Cemîl Xoce
Civaka li Tirkiyê di van rojan de kirîzeke siyasî ya pir mezin dijî. Ev krîz rasterast bi pirsgirêka Kurd a ku ji salên dirêj ve berdewam dike ve girêdayî ye. Nebûna çareseriyên rastîn, rê li ber pêşveçûna Tirkiyeyê bi temamî digire. Desthilatdariya heyî ji bo pêkanîna aştiyê tu gavên cidî navêje. Ev paşveçûn dibe sedem ku rewşa siyasî û aborî roj bi roj xirabtir bibe. Aştî hewcedarî wêrekiyê û biryarên zelal ên hemû aliyan e. Bêyî van biryaran wê êş û azar berdewam bikin. Her wiha wê pêşveçûn di herêmê de pir dereng bikeve.
Nebûna demokrasiyê rê li ber aatiyê digire
Dewleta Tirkiye di nêzîkatiya xwe ya li hemberî pirsgirêka Kurd de tenê pişta xwe dide hêza ewlehiyê. Polîtîkaya tecrîdê ya li dijî Rêber Ocalan, rê li ber hewlên wî digire û nikare bi rengekî azad û eşkere bixebite. Ev tecrîd di qonaxa heyî de wekî astengiyeke bingehîn li pêşiya her geşedaneke erênî radiweste. Ji bo ku pêvajoya aştiyê bi ser bikeve, divê derfeteke tam ji bo Rêber Ocalan were dayîn, ji ber ku ew tenê sermizakervan û lêvegerê vê pêvajoyê ye. Nebûna vê derfetê tê wê wateyê ku desthilatdarî dixwaze rewşa heyî wekî xwe bimîne. Tecrîdkirina Rêber Ocalan naveroka pêvajoya aştiyê ya rastîn û pratîka wê vala derdixe.
Dewleta Tirk qanûnên navdewletî bi rengekî zelal û berdewam ji salên dirêj ve paşguh dike. Qanûneke navdewletî heye ku wekî “mafê hêviyê” ji bo hemû girtiyên cîhanê tê naskirin. Ev qanûn bi taybetî ji bo kesên ku cezayê girtîgehê yê hetahetayê yê li wan hatiye birîn e. Ev qanûn derfetê dide girtiyan ku piştî demekê çav li cezayê ku li wan hatibû birîn, were gerandin. Lê belê Tirkiye zêdetirî deh salên tije ne ku sepandina vê qanûnê red dike. Ev redkirin îsbat dike ku dewlet naxwaze deriyê hêviyê ji bo çareseriyê veke. Desthilatdarî mijara girtiyan her dem wekî amûreke zextê û manovraya siyasî ya berdewam bi kar tîne.
Lawaziya saziyan û nebûna rêya demokratîk
Saziyên Ewropayê di vê dosyayê de pir hêdî û bêyî tu biryardariyekê tevdigerin. Komîteya Wezîran a Konseya Ewropayê berê ji bo guhertina helwestê dem dabû Dewleta Tirk. Diviyabû Tirkiyeyê qanûn bi cih bianiya û rêz li mafên girtiyên Kurd bi rengekî bilez bigirta. Lê belê Tirkiyeyê guh neda van deman û sîstema xwe qet neguhert. Sedema vê yekê di encamê de vedigere ser cewherê helwesta Ewropayê bi xwe. Yekîtiya Ewropayê berjewendiyên xwe yên siyasî yên taybet li ser pîvanên heq, hiqûq û edaleta mirovî re digire.
Civaka navdewletî li ser hîmê hesabên siyasî yên sûdmend bi dewleta Tirk re tevdigere. Ev nêzîkatî qet pişta xwe nade qanûnên navdewletî yan jî mafên mirovî yên rewa. Desthilatdarên Tirk vê helwesta navdewletî ya lawaz û dudilî pir baş fêm dikin. Ji ber vê yekê, di polîtîkaya demdirêjkirinê û redkirina dayîna her tawîzeke rastîn de berdewam in. Zextên derve ji sînorên daxuyaniyên dîplomatîk û ragihandinê yên ku tiştekî nakin, dernakeve. Ev bêdengiya navdewletî çareseriya navxweyî di dema niha de dike tiştekî pir zehmet.
