Navenda Nûçeyan
Piştî hatina hikumeta demkî li ser desthilatdariya Sûriyê, rewşa ewlehî, jiyanî, civakî û aborî roj bi roj xerabtir bûne. Ji bûyerên xwekuştinê bigre heta mirina bi gulbarana bêserûber û sûcên kuştina zarok gihiştine asteke metirsîdar.
Ji destpêka hatina hikumeta demkî li ser desthilatdariya Sûriyê, gelên Sûriyê bi pirsgirêkên ewlehî, civakî, jiyanî û aborî yên giran rûbirû mane. Ji ber şert û mercên jiyanê yên zehmet, kê ewlehî û aramî, bûyerên xwekuştin û kuştina zarokan zêde bûye. Herwiha ji ber belavbûna çekan jî mirov bê sûc bi şaştî tê kuştin
Bûyerên xwekuştinê
Li gel xirabûna şert û mercên jiyanê û zêdebûna zextên psîkolojîk û aborî, bûyerên xwekuştinê li herêmên cuda yên Sûriyê bi awayekî metirsîdar berdewam dikin, ev yek jî mezinbûna dijwariyên ku nifûs pê re rû bi rû maye di ber çavan re derbas dike.
Di vê çarçoveyê de, Çavdêrgeha Mafên Mirovan a Sûriyeyê ji destpêka vê salê ve 30 xwekuştin belge kir, di nav wan 23 mêr, 5 jin û 2 zarokan li deverên cuda yên welêt xwe kuştine.
Ev hejmar zêdebûneke metirsîdar a rêjeyên xwekuştinê nîşan didin, ku ji bo kêmkirina vê diyardeya ku her ku diçe zêde dibe, pêdivî bi zêdekirina hewldanên civakî û fermî ji bo dabînkirina piştgiriya psîkolojîk û civakî û çareserkirina sedemên kûr ên têkildarî şert û mercên dijwar ên aborî û jiyanê heye.
Diyardeya gulebarana bêserûber
Li çend herêman bûyerên guleyên bêserûber zêdebûneke domdar dibînin, ku ji ber hebûna berfireh a çekan û bikaranîna wan a bêserûber a berdewam, bûne gefek rasterast li ser jiyana sivîlan. Ev diyarde di salên dawî de bûye fikarek mezin, piştî ku bi dehan kesan jiyana xwe ji dest da û yên din, di nav de zarok û jin jî, birîndar kirin.
Bûyerên guleyên bêserûber di nav pirsgirêkên ewlehî û civakî yên herî berbiçav de ne, ji ber ku ew pir caran ji ber gulebarana bêserûber di dema bûyer an şeran de, an jî ji ber karanîna xelet a çekan çêdibin, ku sivîlên ku tu têkiliya wan bi bûyer an şert û mercên derdorê re tune ne, dike ku ji nişka ve birîndarî an mirina wan çêbibe.
Li gorî Rewangeha Sûrî ya Mafên Mirovan ji destpêka sala 2026’an ve 70 kes bi guleyên şaş an jî bi xeletî ji ber belavbûna çek û bombeyan di destê welatiyan de hatine kuştin, di nav wan de 40 mêr, 26 zarok û 4 jin hene, herwiha 60 kesên din jî bi birînên cûrbecûr birîndar bûne.
Ev hejmar asta windahiyên mirovî yên ji ber belavbûna berdewam a çekan û nebûna kontrolê li ser karanîna wan nîşan didin, û pêwîstiya bi girtina tedbîrên bibandortir ji bo kêmkirina vê diyardeyê û dûrketina ji qurbaniyên sivîl ên zêdetir destnîşan dikin.
Nêzî 50 bûyerên cinayetî yên kuştina zarokan hatine tomarkirin
Di nava aloziyên ewlehiyê û pirsgirêkên civakî yên berdewam de li herêmên cûrbecûr ên Sûriyê, bûyerên tundûtûjî û kiryarên sûc ên ku jiyana zarokan dikujin berdewam dikin,û ev yek balê dikişîne ser yek ji pirsgirêkên mirovî yên herî bi êş: mafê zarokan ê jiyan, ewlehî û parastinê ji hemî cûreyên tundûtûjî û hedefgirtinê.
Zarokên ku divê di hawîrdorek ewle de mezin bibin ku mezinbûn, perwerdehî û aramiya wan a derûnî û civakî garantî dike, pir caran xwe qurbaniyên şert û mercên aloz, pevçûn û bandorên ewlehî û civakî dibînin ku siya xwe diavêjin ser hûrguliyên jiyana wan a rojane.
Prensîbên mirovî û peymanên navneteweyî yên li ser mafên zarokan pêwîstiya parastina zarokan ji hemû cureyên tundûtûjî û îstîsmarê destnîşan dikin û mafê wan ê jiyana bi ewlehî di nav malbat û civakên xwe de garantî dikin. Parastina zarokan wekî nîşaneyek sereke ya aramiya civakê û şiyana wê ya avakirina pêşerojek çêtir tê hesibandin. Lêbelê, berdewamiya sûcên ku zarokan hedef digirin an jî wan dikujin, fikarên mezin li ser asta xetereyên ku niha ev koma herî xeternak pê re rû bi rû ye, zêde dike.
Ji dema hilweşîna rejîma berê ve, sê sûc li parêzgehên cuda yên Sûriyeyê hatine tomar kirin, ku tê de sê zarok hatine kuştin. Ev sûc li du sûcên li Şamê hatine kirin ku bûne sedema mirina du zarokan, û sûcek li parêzgeha Tartusê ku bûye sedema mirina zarokekî hatine dabeş kirin.
Di sala 2025an de, Çavdêrgeha Sûrî ya Mafên Mirovan kuştina 33 zarokan di bûyerên cuda yên sûc de belge kir, ku li gelek parêzgehên Sûriyeyê belav bûne, di nav wan de Şam û Gundewarê Şamê, Heleb, Hums, Hema, Lazqiye, Dêra Zorê, Idlib, Dera û Suweydayê, ku ev yek nîşan dide ku ev bûyer berfireh bûne û ew ne tenê bi yek deverê ve sînordar in.
Di sala 2026an de, wekî ku ji hêla Çavdêriyê ve hatî belgekirin, ev bûyer bi kuştina 13 zarokan berdewam kirin ku di bûyerên sûc de hatine tomar kirin, ku li gundewarên Şamê, Heleb, Dêra Zorê, Reqa, Hema, Şam û Suweydayê belav bûne, û hejmara qurbaniyan di navbera parêzgehek û parêzgehek din de cûda dibe.
Ev hejmar tenê îstatîstîk an daneyên hejmarî nîşan nadin, lê belê çîrokên mirovan, jiyanên ku zû bi dawî bûne, xewnên ku nehatine pêkanîn, û malbatên ku zarokên xwe di şert û mercên trajîk de winda kirine temsîl dikin.
Her wiha ew mezinahiya pirsgirêkên ku civak di parastina zarokan de pê re rû bi rû dimîne, û pêwîstiya xurtkirina tedbîrên ewlehî, civak û mafan ên ku ji bo wan hawîrdorek aramtir û ewletir peyda dikin, destnîşan dike.
Zarok ne tenê qurbanên bûyerên rojane ne; ew pêşeroja civakê ne, û her binpêkirina mafê wan ê jiyan û ewlehiyê rasterast bandorê li pêşeroja nifşên pêşerojê dike.
