Hêvî Keleş/ Qamişlo
Zêdetirî pêncî roj piştî êrîşên li ser herêmê û tevî îmzekirina peymana 29’ê Çile di navbera Hêzên Sûriya Demokratîk û hikûmeta demkî ya li Şamê, tedbîrên meydanî li Kobanê û gundewarê wê sînordar in û li gorî asta pirsgirêkên ewlehî û mirovî yên zêde dibin nînin.
Bajarê Kobanê û gundewarên derdora wê, piştî zêdetirî pêncî rojan ji destpêkirina êrîşên li ser herêmê, ketine qonaxek krîtîk, di demekê de ku gel li bendê ye ku peymana ku di 29’ê Çile de di navbera Hêzên Sûriya Demokratîk û hikûmeta demkî ya Şamê de hatiye îmzekirin, were bicîhanîn. Lêbelê, rewşa li ser erdê nîşan dide ku gavên pratîkî hêdî ne.
Tevî rêkeftinê jî alozî berdewam dike
Ji êrîşên dawî yên li ser deverên Rojavayê Kurdistanê, bajarê Kobanê û gundewarên derdora wê ketine serdemek bendewarî û fikaran, nemaze bi zêdebûna gefên ewlehiyê û tirsên zêde di nav niştecihên herêmî de. Îmzekirina 29’ê Çile di navbera Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê (QSD’ê) û Hikûmeta Demkî ya Sûriyeyê de li Şamê ji niştecihan re hêvî da ku dibe ku alozî kêm bibin û qonaxek nû ya aramiyê dest pê bike. Lêbelê, tiştên ku ji wê demê ve li ser erdê qewimîne bi tevahî hêviyên ku bi ragihandina peymanê re çêbûne nîşan nadin. Piştî zêdetirî 50 rojan, tedbîrên ku li Kobaniyê hatine girtin hîn jî sînordar in û negihîştine wê astê ku niştecih an hêzên siyasî yên herêmî hêvî dikirin. Peyman, tevî girîngiya xwe ya siyasî, hîn jî hewceyê gavên bicîhanînê yên zelal e, di nav de rêziknameyên ewlehî, îdarî û xizmetguzariyê yên ku dikarin guhertinên berbiçav di jiyana nifûsê de çêbikin.
Hêdîbûna bicîkirina xalên hatine ragihandin
Yek ji rexneyên herî berbiçav ên ku ji hêla niştecih û beşdarên herêmî ve têne kirin, bicîkirina hêdî ya xalên ku piştî îmzekirina peymanê hatine nîqaşkirin e. Heta niha, di ewlehî an avahiya îdarî ya bajêr de ti guhertinên girîng nehatine tomar kirin. Pêşbînî dihat kirin ku rewşa meydanî rêze tedbîran bigire nav xwe, di nav de ji nû ve rêxistinkirina hin xalên leşkerî, xurtkirina hevrêziyê di navbera aliyên peywendîdar de, herwiha xebata ji bo baştirkirina xizmetguzariyên bingehîn ên ku ji ber zêdebûna leşkerî zirar dîtine. Lê rastî ew e ku ev gav bi lezeke hêdî dimeşin, ku ev yek jî pirsan li ser şiyana aliyên têkildar ji bo veguherandina peymana siyasî bo rastiyeke berbiçav li ser erdê derdixe holê. Aloziyên siyasî û leşkerî yên li herêmê, dibe ku di nav sedemên ku rê li ber pêkanîna bilez û bibandor a peymanê digirin de bin.
Pirsgirêkên ewlehiyê berdewam dikin
Tevî lihevkirinên siyasî, pirsgirêkên ewlehiyê li Kobanê û gundewarên derdora wê hîn jî berdewam dikin. Herêm di rewşek hişyariyê de ye, di nav tirsên berdewam ên êrîşên nû an jî zêdebûna ji nişka ve. Ev yek bûye sedem ku beşek ji nifûsê di rewşek fikarên berdewam de bimîne, nemaze li gundên nêzîkî eniyên şer an jî deverên ku di demên borî de operasyonên leşkerî lê hatine kirin. Rageşiya ewlehiyê ya berdewam rasterast bandorê li jiyana rojane ya xelkên bajêr dike, ji ber ku tevger û kar bandor dibin, ji bilî êşa berdewam a gelek malbatên ku di dema êrîşan de neçar man ku demkî bar bikin. Bi destxistina îstîqrareke rastîn tedbîrên ewlehiyê yên zelal û garantiyên li ser erdê hewce dike ku nifûsê bê xem bike û rê li ber dubarebûna senaryoyên berê bigire.