Sekinîna meclîsê û dorpêçkirina muxalefeta siyasî
Meclîsa Tirk di vê qonaxê de di çêkirina guhertinê de bi temamî bêçare xuya dike. Berê komîsyonên parlamenê yên taybet ji bo xebata li ser pirsgirêka Kurd û lêgerîna çareseriyan hatibûn avakirin. Van komîsyonan raporên pir girîng pêşkêşî serokatiya meclîsa Tirk kirin, da ku gav biavêjin. Lê belê meclîsê tu qanûnên nû li ser hîmê wan raporan çênekirin. Her tişt tenê li ser kaxezê ma û di pratîka rastîn de nehate sepandin. Ev sekinandina qanûndanînê serweriya tam a desthilatdariya rêveber li ser biryarên meclîsê piştrast dike.
Di heman demê de, desthilatdariya heyî hewl dide ku muxalefeteke siyasî ya li gora berjewendiyên xwe ava bike. Partiya AKP’ê dixwaze reqîbên xwe lawaz bike û wan her dem ji bo xizmeta armancên xwe yên siyasî yên taybet bi rêve bibe. Lê belê pirsgirêka Kurd êdî bi hêzeke mezin zextê li ser hemû mofikên Dewleta Tirk dike. Ev pirsgirêk dibe sedema tengasiyeke mezin û zehmetiyên aborî û civakî ji bo desthilatdariyê û ji bo hemû Tirkiyê. Avêtina gavên wêrek ji bo çareseriyê wê xizmeta her kesî li Tirkiyeyê bike. Ev çareserî wê ji bo CHP’ê û ji bo hemû partiyên din ên muxalefetê pir bikêrhatî be.
Komara Demokratîk Tekane Rê Ye Ji Bo Pêşveçûnê
Li Tirkiyeyê netewe, ol, çand û nasnameyên piralî û cuda ji demên kevnare ve bi hev re dijîn. Li wir bi milyonan Kurd hene ku daxwaza mafên xwe yên neteweyî dikin. Lê belê desthilatdariya heyî ji ber tirsa ku Kurd jê sûdê wergirin, van daxwazan red dike. Ev hişmendiya marjînalîzekirinê ya kevneperest ronesansbûna Tirkiyeyê asteng dike û rê li ber îstîqrar û pêşveçûna wê ya rastîn digire. Çareseriya rastîn di avakirina pergaleke komarî ya demokratîk a rastîn de ye ku her kesî di nav xwe de dihewîne.
Guhertina Tirkiyeyê ber bi komareke demokratîk ve wê hêzeke navxweyî û derveyî ya pir mezin bide Tirkiyeyê. Demokrasî wê Tirkiyeyê bike welatekî pêşkeftî û mezin, her wiha wê nirx û bandora wê ya herêmî û navdewletî zêde bike. Nebûna cudahiya di navbera welatiyan de û avakirina edaletê dawî li sedemên şerên navxweyî û pevçûnên berdewam tîne. Hemû hewldan û têkoşînên dilsoz çareserkirina pirsgirêkan di bin banekî demokratîk ê hevpar de armanc dikin. Naskirina mafan destpêkeke rast e ji bo avakirina pêşerojeke biewle û ronî ji bo hemû nifşên bê ye.
Di encamê de, em dibînin ku guhertina demokratîk a giştî bingeh û tevegera herî mezin e ji bo misogerkirina îstîqrarê li Tirkiyeyê. Berdewamiya polîtîkaya tecrîdê, demdirêjkirin û tundkirina dorpêçê wê pirsgirêkan çareser neke, berevajî wê wan hîn bêtir aloz bike. Divê meclîs, partiyên siyasî û muxalefet vê rastiyê bi rengekî tam fêm bikin. Avakirina komara demokratîk ku rêzê li hemû nasnameyan digire, derketina tenê ye ji vê tunela tarî. Naskirina mafên gelê Kurd gava yekem û bingehîn e ji bo bidawîkirina şer û avakirina aştiyeke mayînde û rastîn e.
