Navenda Nûçeyan
Li bakurê Îsraîlê şikefteke ku dîroka wê vedgere 400 hezar sal berê hat vedîtin. Ev şikeft bi hezarên salan parastina amûrên mirovan û bermahiyên lawiran kiriye, ew bi hezarê salan ji guhertinên xwezayî û mirovî parastî maye.
Arkeolojî kêm caran rastî cihekî ku bi sed hezaran salan ji guhertinên xwezayî û mirovî hema bêje bi tevahî veqetandî mabe, tê.
Ev yek di şikeftekê de li nêzî Pardes, nêzîkî xaçerêya Zichron Ya’akov çêbû, ku lêkolînerên ji Desteya Antîkên Îsraîlê û Zanîngeha Hayfa cihekî ku dîroka wê di navbera 400 hezar û 250 hezar sal berê de ye, dikolin
Proje ji aliyê arkeolog Kobi Vardi û Amit Gabai, ligel Profesor Ron Shemelmets ve tê birêvebirin. Tîma projeyê vê deverê wekî yek ji keşfên herî girîng ên deh salên dawî de, ji bo têgihîştina qonaxek pêşveçûna mirovan ku delîlên kêm ji bo wê hatine parastin, bi nav dike.
Ev şikeft ji çanda bi navê Acheulean-Yabrudian tê hesibandin, ku kevneşopiyeke teknolojîk a cihêreng a rojhilat di serdema Paleolîtîka Jêrîn a Dereng de ye. Li gorî lêkolîneran, rewşa wê ya parastinê ya bêhempa wê dike “kapsuleke demê” ya rastîn, dikare agahiyên li deverên din ên herêmê ku bi zehmetî têne bidestxistin, peyda bike.
Demek girîng di dîroka cureyên mirovahiya me de
Serdema ku ev cih pê ve girêdayî ye, beriya belavbûna Neanderthal û mirovên anatomîkî yên nûjen e. Pispor dibînin ku ew serdem veguherînên kûr di şêwazê jiyanê, ragihandinê û çawaniya jiyan bi jîngehê re bû.
Li gorî Schimmelmets, ew sal destpêka pêşketina reftaran bû, ku paşê di nav civakên mirovan de bûn serdest, di nav de avakirina komên mezintir, dagirkirina demdirêj a hin deveran û rêxistina civakî ya tevlihevtir.
Di nava nîşanên ku hatine dîtin ew bû ku agir bi awayekî mezin hatiye bikaranîn û mayînbûna demên dirêj di şikeftan de, ku ev yek bi gelemperî bi hevkariyeke mezintir di navbera kesan de û veguhestineke sîstematîk a zanînê di nav koman de ve girêdayî ye.
Lêkolîneran destnîşan kirin ku ev veguherîn hin bingehên çandî û teknolojîk danîne ku paşê dê Neanderthal û Homo sapiens ji hev cuda bikin.
Amûr, hestiyên lawiran û hawîrdorek dewlemend bi çavkaniyan
Di nav vedîtinên ku heta niha hatine belgekirin de hejmareke mezin ji amûrên kevirî hene ku bi teknîkên pêşketî yên wê serdemê hatine çêkirin; arkeologan kêrên destan ên piçûk, xêzik û kêrên birînê yên ku bi rastbûnek bilind hatine çêkirin dîtine.
Herwiha di xebatên kolandinê de bermahiyên lawirên wekî hespan, ga û kerên kovî, ligel delîlên hebûna avê li hawîrdorê, ew çavkaniyek bû ku dê herêmê ji bo komên nêçîrvan bikira cihekî balkêş.
Desteya Antîkên Îsraîlê û Zanîngeha Hayfa dixwazin bernameyeke lêkolînê ya berfireh pêş bixin, da ku rê bide ji nû ve avakirina şêwazê jiyana van komên mirovan, ka wan çawa çavkaniyên berdest bikar anîne û çawa teknolojiyên wan pêş ketine, nas bikin.
Piştî temamkirina lêkolînan, saziyên peywendîdar hêvî dikin ku cih ji bo serdanên giştî amade bikin, bi armanca ku van vedîtinan ji bo niştecihên herêmê, herwiha xwendekar û mêvanên ku bi pêşveçûna mirovan re eleqedar dibin, peyda bikin.
