Hêvî Keleş/ Qamişlo
Di 11’ê meha Adarê de yek ji siyasetmedarên Kurd Salih Muslim di encama nexweşiyê de gihatşt asta şehadestê. Ew yek ji kesayetiyên herî berbiçav bû ku di dehsalên dawî de roleke bi bandor di şekildana gotara siyasî ya Kurdî de lîst, herwiha navê wî bi ezmûnên siyasî û rêxistinî ve girêdayî ye ku bandorek eşkere li ser rêça doza Kurdî kiriye.
Koça dawî ya rêberê Kurd di nav derdorên siyasî yên Kurd û Sûrî de bûyerek girîng e, ji ber rola wî ya berbiçav a ku wî bi salan di xebata siyasî û rêxistinî de lîstiye. Siyasetmedarê ku jiyana xwe li gundekî yê Kurdî li Kobanê dest pê kir, bi salan karî bibe yek ji kesayetiyên siyasî yên Kurd ên herî navdar û bibe beşek ji veguherînên mezin ên ku welat di dehsalên borî de şahidî kiriye. Navê wî bi pêşketinên tevgera siyasî ya Kurdî û bi kêliyên girîng ên ku li Sûriye û herêmê qewimîne ve girêdayî ye, ji çalakiya siyasî ya Kurdî di salên 1970’î de dest pê kir û heta qonaxa veguherînên mezin ên ku bi belavbûnê û guhertinên paşê di hevsengiya hêzê ya welêt de pêkhatin.
Jiyana destpêkê
Ew di sala 1951’ê de li bajarê Kobanê ku yek ji bajarên navdar ên Kurdan e, ji dayik bûye. Ew di hawîrdoreke gundewarî ya sade de mezin bûye, civaka wî bi giranî xwe dispêre çandinî û keda destan û nasnameya çandî ya Kurdî di jiyana rojane ya niştecihan de bi xurtî hebû. Di wê hawîrdorê de bû ku hişmendiya wî ya destpêkê ya li ser pirsgirêkên civaka xwe çêbû, ji ber ku nîqaşên li ser nasnameya Kurd û mafên çandî û siyasî beşek ji jiyana giştî ya herêmê bûn. Vê atmosferê bandorek eşkere li ser kesayetiya wî kir û paşê ew ber bi siyaset û xizmeta giştî ve bir.
Salên xwendinê û destpêka hişmendiya siyasî
Piştî qedandina lîseyê, Muslim ji bo xwendina endezyariya kîmyewî li zanîngehê qeyd bû. Di dema xwendina xwe de, eleqeya wî bi mijarên siyasî re zêde bû, nemaze ji ber nîqaşên di navbera xwendekaran de li ser azadî, edaleta civakî û mafên gelan. Ew serdem di şekildana meyla wî ya siyasî de girîng bû, ji ber ku ew bi ramana siyasî ya Kurd re nas bû û dest bi nêzîkbûna çalakiyên bi tevgera Kurdî re kir.
Bi demê re, ew bû beşek ji toreke çalakvanên siyasî yên Kurd ku dixwestin hişmendiya neteweyî pêşve bibin û mafên çandî û siyasî yên Kurdan di nav Sûriyê de biparêzin.
Tevlîbûna çalakiyên siyasî
Di salên 1970 û 1980’î de, beşdarî çalakiyên rêxistinî û siyasî yên ku armanca wan parastina mafên Kurdan û xurtkirina hebûna tevgera siyasî ya Kurd bû, bû. Lê belê, çalakiya siyasî di wê serdemê de ne hêsan bû, ji ber ku tevgerên siyasî yên Kurd rastî zextek mezin dihatin. Carinan, Muslim neçar ma ku welêt biterikîne û li derveyî welêt bixebite, li wir bi çalakvanên Kurd re têkilî daynin û beşdarî çalakiyên siyasî yên têkildarî doza Kurd bibin. Tevî dijwarîyan jî, ew karîbû hebûna xwe di nav çerxên siyasî yên Kurdî de bi cih bike û toreke fireh ji têkiliyên siyasî û rêxistinî ava bike.
Damezrandina Partiya Yekîtiya Demokratî
Di sala 2003’an de, navê Muslim bi damezrandina Partiya Yekîtiya Demokratî, ku yek ji partiyên siyasî yên Kurd ên wê demê derket holê, bêtir derket pêş. Ew di nav kesayetiyên ku di avakirin û organîzekirina partiyê de roleke girîng lîstin de bû. Paşê, wî serokatiya partiyê girt ser xwe û bû yek ji rêberên wê yên herî navdar, li wir wî ji bo berfirehkirina çalakiyên wê yên siyasî û rêxistinkirina refên wê li herêmên Kurdî xebitî.
