ne. Ev hişmendiya kevneperest a ku Tirkiyê jî piştgirîya wê dike. Hişmendiya Erdogan ji ya wan pir ne cuda ye. Li Tirkiyê demokrasî û zagon di kok de hatiye birîn, piştgirîdayîna kiryarên HTŞ’ê, di nav de komkujiyên li hemberî gelên Durzî wê piştrast dik e. Ji bilî vê, HTŞ’ê ji aliyê hikumeta Tirk ve dîl hatiye girtin û bi destê wan tê sazûmankirin. DYA, Fransa û Brîtanya dixwestin beşdarî danûstandinên di navbera Şam û Rêveberiya Xweser de bibin û wekî navbeynkar tevbigerin da ku bigihîjin çareseriyekê. Ji bo vê armancê civînek li Parîsê hatibû plankirin, lê Tirkiyê ew taloq kir. Wê roleke avaker ne lîst. Dibe ku ev danûstandin hin maf bidin Kurdan û nemaze çareseriyek demokratîk biafirînin. Dema ku dewlet wekî navbeynkar tevdigerin, têkbirin an jî dûrxistina vê yekê dijwartir dibe. Ji ber vê yekê, wan HTŞ’ê ji danûstandinan vekişand. Wezîrê derve yê Tirkiyê ji pirsgirêkên Tirkiyê bêtir bi pirsgirêkên Sûriyê ve mijûl e. Ew hewildan dike ku Rêveberiya Xweser gef dixwe û zextê li wan dike. Dema ku gefên Erdogan li ser vê yekê zêde dibe, eşkere dibe ku dixwazin Sûriye têxin nav çi cure aloziyên xwînî. Erdogan dibêje, “Dema ku şûr tê kişandin, mafê qelem û peyvan namîn e.” Ev gotin ne ji HTŞ’ê re hatibûn kirin. Yên ku di bin gefê de ne, di serî de Kurd û herêmên xweser in, ku hikûmetek demokratîk ava kiriye. Bi milyonan mirov ji hemî neteweyan, di nav de Kurd, Ereb, Suryanî û Asûrî, li vê herêmê bi hev re bi wekhev dijîn. Erdogan dibêje, “Van hemûyan bidin aliyekî û soza dilsoziya xwe bidin HTŞ’ê.” Bêşensiya mezin a Sûriyê ew e ku cîranê wê yên mîna Erdogan heye. Dema ku Sûriyê ket nav şerê navxweyî, Erdogan roleke pêşeng lîst û sînorên xwe ji bo DAIŞ, El Nusra û komên din yên çete vekir.
Hikumetê nêrîna xwe ya li ser gelê Kurd neguhertiye. Dibêjin werin em li Tirkiyê biratiyek Kurd-Tirk ava bikin, lê ev yek bi rastî xwe ne teyisandiya jiyanê. Ger ew ê bi Kurdan re bibin bira, çima ew qas hewl didin ku wan li Sûriyê tine û qir bikin? Piraniya Kurdan di nav sînorên Tirkiyê de ne. Hejmara wan li Sûriyê ji ya li deverên din ên welêt kêmtir e. Dema ku hûn bi Kurdên li Tirkiyê re bibin bira, hûn bi xwezayî piştgiriya Kurdên din digirin. Çima hûn wan li dijî hev dikin, rûxmê ku hûn dikarin piştgiriya Kurdan giştî bistînin? Erdogan dibêje yên ku bi Enqere û Şamê re tevbigerin, dê bi ser bikevin. Ji ber vê yekê, divê em bipirsin, Enqere bi kê re ye? Çîrokên bê bingeh têne çêkirin da ku Kurdan ji holê rakin û têk bibin. Rêxistinên Kurd û armancên wan têne biçûkxistin û raya giştî li dijî wan tê sorkirin. Di çapemeniya Tirkî de, bi berdewamî gef li Kurdan tê xwarin. Kurd vîn û hebûna wan nayê dîtin; ew her gav ji hêla hêzên biyanî ve wekî amûr têne bikar anîn. Kurd wekî mirov nayên hesibandin; ew nayên dîtin. Ew weke piyonên DYA, Îsraîl û hwd tên bikaranîn. Ger hûn hemû deriyên çareserî û jiyanê ji bo Kurdan bigirin, hûnê ji wan çi hêvî bikin? Ji bilî tinebûnê, radestiyê, ti bijarteyek din li ber wan nayê hiştin. Dewleta Tirkiyê niha artêşa xwe li ser sînorên Iraq û Sûriyê bi cih kiriye da ku Kurdan têk bibe û li ser wan serweriyê ava bike. Sûriye û Iraq lawaz bûne û hêza wan tine ye ku Kurdan têk bibin. Ji ber vê yekê, Tirkiyê ji bo ku kiryaran pêk bîne, wan bi 10 hezaran leşker li Iraq û Sûriyê bi cih kirine. Ew bi berdewamî li hevkariyê bi hikûmetên van welatan re dixwazin, hewl didin ku wan li gorî polîtîkayên xwe bidin tevgerandin. Wan karî Iraqê li gorî vê sazûman bikin. Lê Beşar Esed wekî ku Erdogan dixwest tevnegeriya. Ji hêla din ve, HTŞ’ê bi tevahî di van polîtîkayan de cih digire û bi Tirkiyê re hevalbend e. Hikûmeta Tirkiyê qaşo rojnamevanên ku bi navê Abdulkadîr Selvî li ser şerê ku ew plan dike û karesata ku li benda Kurdan e nivîsand. Selefiyan zêde dike, “Ji bo êrîşek li ser QSD’ê û Rêveberiya Xweser li benda fermana Erdogan e. Dema ku were erê kirin, HTŞ, eşîrên Ereb û SMO dê êrîşek bidin destpêkirin û wan ji holê rakin.” Ma Erdogan serok e an jî fermandarê giştî yê Sûriyê ye? Çima fermana êrîşê dide? Ew bi gotina “Tirkiye tevlî şer nebûye û êl û eşîr, HTŞ û hwd. li dijî QSD’ê şer dikin” gelên cîhanê bixapînin.
Encama êrîşên HTŞ’ê yên li dijî Elewî û Durziyan komkujî û wêranî li Sûriyê pêkhat. Dûyê li ser van herêman hîn jî belav nebûye. Bifikirin ka dê çiqas komkujî çêbibe ger ew bi hêzên bihêztir û bi piştgiriya tevahî ya Tirkiyê êrîşî Kurdan û herêmên xweser bikin! Ev komên çekdar heta zagonên şer jî binpê dikin. Guh nadin zarok, jin an tiştekî din. Kurdan çi bi Tirkiyê kirine ku komkujiyek wisa li dijî wan plan kiriye? Ma divê welatî û rewşenbîrên Tirkiyê li ser vê yekê lêpirsîn û nîqaş nekin?