Rewşa xizmetguzarî û mirovî
Ji bilî pirsgirêkên ewlehiyê, Kobanê û gundewarên derdora wê bi zehmetiyên xizmetguzarî û mirovî yên zêde re rû bi rû ne. Di dema zêdebûna tundûtûjiyê de hin binesaziyê zirar dît, di heman demê de çend dever ji kêmbûna xizmetên bingehîn cefayê dikişînin. Niştecihên herêmî dibêjin ku xizmetguzariyên baştir yek ji hêviyên sereke yên girêdayî peymanê bûn, lê guhertinên ku heta niha çêbûne hîn jî bi sînor in.
Pirsgirêkên herî berbiçav ên ku niştecih pê re rû bi rû dimînin, xizmetguzariya elektrîkê ya nebaş, kêmbûna hin xizmetguzariyên şaredariyê, herwiha zehmetiyên aborî yên ku ji ber rewşa ewlehiyê ya nearam xirabtir bûne ne. Hin xebatkarên mirovî jî destnîşan dikin ku herêm hewceyê piştgiriyek mezintir ji aliyên peywendîdar û rêxistinên mirovî ye, nemaze di warê nûjenkirina binesaziyê û baştirkirina şert û mercên jiyanê yên nifûsê de.
Daxwazên niştecihan ji bo gavên berbiçavtir
Di nav van şert û mercan de, gelek niştecihên Kobanê û gundewarên derdora wê hêviya xwe tînin ziman ku di serdema pêş de gavên berbiçavtir li ser erdê bibînin. Lihevkirinên siyasî, her çend girîng bin jî, li gorî wan heya ku bi tedbîrên berbiçav ên ku başbûnek di ewlehî û xizmetguzariyan de nîşan didin re neyên, têrê nakin. Qonaxa niha ceribandineke rastîn a şiyana aliyên têkildar temsîl dike ji bo wergerandina têgihîştinên siyasî bo rastiya pratîkî ku xizmeta aramiya herêmê dike. Kobanê, ku di xwezaya Sûriyeyê de xwedî girîngiyeke sembolîk a taybet e, ji bo vejandina jiyana wê ya aborî û civakî pêdivî bi baldariyeke mezintir û planên zelal heye.
Bi şert û mercên heyî, pêdivîyek lezgîn heye ku nerînek zelaltir ji bo pêşeroja Kobanê û gundewarên derdora wê were pêşxistin, nemaze di derbarê mekanîzmayên pêkanîna peymanên siyasî û wergerandina wan bo gavên pratîkî de. Serkeftina her rêkeftinekê li herêmê sê hêmanên bingehîn hewce dike, îradeya siyasî ya rastîn ji aliyê aliyên têkildar ve, mekanîzmayên pêkanîna zelal û giştî û beşdariya civaka herêmî di çavdêriya pêkanîna gavên lihevkirî de. Aramiya li Kobaniyê bêyî çareserkirina pirsgirêkên berfirehtir ên li Bakurê Sûriyeyê, ku faktorên siyasî, leşkerî û aborî bi hev ve girêdayî ne, nayê bidestxistin.
Di navbera rastî û hêviyan de
Zêdetirî pêncî roj piştî destpêkirina êrîşan, bajarê Kobanê û gundewarên derdora wê hîn jî li ser xaçerêyekê di navbera rastiyek dijwar û hêviyên ku li ser peymanên siyasî hatine girêdan de ne. Her çend îmzekirina peymana 29’ê Çile gaveke girîng bû li ser asta siyasî, rêya ber bi bidestxistina îstîqrara rastîn hîn dirêj e û hewldanên mezintir hewce dike. Pirsa ku îro di nav niştecihên bajêr de dimîne ev e, gelo qonaxa bê dê gavên pratîkî yên ku aramiyê vegerînin herêmê nîşan bide, an jî dê peyman tenê wekî daxuyaniyek siyasî bimîne ku hîn nehatiye veguheztin bo rastiyek berbiçav?