Di wê demê de, partiyê bal kişand ser pêşkêşkirina ramanên têkildarî demokrasî, nenavendîkirin û mafên pêkhateyên cûda yên li Sûriyê.
Rola wî piştî krîza Sûriyê
Bi destpêkirina krîza Sûriyê re, Sûriye ket qonaxek nû ya veguherînên siyasî û leşkerî. Di vê heyamê de, navê Muslim derket pêş, ji ber ku ew bû yek ji kesayetiyên siyasî yên Kurd ên herî navdar ku li ser navê tevgera siyasî ya Kurd li Sûriyê diaxivî. Navê wî bi ceribandina Rêveberiya Xweser li Bakurê û Rojhilatê Sûriyê ve girêdayî bû, ceribandineke siyasî ku armanc dikir di salên şer de deverên Kurdî û herêmên din bi rê ve bibe. Herwiha beşdarî gelek civînên siyasî û diyalogên navneteweyî bû, ku tê de hewl da vîzyona tevgera siyasî ya Kurdî derbarê pêşeroja Sûriyê û rêyên çareserkirina krîza siyasî ya ku welat tê re derbas dibe, vebêje.
Çalakiyên wî yên siyasî û dîplomatîk?
Rola Muslim ne tenê bi xebata partî û rêxistinî ve sînordar bû, lê di heman demê de berfirehî çalakiyên siyasî û dîplomatîk jî kir. Ew beşdarî konferansên navneteweyî û civînên siyasî yên bi kesayet û rayedarên welatên cûrbecûr re bû, di heman demê de di gelek nîqaşên derbarê pêşeroja Sûriyê de amade bû.
Di wan hevdîtinan de, wî bal kişand ser pêşkêşkirina vîzyonek siyasî li ser bingeha nenavendîkirina siyasî û naskirina cihêrengiya neteweyî û çandî di nav welêt de. Herwiha tekezî li ser girîngiya dîtina çareseriyên siyasî ji bo krîza Sûriyeyê kir ku beşdariya hemû pêkhateyan di birêvebirina welêt de garantî bike.
Di navbera piştgirî û rexnekirinê de
Wekî gelek kesayetên siyasî yên bi bandor, kariyera Muslim bê nakokî û rexneyan derbas nebûye. Ew rastî rexneyên hin hêzên siyasî yên ku bi helwest an polîtîkayên partiya wî razî nebûn, hatiye. Ji aliyekî din ve, alîgirên wî bawer dikin ku wî di yek ji serdemên herî aloz ên dîroka Sûriyeyê de roleke girîng di organîzekirina çalakiya siyasî ya Kurd de lîstiye û ku ew beşdarî ronîkirina pirsgirêka Kurdî li ser qada siyasî ya herêmî û navneteweyî kiriye. Di navbera piştgirî û rexneyan de, navê wî yek ji navên herî berbiçav di qada siyasî ya Kurdî de ma.
Mîrateyeke siyasî ya mayînde
Bi koça dawî ya wî re, qada siyasî ya Kurd kesayetiyek winda kir ku di dehsalên borî de di rêça wê de roleke girîng lîstiye. Ew di gelek qonaxên siyasî yên girîng de amade bû û beşek yekgirtî ya serdema veguherînê di dîroka Sûriye û herêmê de bû.
Navê Salih Muslim dê di bîra siyaseta Kurd a hemdem de bimîne, wekî yek ji kesayetên ku beşdarî şekildana rêça tevgera siyasî ya Kurd li Sûriyê bûye. Ev mêrê ku jiyana xwe li gundekî biçûk li Rojavayê Kurdistanê dest pê kir, karîbû bibe yek ji kesayetiyên siyasî yên herî girîng ên herêmê û şopek zelal li ser dîroka doza Kurd a hemdem bihêle. Bi koça wî ya dawî, biyografiya wî hîn jî beşek ji dîrokeke dirêj a têkoşîna siyasî ye ku ji aliyê tevgera Kurdî ve ji bo bidestxistina naskirina maf û statuya xwe di çarçoveya siyasî ya Sûriyeyê de hatiye meşandin.
