Burhan ERDEM
Di nava xirecira îktidarê de, mijara hilbijartinên herêmî yên li Bakur û Tirkiyeyê li paş dimîne. Lê xweş tê zanîn ku, tirseke wendakirinê ya vê îktidarê tunebûya, wê ewqasî bi şaşaa êrişî kurdan nekiriba. Şaredariyên Bakur li aliyekî, li metropolên mezin ên Tirkiyeyê jî, li gorî salên borî şanseke mezin a serkeftina HDPê peyda bûye. Li hin bajaran, dengên HDPê roleke kilît dilîze. Ango HDP bi kê re be, destekê bide kîjan namzedî, wê serkeftin a wî namzedî be.
Niha li Tirkiyeyê belediye, îdareya taybet a bajaran û gund weke sê saziyên rêveberiyên herêmî di jiyana mirovan de cîhê xwe digrin. Tevî vana, belediyeya bajarê mezin jî di salên dawîn de weke modeleke nû ketiya jiyana mirovan. Gund û belediye ji bilî rêveberiyên herêmî weke îdareyên civakê jî tên nirxandin. Cihêtiya di navbera van îdareyan de tenê li gorî nufûsa wan tê kirin û vana xwediyê îdareyeke mahalî ne.
Lê Îdareyên Taybet ên Bajaran xwediyê cihêtiyeke girîng e. Sehaya faaliyeta Îdareyên Taybet ên Bajaran, sînorê hemû bajêr digre nava xwe. Û faaliyetên wê ne li gorî nifûsê, lê li gorî faktorên, îdarî, civakî û ekonomîk, ji aliyê rêveberiya navendî ve tê tayin kirin. Yanî bi gotineke din, gund û belediye li gorî civaka mirovan hatine sazkirin, lê Îdareyên taybet ên Bajaran ji jor ve û bi awayekî sûnî hatine tayînkirin.
Niha li Tirkiyeyê 30 belediyeyên bajarên Mezin hene û 51 belediyeyên bajaran hene. Hejmara belediyeyên navçeyan 919 ye û hejmara belediyeyên nahiyeyan 397 e. Herwiha li Tirkiyeyê 18333 gund hene ku ji bo van gundan muxtar tê hilbijartin. Li her bajarî jî Îdareya Taybet a Bajêr heye ku hejmara vana jî 81 e. Lê ji vana gişan zêdetir bala herkesî li ser şaredariyê ye. Lewra xwediya hêzeke mezin a rêveberiya navçe û bajaran e.
Ji ber koça van salên dawî û bi taybetî ya piştî hewldana darbeya ku AKPê veguhezand ya xwe, li 81 bajarên Tirkiyeyê nifûsa kurdan zêde bû. Hin bajarên anatoliyê -yên wisa adetî bi rastgiriya Tirkiyeyê re ne- ne di navê de, li her bajarê Tirkiyeyê, rêjeyeke bi qasî ji % 10 a potansiyel dengên kurdan peyda bûne. Herwiha beşên civakê yên di van salan de bûne maxdûrên îktidarê gelekî zêde bûne. Ev hemû dikarin ji HDPê re bibin dengên protestoyê ku yên kurdan ên adetî lê were zêdekirin, rêje gelekî zêde dibe.
Hê di bîra me de ye ku di demekê de kes ne li bendê bû çawa rêjeya dengên HADEPê zêdebûbû. Hilbijartina yekem a kurdan xwe lê nîşan dabûn ew hilbijartina herêmî ya tevî hilbijartinên parlamentoyê di 18 nîsana sala 1999an de pêk hatibû.Di vê hilbijartinê de 20 partiyên siyasî daketibûn qada bezê û di nava van partiyan de HADEP jî hebû. Cara pêşîn siyaseta kurd 37 belediyeyên bajarên Kurdistanê bi destxistibûn. Ev yek jî mijara herî derkete pêş a vê hilbijartina herêmî bû. Di salên pey re de, êdî derxistina namzetên serbixwe, li ser vî esasî hatibû danîn û ev yek her bilind bûbû ku di 2015an de gihaştibû lutkeyekê.
