Zekî Bedran
Lihevkirinek di navbera QSD’ê û rêveberiya Şamê de pêk hat. Ji dema îmzekirina peymanê di meha Adarê de ve, ti pêşveçûnek berbiçav û ya girîng çênebûye. Li Helebê pêşketinek heya erdekê çêbû. Paşê, desteyên danûstandinê ji bo bicîhanîna peymanê hatin avakirin. Ev deste li Şamê civiyan û li ser çawaniya xebatên xwe nîqaş kirin. Lê, deste careke din necivîn. Diviya bû komîteyên jêr werin avakirin û di nav xwe de li ser hin mijaran nîqaş bikin. Lê, li ser vê mijarê ti pêşveçûn an nîqaş çênebû. Di dawiyê de, şandeyên ji Şam û Rêveberiya Xweser bi navbeynkariya nûnerên Dewletên Yekbûyî û Fransayê civiyan. DYA û Fransayê hewl dan ku rê li ber pêvajoya rawestiyayî vekin û piştrast bikin ku alî li ser hin mijaran gav bavêjin. Lê belê, ev civîn jî bê encam derket. Wekî din, nûnerê DYA Thomas Barrack kiryarên ku pirsgirêkê hîn girantir kirin, ew veguherandin aloziyekê, û daxuyaniyên pir neyînî ji raya giştî re dan. T. Barrack kesekî xwedî ezmûn e. Ew wekî navbeynkar tevdigerin, aliyan tînin cem hev. Divê ew fêm bike ku alî pir dûrî hev in. Ger aliyek pirsgirêkek pêş bixe û nêzîkatiyek teng bigire, divê Barrack bikaribe li hev bike û aramî pêk bîn e. Lê ev ne wisa bûye. Daxuyaniya Barrack bi retorîk û siyaseta DYA ya heta niha re nakok e. Ew dibêje, “Em ê ji bo QSD’ê dewletek ava nekin, em nikarin wan bişopînin; rêyên din hene. QSD, YPG û PKK yek in, hwd.” Dewleta Tirkiyeyê bi salan e vê îdiayê dike. Wê DYA bi hevkariya bi terorê re tawanbar kiriye û salan e, zext lê dik e.
Wezîrê Derve yê Rûsyayê Sergey Lavrov kesayetiyek din bû ku DYA tawanbar kir û rejîma Sûriyê û dewleta Tirkiyeyê provoke kir. Carinan digot, “DYA dê Kurdan neçar bike ku dewletek ava bikin.” Lê dîsa jî, ew ji daxwazên Kurdan baş agahdar bû. Kurdan daxwazên xwe bi nivîskî ji hikûmeta Sûriyê û Rûsyayê re pêşkêş kiribûn. Wekî din, di daxuyaniyên pir caran de, wan diyar kir ku ew dewletekê navendî û netew naxwazin. Ev nêzîkatî bi eşkereyî xizmetê ji çareseriyê re nake. Ew ne tenê aliyan teng dike, lê di heman demê de gefê li Kurdan jî dixwe. Lavrov ji Kurdan re digot ku dev ji maf û daxwazên xwe yên ji bo Rêveberiya Xweser berdin û tevlî rejîma Baas bibin. Niha nûnerê taybet ê DYA jî heman tiştî dibêje. Balkêş e ku ew ji Rêveberiya Xweser re, ku li Rojhilata Navîn demokrasiyê dixwaze û di vî warî de mînakek baş dide, dibêje ku dev ji van berdin. Ew dibêje Sûriye dewletek e, hikûmetek navendî dê hey e, û divê em tevlî wê bibin. Kes nabêje ku em ji Sûriyê derkevin an artêşek cuda hebe. Lê ev Sûriya navendî û zordar bûye sedema şerekî navxweyî yê dijwar û wêraniyê. Hebûna gel hate înkarkirin. Serweriya zagonî nexebitî, û maf û azadî ji bo gel pir zêde hatin hesibandin. Tawanên giran ên li dijî mirovahiyê hatin kirin. Hilweşîna vê rejîmê ji bo gelê Sûriyê derfetek mezin e. Niha, divê Sûriyekî nû li ser bingehek demokratîk were avakirin, û maf û azadî divê werin teqezîkirin.
Hebûna HTŞ’ê di desthilatdariyê de ji bo demokrasiyê kêmasiyekê mezin e. Ew behsa têgeha demokrasiyê jî nakin. Ew li dijî wê ne. Tewa di demekê de ku ew nikarin Sûriyeyê serwer bibin û qels in, ew rêveberiyek pir navendî ferz dikin.. DYA û Ewropa bi Sûriyê re eleqedar in. Wan bi HTŞ re peywendî pêş xistine. Wan ambargo rakiriye. DYA û hevkarên wê jî bandorek xurt li ser welatên Ereban dikin. Îsraîlê diyar kiriye ku ew dewletek an hikûmetek li ser bingeha bingehên olî li kêleka xwe naxwaze. Ew heta saziyên leşkerî yên mayî bombebaran dike. Ew heta ber bi Şamê ve çûye û hêzên leşkerî bicîh kiriye. Ger DYA û hevalbendên wê nexwazin ku HTŞ’ê ji bo herêmê bibe gef, divê ew beşdarî avakirina Sûriyekî demokratîk bibin. Sûriyekî piralî û demokratîk dê hem li hundir û hem jî li navneteweyî nebe gef. Ew kesên xwedî raman û daxwazên cuda na pejirînin nav hikûmetê, û wan di pêvajoya çêkirina destûrê de jî nagirin di nav xwe de. Ew hewl didin ku dewletê li gorî hişmendiya xwe yên yek dest, zêde navendî û takekes birêve bibin û ava bikin. DYA û Ewropa bi Sûriyê re eleqedar in. Wisa xuya dike ku DYA û welatên Ewropî xema demokratîkbûna Sûriyê nakin. Ew berjewendiyên xwe yên teng didin pêşiyê.
Wekî din, T. Barrack dê ji bo Sûriyekî pir navendî di bin desthilatiya HTŞ de piştgirî neke, û ev dê ji bo vê yekê nebe çavkaniyek aloziyê. Kurdên li Sûriyê demokrasiyê diparêzin. Wan li herêmên xweser hikûmetek demokratîk ava kirine. Wan mînakek baş dan ku deh sal in li ser piyan e û ji bo cîhanê vekirî ye. Kurd alîgirê hikûmetek piralî,demokrat re piştgrî dikin. Ji aliyê din ve, HTŞ li dawiya dijberî ya vê buyerê ye. Ew ti daxwaz an nêrînên wekî azadiya jinan nayinin li ser ziman jî. Berevajî vê, ew dixwazin jinan di malên wan de bihêlin. Ew li dijî azadiya ramanê, rêzgirtina ji bo ol û baweriyên cûda, û hikûmetek pirçandî ne. Ewqas ku wan navê “Komara Erebî ya Sûriyê”, ku mîrateyek Baasê ye, di destûra xwe de bi cih kir. Bê guman, anîna cem hev a nêrînên cîhanî û birdoziyên wiha cihêreng û gihîştina lihevkirinê ne hêsan e. Lê heke DYA û Ewropa li ser demokrasiyê û hebûna azad a gelê xwe israr bikin, ew dikarin hikûmeta Sûriyê neçar bikin ku gavan bavêje. T. Barrack, erkê wan ew e ku çareseriyê ber bi bingehek demokratîk ve bibin. Wekî din, Kurdan daxwaza dewletekê tine ye. Ne hewce ye ku pirsgirêkan tevlihev bikin an jî dijwar bikin…
