Botan Amed
Di nexşeya parçekirî ya Rojhilata Navîn de, hin erdnîgarî ji erdê wêdetir in; ew bîranîn, berxwedan û îradeya gelan ji bo ji nû ve şekildana çarenûsa xwe temsîl dikin. Rojava wateyek wisa dihewîne. Ev ceribandina şoreşgerî, ku bi salan di nav şer, dorpêçkirin, ambargo û hesabên navneteweyî de têkoşîn kiriye, ne tenê ji bo gelê Kurd lê ji bo hemî gelên herêmê bûye sembola hêviya jiyanek nû. Ji ber ku modela civakî ya ku li Rojava derketiye holê têgihîştinek siyasî ya cûda temsîl dike ku azadiya jinan dide pêş, ji bo jiyana hevpar a gelan parêzvaniyê dike û armanc dike ku ji bo civakên ku ziman, çand û nasnameya wan hatiye înkarkirin, nefesek nû bide. Tam ji ber vê sedemê ye ku Rojava ne tenê bi êrîşên leşkerî, lê di heman demê de bi dorpêçkirinên dîplomatîk, projeyên entegrasyona siyasî û stratejiyên ku armanc dikin ku wê ji hundur ve têk bibin jî hedef tê girtin. Îro, nîqaşên entegrasyonê yên di navbera HTS û Rojava de wekî qonaxek nû di vê têkoşîna mezin a siyasî de şekil didin. Her çend ji derve wekî pêvajoyek ku bi têgehên wekî “îstîqrar”, “ji nû ve avakirin” û “yekparçeyiya Sûriyeyê” hatiye xemilandin were pêşkêş kirin jî, di rastiyê de bingeha pevçûnek pir dijwartir datîne. Ji ber ku pirsgirêk ne tenê yekbûna îdarî an jî lihevhatina teknîkî ye. Pirsa rastîn ev e ku meriv çawa destkeftiyên demokratîk ên ku Rojava bi salan bi bedelên mezin bi dest xistiye hilweşîne. Bi taybetî dema ku avahiya îdeolojîk a xeta HTŞ-ê tê lêkolînkirin, bi zelalî tê dîtin ku ew bi pergala Rojava ya li ser bingeha rizgariya jinan, têgihîştina wê ya pirçandî ya jiyanê û modela wê ya demokratîk a li ser bingeha meclîsên gel hatî organîzekirin re di nakokiyeke kûr de ye. Di vê nuqteyê de, rola dewleta Tirk yek ji aliyên herî diyarker ên pêvajoyê pêk tîne. Ji ber ku ji bo Enqerê, Rojava ne tenê avahiyek e ku li ser sînor hatî çêkirin; ew di heman demê de mînakek dîrokî ya nîşan dide ku gelê Kurd dikare bi nasnameya xwe, zimanê xwe û îradeya xwe ya rêxistinkirî hebe. Ji ber vê yekê, yek ji armancên sereke yên polîtîkayên ku bi salan hatine şopandin ne tenê qelskirina Rojava ji hêla leşkerî ve ye, lê di heman demê de hilweşandina wê ji hêla civakî û siyasî ve jî ye. Gelek nêzîkatiyên ku îro di bin navê entegrasyonê de têne anîn jî vê armanca stratejîk li pişt xwe digirin. Li cihê ku dewleta Tirk bi şerê rasterast nikaribe encaman bi dest bixe, ew hewl dide ku Rojava bikişîne nav pergalê û bi zextên dîplomatîk, hevpeymaniyên herêmî û hêzên wekîl karakterê wê yê şoreşgerî xera bike. Nêzîkatiya HTS di vê nuqteyê de girîng e. Ji ber ku gotara entegrasyonê pir caran li şûna lihevkirinek demokratîk di navbera wekhevan de, lêgerîna navendî ya serdestiyê nîşan dide. Pirsgirêkên wekî hilweşandina mekanîzmayên xweparastinê, bindestkirina rêveberiyên herêmî ji bo avahiya navendî, qelskirina serokatiya jinan û paşxistina garantiya destûrî ya nasnameya Kurd nîşan didin ku ev pêvajo ne tenê mijarek teknîkî ye. Armanca bingehîn a van polîtîkayan bêbandorkirina giyanê civakî ye ku Rojava dike ew çi ye û qelskirina dînamîkên berxwedana rêxistinkirî ya gel. Lêbelê, tiştê