Hêvî Keleş/ Qamişlo
Rêxistina Sara ya Têkoşîna Dijî Tundiya Ser Jinan bi daxuyaniyekê qetilkirina jinan bi tundî şermezar kir û banga cezakirina kujeran kir.
Bi beşdarbûna Kongra Star, Meclisa Malbata Şehîdan û bi dehan jin, Rêxistina Sara A têkoşêna li dijî Tundiya li ser jinan li bajarê Qamişlo daxuyaniyek ji bo raya giştî da, di daxuyaniyê de kuştina jinan şermezar kir û banga cezakirina kujer û sûcdaran kir.
Daxuyanî ji aliyê Endama Meclisa Perwerdeyê a Rêxistina Sara Têkoşîn Mihemed bi zimanê Erebî hate xwendin.
Di destpêka daxuyaniyê de wiha hate gotin: “Li gel zêdebûneke tirsnak a kuştinên jinan li çar aliyên cîhanê, ji bo eşkerekirina van tewanan, ku binpêkirina eşkere ya hemû prensîbên edalet û mirovahiyê ne, bilindkirina dengê xwe bûye ferz. Ev ne tenê bûyerên takekesî ne, lê belê berhema sîstemeke cudakarî û şîdeta sîstematîk in ku ji bêdengiya civakê xwedî dibe.Ev encama bêcezatî û çandên ku serdestiya mêran pîroz dikin û nirxa jiyana jinan bêbandor dikin.
Rapor nîşan didin ku hejmara qurbaniyên şîdeta li ser bingeha zayendî gihiştiye asteke metirsîdar, bi hezaran jin jiyana xwe ji dest didin.An şîdeta navmalî, an şantajên madî û exlaqî, an jî bi tenê redkirina jinan ji bo daxwaza mafên xwe yên bingehîn di hin civakan de. Laşê jinekê vediguhere meydaneke şer ku tê de xwîn li ser navê adetên kevnar an olên tahrîfkirî tê rijandin. Kuştinên jinan ji çarçoveyeke berfirehtir a cudakariya sîstematîk a ku jinan di tevahiya dîrokê de êş kişandiye, cuda nînin. Çanda xwedîderketinê jinan wek milkê malbat an mêr dibîne, ev yek jî dihêle ku ger ew ji sînorên destûr derkevin, jiyana wan wek amrazek wêranker were hesibandin.
Bi karanîna gotarên olî an civakî ji bo rewakirina tundûtûjiyê, wek mînak hevoka “veşartin” an “şerm”, Ku jinê berpirsiyarê sûc dike ne sûcdar. Her kuştina jinekê ne tenê windakirina kesekî ye, Berevajî vê, ew hilweşandina tevahiya malbatan e, ji ber ku zarok bê dayik dimînin û trawma birînên psîkolojîk ên mayînde dihêle. Diyar dikin ku jin di malên xwe de jî xwe di ewlehiyê de hîs nakin. Nebûna cezayan sûcdaran teşwîq dike ku sûcê xwe dubare bikin.
Bidawîkiribna van diyardeyan destwerdaneke lezgîn û xurt di hemû aliyan de dixwaze, her wiha em ji aliyê têkildar daxwaz dikin ku:
1-Hesabpirsîna ji berpirsyarên van sûcan û sepandina cezayên herî giran li wan da ku rê li ber zêdebûna hejmara kuştinan bigire.
2-Hemû qanûnên ku cezayê kuştinê bi hinceta “parastina rûmetê” sivik dikin, betal bikin.
3-Hesabkirina tawanên tundûtûjiya li ser bingeha zayendî wekî “tawanek li dijî mirovahiyê” ku cezayên giran heq dike.
4-Bi awayekî hesas li hember pirsgirêkên şîdeta li dijî jinan tevbigerin.
5-Kampanyayên medyayî yên wêrek bêdengiyê dişkînin û platformek didin qurbaniyên tundûtûjiyê.
5-Parastina şahid û jinên rizgarbûyî ji zextên civakî yên ku wan neçar dikin ku dest ji gilînameyê berdin.”
Di dawiya daxuyaniyê de ev hate gotin: “Em bang li wijdanê cîhanî jî dikin: Kuştina jinan ne meseleyek herêmî ye û ne jî taybetmendiyek çandî ye, lê belê sûcek e ku li dijî peymanên navneteweyî ye. Kujer ne qehreman in, lê sûcdar in, û çareserî ne di bêdengkirina qurbaniyan de ye, lê di darizandina sûcdaran de ye. Em ê nehêlin ku dîroka mirovahiyê bi rengê xwîna jinan were nivîsandin.”
