Sîpan CAN
Biryara ku ji aliyê serokê Amerîka Donald Trump ve derketiye ku dibêje “êdî DAIŞ bi dawî bû, dema vegera malê ye” rîskek mezin di herêm û cîhanê de avakir. li gor her hêzekê ev rîsk bû sedema refleksên cuda cuda. Hin alî bi wê biriyarê re ne û hin jî li dij in. Vê biryara ku hemwextî gefên dewleta tirk li ser bakûr û rojhilatî Sûriyê hatine xwarin, helbet ne sûdfe ne; lê Heya astekê zimanê Erdogan qût kir, bi nêrînek din rojev da guhertin.
Bê goman, di qada siyasetê de tiştên ji nişkêv nînin. Biryar ne tiştekî hema wiha û dê û temam bû ye. weke ku tu henekekî ji xwe re bikî an jî tu kesekî beh bike û bitrsînî. Lê carana pirsa tête ser û mêjiyê mirovan gelo vê biryarê rîsk da alî û hêzên heyî; lê ji ber xwediyên biryarê ketine rîskê ev biryar dan. Em diakrin bêjin Amerîka ketiye rîska ku Îran, Tirkiye û Rûsiya bi lihevkirinekê karibin wan di hundurê Sûriyê de bifetisînin.
Xuyaye yê ku kêfa wê jê re were Îran e. ku heya niha wek dijminê serke yê Amaerîkayê ye. zêde dem neçû, hin jihêzên xwe yên li Hemayê berê wê da Dêra zorê ji aliyê başûrê ve. Di gel vê yekê de daxuyaniyên wan û yên Tirkan gelek bi pesin dayîn hev dû xweş dikirin. Amerîka li Îraqê bi serneket û niha jî li Sûriyê jî dixwaze xwe vekişîne. Hema derdê wê pere ne. Kî bikaribe pere bide wê dikare xwe vekişîne. Siyaseta Amerîka ku ji hin aliyan ve dişibe siyaseta Turkiyê mirov gelek pê ecêb dimîne. A yekê hevalbendên wê QSD’ê ku yên herî zêde wan windahî dan bi xencerê li wan xist. Êdî çawa Tirkiyê ji mijara sifir probelêm gelek problêm jê re hene. Amerîka jî bi xapandin û hîleyan tu kes li derdora xwe ne hêştî, faktora wî jî tenê ku xwe wek hêza yekemîn di cîhanê de dibîne lewra divê her kes guhdar bike. lê, tevî ku dunuya hemû berjewendî ne. Lê ne biecêba Amarîka jî, bi vsn nêzîkatiyên berjewdî parêz wê ne tenê hevalbandên ji kurdan winda bike, wê gelek welatên ereban û gelek welatên din yên li ser wan serwerin jî winda bike. di sedsala 21’emîn de, êdî rewşa cîhanê jî mîna berê ku bi darê zorê ferzkirina siyasetan wê bi sernekevin.
Ji ber wê ger rîska heyî em binirxînin divê em ji vê aliyê de hinekî baş her wiha ziraviyên vê mijarê jî baş lêkolîn bikin. em ê bibînin ku rîska heyî ya hegemoniya cîhanê bi xwe ye. êdî nema dikarin rê li ber herikîna dîrokê bigirin.
