Hêvî Keleş/ Qamişlo
Di sala 2004’an de, Kurdên li Qamişlo li dijî rejîma Baas a zordar serhildan kirin, ji dema ku li Sûriyê hatibû ser desthilatê ve neheqî li gelê Kurd dikir, hebûna Kurdan li ser axa wan a dîrokî red dikir û bi berdewamî hewl dida nasnameya Kurdî ji holê rake.
Bûyer di 12’ê Adara 2004’an de, piştî maçek futbolê ya di navbera Yaneya El Cîhad a ji Qamişlo û Yaneya Elfutuwa ya ji Dêrazorê de dest pê kirin. Piştî danûstandina slogan û dirûşmeyan bi tonên neteweperest û siyasî, di hundirê stadyûmê de alozî derket, berî ku hêzên ewlehiyê rasterast mudaxele bikin. Piştî ku qurbaniyên pêşîn hatin ragihandin, pevçûnên sînorkirî zû veguherin xwepêşandanên berfireh li bajêr.
Li gorî raporên rêxistinên mafên mirovan ên herêmî û navneteweyî, di rojên pêşîn ên xwepêşandanan de herî kêm 30 kes hatine kuştin, lê hin çavkaniyên Kurdî hejmarên hîn bilindtir ragihandin. Bi sedan xwepêşander jî birîndar bûn û girtinên berfireh de ku li gelek bajar û bajarokên parêzgeha Hesekê û heta Heleb û Şamê hatin kirin, zêdetirî 2,000 kes hatin girtin.
Paşxaneya siyasî û civakî
Serhildan ne bûyerek xweber bû, lê belê encama polîtîkayên dehsalan ên li dijî Kurdan, bi taybetî di dema desthilatdariya Baas a Sosyalîst a Ereb de, bû. Di nav pirsgirêkên herî berbiçav ên çaresernekirî yên wê demê de serjimêriya awarte ya 1962’an bû, ku bi deh hezaran Kurd ji hemwelatîbûna wan a Sûriyê bêpar kir, wan ji mafên bingehîn ên kar, xwedîkirina milk û wergirtina perwerdehiyê bêpar kir.
Kurdan herwiha ji qedexeyên li ser bikaranîna zimanê xwe di saziyên fermî de, qedexeyên li ser pîrozkirina eşkere ya hin cejnên neteweyî û polîtîkayên ji nû ve bicihkirin û guhertina demografîk li hin deverên sînor êş kişandin. Van faktoran bi hev re bûn sedema afirandina hestek nerazîbûne, ku di kêliyek bêaramiyê de di 12’ê Adara 2004’an de derket holê.
Xwepêşandan belav bûn
Di nav çend rojan de, xwepêşandan belavî bajar û bajarokên din ên Kurdan bûn, ku bi hezaran xwepêşander di dema merasîmên cenazeyan de veguherin meşên hêrsbûyî. Li hin deveran pevçûnên rasterast di navbera xwepêşanderan û hêzên ewlehiyê de, herwiha şewitandina avahiyên hikumetê û sembolên fermî çêbûn.
Ji bo şîna kesên ku di roja yekem de jiyana xwe ji dest dan, bi hezaran niştecihên Qamişlo, gundewarên derdora wê û bajarokên nêzîk di nav hêrsa gel a berfireh de derketin kolanan. Hêzên ewlehiyê di destpêkê de gule ber bi hewayê ve avêtin, piştre rasterast şîniyan hedef girtin, di encamê de qurbaniyên din çêbûn. Bersiva hêzên ewlehiyê ji bo xwepêşandanan, merasîma cenaze veguherand xwepêşandan û nerazîbûnên girseyî yên gelêrî ku li bajarên cûrbecûr ên Kurdan belav bûn, di nav de Amûdê, Dirbêsiyê, Tirbespiyê, Dêrik, Serêkaniyê, Kobanê, Efrîn, Zanîngeha Helebê, taxên Şêxmeqsûd û Eşrefiyê û paytext Şamê. Di 14’ê Adarê de, xwepêşandanek mezin li Kobanê pêkhat, Hêzên ewlehiyê yên Sûriyeyê mudaxele kirin, gule li xwepêşanderan reşandin û çend kes birîndar kirin. Ev heta 31’ê Adarê berdewam kir, dema ku hêzên ewlehiyê li bajêr kampanyayek girtinê ya berfireh dest pê kir.
Di 16’ê Adarê de, bi hezaran niştecihên Efrîn ji bo hevgirtinê bi Qamişlo û bajarên din re, ku bi xwepêşandanek girseyî li taxa Eşrefiyê ya bi piranî Kurd a Helebê re hevdem bû, derketin kolanan. Xwepêşandan hefteyekê berdewam kirin, piştî wê hêzên ewlehiyê yên Sûriyê li deverên Kurdan dest bi kampanyayek berfireh a girtinê kirin. 60 xwendekarên Kurd ji zanîngehên Sûriyeyê demekê hatin derxistin, di nav de 11 xwendekarên ku bi awayekî daîmî ji zanîngehê hatin derxistin.
Niha, piştî damezrandina Rêveberiya Xweser li Qamişlo, her sal di heman rojê de û li heman stadyûmê maçek di navbera her du yaneyan de tê lidarxistin, ku sembola girêdanên dostaniyê di navbera niştecihên her du herêman de ye. Navê stadyûmê Stadyûma 12’ê Adarê bû ji bo bîranîna qurbaniyên ku di bûyerên ku Kurd wekî serhildanek li dijî hêzên ewlehiyê yên Sûriyeyê bi nav dikin de mirin.
Bandor û bîranîn
Her çend rayedaran di nav çend hefteyan de karîn xwepêşandanan kontrol bikin jî, bandorên wan ên siyasî û civakî bi tundî hatin hîskirin. Serhildana 12’ê Adarê astengiya tirsê ji bo beşek mezin ji nifûsa Kurd şikand û hesta pêwîstiya bi rêxistinkirina siyasî û daxwaza mafên vekirî xurt kir. Herwiha beşdarî ronîkirina pirsgirêka Kurdên Sûriyeyê di asta herêmî û navneteweyî de bû.
Di salvegera 12’ê Adarê de, pirsên li ser hemwelatîbûn, nasname û mafan ji nû ve têne vegotin û navên qurbaniyan şahidên qonaxekê dimînin ku ji bîra kolektîf nayê jêbirin, qonaxek ku piştrast kir ku dengê gel, her çend ji bo demekê lawaz be jî, hîn jî dikare vegere û mafê xwe yê rûmet û naskirinê bixwaze.
