Kemal Necim
Di hemû qadên jiyanê de carê nakokiyên di navbera nifşên mirovan de rû didin, ev nakokî dibe ku der barê şêwe û awayên jiyanê debin, yan der barê nêrîn û boçûnên bîrodozî û ramyarî bin. Ji nava qadên ku pêwîste bêtir dostane û têgihîştî be, qada wêje û afirînerîyê ye. Di vê qadê de jî pir caran tengezarî û arîşeyên derûnî di navbera nifşan de derdikevin, di navbera nifşê mezin û xwedî ezmûn, û nifşên ciwan û destpêkê ku gavên xwe yên pêşî li ser rêya wêjeyê û afirîneriya peyvê davêjin de.
Nifşê wejeyî çi ye?… Li gorî hin pênaseyan ew kom yan nifşê daner û nivîskaran ê ku hin bîrwerî û baweriyên bîrdozî û şêwazên hunerî di demeke diyarkirî de wan dighîne hev e. Ev dem jî dibe ku 15 sal yan zêdetir bin. Taybetmendiya koma nifşê wêjeyî ew e ku, ew kesên bi temenê xwe nêzî hev in, kesên ku bîr û bawerî û boçûnên wan yên ramyarî û jiyanî û civakî nêzî hev in, bi hev de re dijî, yan jî bi hev re bûyereke dîrokî civakî yan siyasî yan ramyarî ya bi bandor derbas kiribin.
Hin ramyar û zanyar dibêjin ku nakokiya nifşên wêjeyî diyardeyeke sosyokulturî ye, ev nakokî dema raman û şêwazên wêjeyî di navbera du an çend nifşên wêjeyî yên cuda de têne guhertin çêdibe, bi giştî di navbera nifşê kevin û nifşê nû yê nivîskar û rewşenbîran de çêdibe. Ev nakokiya wêjeyî ya di navbera nifşan de bi sedema veguhertinên serdemê pêk tên, ji ber ku wêje jî bi guhertinên civakî û çandî bandor dibe, ev guhertin dibe sedema guhertina mijar û awayên nivîsandinê û nirxên wê yên bedewiyê di navbera nifşên cihê de. Nakokî dibe ku ji ber guhertinên ziman û bikaranîna wî ya di navbera nifşan de çêbibe, ev jî bandorê li şêwaza nivîsandinê û nêzîkatiyên rexneyî yên li berhemên wêjeyî dike.
Ta niha, di civaka wêjeyî ya Kurdî de diyardeyeke wiha bi bandor rû nedabû, ango me nebihîstibû ku genşeyek yan nakokiyek di der barê mijarên wêjeyî û şêwe û nêrînên hunerî de di navbera nifşên wêjevanan de rû daye. Carna hin nakokiyên wiha di navbera heman nifşî de rû didan, ew jî bi bandora guberînên ramyarî yên cîhanê çêdibû. Guherînên ku salên dawiyê li Rojava çêbûn, rê li pêşiya beşdarûneke berfereha ya ciwanan vekir di qada wêjeyî de, bi taybet nifşên ku ji dibisitan û peymangeh û zanîngehên Kurdî derçûn û têra xwe agahdarî wêjeya Kurdî bûn û her wiha agahdarî şêwe û derbirînên nû yên afrêneryê bûne. Ev nifş di hêla wêjeyî de guherîn û afrêneriyeke cuda û nûjen çêdikin. Di dema nêzîk de bi rêya pêşbirkeke di warê helbestê de nifşên cuda yên afrêner û daneran hatin kêleka hev û li hember hev. Di encamê de sê xelatên pêşbirkê bûn para helbestvanên ciwan. Lê vê encamê bi xwe re nakokiyek derxist ku piraniya kesên nerazî bûn ji nifşên helbestvanan ên mezintir bûn.
Her çiqas navê vê rûdanê nakokî be jî, lê li gorî pêşveçûna demê diyardeyeke baş e, dê bibe sedem ku der barê awa û şêweyên afrêneriya wêjeyê de geneşeyên berfereh çêbibin, di encamê de dê her nifştek karibe nirx û baweriyên xwe biparêze û rêzê bide nirxên nifşê din.