ku Rojava heta roja îro domandiye ne tenê hêza leşkerî ye. Faktora diyarker a rastîn îradeya gel e ku nirxên xwe biparêze. Îradeya ku di nav xirbeyên li Kobanê de li ber xwe da, heman hişmendî ye ku îro di bîra mirovan de li Hesekê, Qamîşlo, Şehba û Dêrikê dijî. Ji ber ku li van axan, mirovan ne tenê avahiyek siyasî ava kirin; wan nasnameya xwe li hember înkarê jî ji nû ve ava kirin. Veguhestina ji demekê ku axaftina bi Kurdî qedexe bû heta xala îro ku zarok bi zimanê dayikê perwerdehiyê dibînin ne tenê guhertinek siyasî ye, lê di heman demê de veguherînek dîrokî û civakî ye . Ji ber vê yekê, têkoşîna ku îro tê meşandin ne tenê têkoşînek leşkerî an dîplomatîk e; ew di heman demê de têkoşînek ji bo parastina bîranînê ye. Ger civakek dîrok, çand, ziman û nirxên xwe yên hevpar neparêze, her destwerdana derveyî di dawiyê de dikare bibe sedema hilweşîna civakî. Ji ber vê yekê, yek ji refleksên herî girîng ku gelê Kurd divê îro nîşan bide ev e ku destkeftiyên Rojava ne tenê wekî modelek rêveberiyê, lê wekî keda kolektîf û berhevkirina dîrokî ya gel bibîne. Xwedîtiya civakî di vê nuqteyê de girîngiyek jiyanî bi dest dixe. Ji ber ku şoreş ne tenê li qada şer, lê di heman demê de di wijdanê civakê de jî têne parastin. Dema ku rêxistina jinan, dînamîzma ciwanan, zindîtiya meclîsên gel û çanda hevpar a hevgirtinê di nav civakê de qels dibe, destwerdanên derveyî hêsantir dibînin ku encam bigirin. Ji ber vê yekê, êrîşên li ser Rojava îro ne tenê li ser sînor pêk tên; ew nirxên exlaqî yên civakê, rihê yekîtîyê û bîranîna berxwedanê jî hedef digirin. Bi taybetî ji bo gelê Kurd, mijara yekîtiya neteweyî êdî bûye pêwîstiyeke dîrokî. Di her serdemê de ku avahiyên siyasî yên parçebûyî û nakokiyên navxweyî kûrtir dibin, hêzên herêmî karîne bi hêsanî destkeftiyên gelê Kurd hedef bigirin. Ya ku îro hewce ye hişmendiyeke civakî ya hevpar e ku ji hesabên siyasî yên teng derbas dibe. Ji ber ku nirxên ku li Rojava têne parastin ne tenê bi herêmekê ve sînordar in; ew temsîla lêgerîna gelê Kurd a ji bo azadiyê ya sed salî ne. Di dilê nîqaşên ku îro di bin navê entegrasyonê de têne kirin de, di rastiyê de pirsek yekane heye: Gelo Rojava dikare karakterê xwe yê demokratîk biparêze? Hemû alozî li dora vê pirsê dizivire. Ji ber ku hêzên navendî naxwazin xwerêxistinkirina gel qebûl bikin; ew hewl didin ku Rojava veguherînin avahiyek îdarî ya asayî. Lê rastiya bingehîn a ku tê jibîrkirin ev e: Rojava ne tenê projeyek siyasî ye. Rojava çandeke berxwedanê ye ku di bîranîna gelên ku bedel dane de mezin bûye. Ji ber vê yekê, her hewldanek ji bo jiholêrakirina wê ne tenê li dijî hikûmetekê ye, lê di heman demê de li dijî hêviya jiyaneke hevpar a gelan e. Ji ber vê yekê ye ku xwedîderketina civakî ya ku gelê Kurd îro nîşan dide ne tenê niha, lê di heman demê de pêşerojê jî diyar dike. Ji ber ku tiştê ku çarenûsa neteweyan diyar dike pir caran ne tenê hêza dewletan e, lê belê civak çiqas îradeya xwe nîşan didin. Pêşeroja Rojava, heta radeyekê, di vê yekê de ye: gelo gel çiqas nirxên xwe diparêzin, çiqas rêxistinkirî dimînin û çiqas hişmendiyeke hevpar a berxwedanê pêş dixin.
