Derwêş M. FERHO
Di roja îro de Ewropa û welatên din yên Rojava civakeke modern ji xwe re ava kirine. Ji ber gelek sedeman welatên ku Kurd lê dijîn û derdor heta niha jî di nava aloziyên mezin de xeniqîne. Ev alozî yek ji sebeba ku Kurd jî heta niha di rewşa îro de ne. Bê goman Kurd jî di hin waran de ne bê guneh in. Lê dîsa meriv dikare bi serbilindî bibe şahîdê pêkanînên nuh li Kurdistan. Li Ewropa û Rojavaya modern hin bîrewer pesnê van bîr û ramanan li welatê me Kurdistan dikin.
Yek i wan rojnamevan û sosyolog Karel Sterckx e. Di nivîseke xwe de li ser pêkanînên serketî yên Kurdan li Rojava dinivîse (http://cultuurlabvlaanderen.be/?page_id=1614). Modela Rojava ji civaka Flaman re dike mînak û rayedarên welatê xwe vedixwêne ku li ser wî esasî civaka xwe ji nuh ve ava bikin. Navê nivîsa xwe jî kiriye Vlaams Rojavanîzme. Karel Sterckx merivekî civaknas e, di saziyên cuda de xebat kiriye û demeke kurt jî wek şêwirmend di Enstituya Kurdî ya Brukselê de kar kiriye. Di dema xebata xwe de li Enstituyê jî lêkolîn li ser modela Rojava dike û hê baştir nas dike.
Civak û tevgera Flaman di roja îro de rexne dike. Rexna wî ew e ku tevgera Flaman ji demeke dirêj ve gelek ji sembolên xwe xistiye çarçeweya têkoşînê folklorîk. Xebata pêwîst û esasî di hin waran de lawaz kirine. Pêdiviyên esasî di siyasetê de, kultûr, ziman, civak, perwerde û rêvebiriyê de weka tê xwestin nabin. Hêviyên rêvebiriyê jî ji saziyên civakî-kultûrî ew e ku bi derfetên kêm bibin serkêşê guhertinên demokratîk.Lê derfetan jî kêm dide. Pêşniyara wî “ji nuh ve avakirina civakek qewîn, hevkar, payda (beşdar) û demokratîk e. Paş van gotinan wek mînak “Bakur-Rojavayê Suriyê: jiyanek nuh, rêgez û rêçikek nuh” dide. Ev navê berhemeke ku Enstituya Kurdî ya Brukselê weşandiye. Bîr û ramana xwe paş xwendina wê weşanê formule kiriye.
Di nivîsa xwe de pesnê hevkarî û beşdarbûna civaka sivîl bi rêvebiriyê re di biryar û pêkanînan de dide. Di vê çarçeweyê de dibêje hedef û encam gerek e ne qezenc û berjewendiyên hikûmet û bazirganiyê bin. Esas civak e û di avakirina modelek nuh de berçavkirina hemû berjewendiyên vê civakê ne. Ekololojî li ber çav be û agahdarî di vî warî de xurt be. Di pêkanîna vê projeyê de jî herî giring beşdariya biryar û kiryaran ji aliyê civakê ye.
Bê goman ji bo civakek bibe modela cîhana demokratîk gelek pêdivî hene ku werin bi cîkirin. Hê pirr kêmasî hene ku li Bakur-Rojava werin temamkirin. Lê hêviyên mezin di vê modelê de hene û dikare bibe mînakek ji temamiya civakên Ewropa û rojavaya din. Eger rejîmên bêbext û dagîrker nebin kelemên pêş vê projeya pîroz.
