Heta niha tucarî Enqere ji aliyê Washingtonê ve ewqasî nehatiye tehdîtkirin. Herçiqasî girtîbûna rahîbekî li Tirkiyeyê weke sedem were nîşandan jî, di bingeha xwe de, şikestineke ciddî ya têkeliyên DYA û Tirkiyeyê heye. Dîrokîbûna van têkeliyan û kûrbûna berjewendiyên ji hevdû yên aliyan, bi mirov dide gotin ku ewê çareserî an li ser esasê wê menfaetê be, an jî wê rêveberiya Enqerê bide guherîn! Lewra, di dîroka van têkeliyan de, ev hertim bi vî rengî pêk hatiye…
Destpêka nêzîkatiya di navbera Tirkiye û Amerîkayê de, hê di dema Atatûrk de çê bûbû. Ku peyameke namdar a Ataturk ji bo gelê Amerîkî hebû, li sînemayên Amerîkayê dihate pêşkeşkirin. Lê xurtbûna vê têkeliya bi rêveberiya Washingtonê re, rastî salên piştî şerê duwemîn ê cîhanê tê. Di vê demê de, Yekitiya Sovyetan ragihand ku di dema derbasbûna tengavên Çanakkale û Bosforusê de Tirkiye li hemberî wan astengî derxistiye. Ji ber vê astengiyê jî peymana dostaniyê ya sala 1923 yan a bi Tirkiyeyê re careke din nû nekir. Piştî vê pêşketinê rêvebiriya Enqerê berê xwe da rojavayê cîhanê. Vê helwesta Tirkiyeyê di çavên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de ku dest bi şerê sar kiribû pêşketineke erênî bû.
Lewra, cîh û rewşa stratejîk a li rojhilata navîn a Tirkiyeyê, cîrantiya wê ya bi Yekitiya Sovyetan re û dîsa kontrola wê ya li ser Tengavên Çanakale û Stenbolê ji bo Waşîntinê gelekî girîng bû. Ji xwe piştî şer Amerîkayê dest bikampanyayeke navneteweyî ya dijberiya komunîzmê kiribû. Mîmarê vê kampanyayê Serokdewletê hingê yê Amerîkayê Harry Truman bû. Di çarçoveya vê kampanyayê de Kongreya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tevî Yunanîstanê Tirkiye jî girt nava welatên ku ewê alîkariya wan bikin.
Navê vê plana alîkariyê jî ku gelek dewletên Ewropayê jê sûd wergirtin, alîkariya Marshal bû. Di çarçoveya vê planê de Tirkiyeyê sed milyon dolar alîkariya leşkerî û aborî ji dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê wergirt. Şertê vê alîkariyê jî dijberiya Yekitiya Sovyetan bû. Jixwe tevî vê yekê sazkirina qeregaheke li Tirkiyeyê ya bi armanca berterafkirina tehdîtên ji Moskovayê tên armanca sereke ya Washingtonê bû.
Kampanyaya dijberiya komunîzmê ku destpêka têkeliyên Tirkiye û Amerîkayê bû, di 50 salên dawîn de hertim bû bingeha têkeliyên van welatan.Tirkiyeya ku bêyî şik û şiphe piştgirvanê Amerîkayê bû, di navbera salên 1950 û 53 yan de ji bo şerê Koreyê leşker şand. Ku di dawiya vî şerî de Kore bû du perçeyan. Bi vê leşker şandinê re jî Tirkiye di sala 1992 an de, ji bo NATOyê weke endam hate qebûl kirin.
Di sala 1955 an de jî Tirkiye bû endamê CENTOyê, ku ev rêxistin xwediyê stratejiya bi îttifaqên herêmî dorpêçkirina Yekitiya Sovyetan bû.Di nava vê rêxistinê de dewletên weke Îran, Pakîstan, Iraq û Brîtanyayê cîh digirt. Bi taybetî li rojhilata navîn ku di salên navbera 1950 û 60 î de dengeyên wê cîhê xwe digirtin, Tirkiye bi Yektiya Dewletên Amerîkayê re di nava hevkariyê de bû. Tirkiye di vê demê de tevî hevkariya Îran, Urdun û Îsraîlê, nehişt ku Yekitiya Sovyetan û welatên ku hingê hevalbendê Sovyetan bûn weke Misir, Iraq û Sûriye li Rojhilata Navîn hêz û bandora xwe bikarbînin. Heta dagerkirina Kibrisê ya ji aliyê Tirkiyeyê ve, di têkeliyên Washington û Enqereyê de krîzeke ciddî nehatibû jiyîn…
Burhan ERDEM
