Hogir Cûdî
Peymana stratejîk a nû di navbera Tirkiye û Brîtanyayê de berdewamiya şêwaza dîrokî di rêvebirina hevpeymanan de nîşan dide. Ew şêwazek e ku ewlehiya dewletê li ser hesabê doz û pirsên gel dide pêş. Îmzekirina peymanê hemwextî salvegera damezrandina komarê tê. 23’yê Nîsanê bi xwe roja fîlî ya damezrandina komarê ye. Giraniyeke sembolîk hildigire û kêliyeke dîrokî tîne bîra mirov, dema ku pergala siyasî ya nûjen bêyî ku Kurdan wekî beşeke bingehîn a hevkêşeya herêmî were naskirin, hate damezrandin. Ev girêdana di navbera rabirdû û niha de eşkere dike ku marjînalîzekirin ne diyardeyeke demkî ye, lê belê beşeke ji avahiya berdewam e.
Hevpeymaniya nû nikare ji guhertinên di têkiliyên Tirkiyeyê de bi hevalbendên wê yên kevneşopî re were veqetandin. Aloziyên bi Dewletên Yekbûyî û NATO’yê re bûne sedema lêgerîna hevkarên nû, di serî de Brîtanya. Lê belê, ev meyl guhertinekê di xwezaya siyasetê de nîşan nade, lê ji nû ve bicihkirineke di heman mantiqê de li ser bingehê ewlehî û hevpeymaniyên navneteweyî ye. Hevkarek bi yekî din tê guhertin, bêyî ku bingehên ku ev têkilî li ser hatine avakirin ji nû ve werin nirxandin.
Di heman demê de, ev rêkeftin di nav rewşeke herêmî ya aloz de tê ku îhtîmala zêdebûna nakokiyan ku hêzên navneteweyî û herêmî tê de beşdar dibin, derdikeve pêş. Ev rastî hin welatan dixe ber hewleke ku hevpeymaniyên nû ava bikin. Armanca wê jî afirandina hevsengiyên nû yên hêzê, ku gelek alî di nav xwe de digirin, wek Erebistana Siûdî, Pakîstan û Misirê. Lêbelê, ev hevpeymanî, tevî xwezaya xwe ya beravaniyê ya eşkere, dîsa dimîne dîlê nêrîneke kevneşopî ku îstîqrarê tenê di çarçoveya hêza leşkerî de digire dest.
Di vê çarçovê de, Kurd ji van hevpeymaniyan dûr dimînin. Ew wekî aktorên siyasî nayên dîtin û di her ji nû ve rêxistinbûna herêmî de têne paşguhkirin. Ev dûrxistin krîzeke kûrtir di têgeha dewletneteweyê de nîşan dide, ku cihêrengiyê wekî gef dibîne ne wekî hêmaneke bingehîn ji bo avakirina îstîqrarê. Berdewamiya vê nêzîkatiyê tê wateya dubarekirina heman krîzên ku herêm di sedsala borî de dîtiye.
Ji aliyekî din ve, qelsbûna rola Brîtanyayê li gorî sedsal berê nîşan dide ku di hevsengiya hêza cîhanî de guhertinek heye. Tu hêzek bi tenê nikare vîzyona xwe bi tevahî ferz bike; berevajî vê, bandor niha di navbera çend aktoran de, di nav de hêzên herêmî yên ku derdikevin pêş, tê belavkirin. Di vê çarçoveyê de, rola Îsraîlê wekî lîstikvaneke bibandor di ji nû ve şekildana hevsengiya hêzê de derdikeve holê, rewşê bêtir tevlihev dike û hevpeymanan qelstir dike.
Ev guhertin eşkere dikin ku pirsgirêk ne tenê di xwezaya hevpeymaniyan de ye, lê di heman demê de di nebûna vîzyoneke siyasî ya berfireh de ye ku sedemên bingehîn ên krîzan çareser bike. Xwespartina peymanên ewlehiyê aramiyeke mayînde nade herêmê, ji ber ku ew pirsgirêkên bingehîn ên têkildarî nasname, maf û temsîliyetê paşguh dike. Pirsgirêka Kurd hîn jî mînakeke diyar a vê kêmasiyê ye, ji ber ku ew bi taybetî di qada navneteweyî û herêmî di tu pêşniyareke çareseriyê ya cidî de nehatiye pêşkirinkirin.
Berdewamiya avakirina hevpeymaniyan bêyî çareserkirina van pirsgirêkan dê herêmê di rewşeke bêîstîqrariyê de bihêle. Tiştê ku pêwîst e ne tenê ji nû ve sazkirina têkiliyên di navbera dewletan de ye, lê ji nû ve fikirîna xwezaya pergala siyasî bi xwe ye, da ku ew li ser bingehê naskirina pirrengiyê û beşdariya hemû pêkhateyan di biryardanê de be. Bêyî vê, peyman dê tenê wekî amûrên birêvebirina krîzan bimînin, ne çareserkirina wan.
