Guhertina demografîk pêk hat, herêm ji komên çete hatin valakirin û ew çete li gel dewleta Tirk ku axa Sûriyê dagirkiriye hatin bi cihkirin.
Bazariyên ku li Astana di navbera Rûsiya,Tirkiya û Îranê de hatin kirin gihiştine qonaxa dawî. Çav êdî li ser Idlibê ne.Dengeyên heyî niha li herêma Îdlibê re tevlîhev dibin, kî wê çawa û bi kê re li hev bike. Ger lihevkirin çêbibe wê kî zirarê bibîne?.
Dewleta Tirk ku pêşengiya bi hezaran Çete (ser çetetî) dike û ewqas hêjmar li gel xwe komkirine aliyeke.Îrana ku li ser Erdê pêşengiya şerê li herêmê bi rêjîmê re dike aliyekî din e.Û aliyê ku pêşengiya van bazariyan dike Rûsiya ye.
Sînaryoya muhtemel a yekê; ew e Rêjîm hêzên xwe li dora Idlibê kom dike û piştî Deraayê ew herêm di rojeva wê de ye. Ev yek bi dilê Îranê ye jî ger ku Rûsiya erê bike.
Hinceta Rûsiya bi êrişên ku li ser Baregeha Hemîmîm her demekê bi Deronan( balafiirên bê mirov) pêk tê heye û dikare bi organîzekirin êrişên mezintir hincetan ji bo xwe peyda bike û di vê de pispore jî.
Ger êrişek li ser Îdilibê pêk were wê rewşa heyî bi taybet ya dewleta Tirk him li hûndir him jî li derve dijwartir bike. Ji ber hêjmarek pir zêde ya çeteyan û malbatên wan li wir komkirî ne. Wê ev çete di serî de wekî konemozê li ser serê dewleta Tirk belav bibin.
Ji ber vê yekê dewleta Tirk ji Ihtîmalek ewiha pir ditirse û ji niha ve li hev ketiye. gotinên R.Tayib Erdogan ên weke “ger êrîş pêk were wê Astana Xirab bibe û têk biçe, rewşa li herêmê li gorî me nameşe, vê rastiya ku dewleta Tirk pêre rûbirû ye radixe ber çavan. Erdogan dibêje wê Astana têk biçe ( ku ji xwe li holê nemaye jî) lê Li vir ji xwe Îran û Rûsiya armancên ji astana dixwastin pêk anîn û ji bo wan ne girînge ku têk biçe an jî bimîne . di vê rewşê de ya ku weke rebenan li kolalan bimîne dewleta Tirk e.
Sînaryoyek din jî heye; ew jî lihevkirine. Ger ev jî bibe wê kî bi kê re li hevbike?
Niha dewleta Tirk li vê herêmê serçetetiya çeteyan dike û mijara avakirina artêşeke bi pêşengiya Çeteyên El-Nûsra dixe rojevê .
Hêjmarek wiha zêde ya çeteyan ger ku bikin artêş, wê ji bo kê û li dijî kê be?
Ger ku ev yek dîsa bi qebûlkirina Rûsiya û bêdengiya hêzên navdewletî pêk were, ew tê wateya erêkirina parçekirina Sûriyê û veqetandina beşek ji axa Sûriyê ji van çeteyên dewleta Tirk re.
Tenê parçekirin û veqedandina beşek ji axa Sûriyê ji bo çeteyan na, lê amadekirina van çeteyan ji bo êrişên nû pêk bînin û ev yek ji bo gelek aliyan bi xwe re xeteriyên teroreke weke DAIŞ’ê derdixin holê. Yanî avakirina DAIŞ’a nû bi navekî nû..
Di sêrî de Ev li ser herêmên di destê Rêjîm û Îranê de xeteriyeke pir mezin e û li dijî berjiwendiyên Rûsiya li Sûriyê ye. Latiqiya, Heleb û Tertûs ku baregeha Rûsiya li wire, wê ji êrişa vê artêşa Çeteyan bê par nemîne.
Ya herî dawî jî ger bi rêjîm û Rûsiya re lihevkirin bibe û Idlibê radestî wan bike wê berê van çeteyan bide kuderê û bi otobosên çi reng van çeteyan veguhezîne.
Dawiya dawî bela û tep li serê dewleta Tirke û li nava Tirkiyê AKP têk diçe .
Mihemed SEYDÎ
