Remezan Olçen
Di sedsala 21’ê de, dema ku sînorên fîzîkî bi rêya teknolojiyê hildiweşin û çandeke global a yek-reng li seranserê cîhanê serdest dibe, pirsyara herî girîng ev e: Gelo gelên bêstatu û bindest dê çawa nasnameya xwe biparêzin? Bersiva vê pirsê ji bo kurdan, di bin xalîçeya toz girtî ya dîrokê de nayê dîtin; bersiv di zimanê bapîr û dapîrên me, di kûrahiya kilamên dengbêjan û di wê rîtîma resen a zargotinê de veşartî ye.
Gelek caran dema em behsa “folklorê” dikin, hişê me diçe ser kincên herêmî, govendên dawetan an jî çîrokên ku tenê ji bo xewkirina zarokan in. Lê belê folklor ango zargotin, ji van hemûyan kûrtir e. Ew “Manîfestoya Hebûnê” ya gelê kurd e.
Ji ber ku kurdan di sedsala borî de nekarîbûn dîroka xwe bi awayekî fermî di pirtûkxane û zanîngehan de biparêzin, zargotin bûye “pirtûkxaneya li ser piyan”. Dema ku pênûs hatine şikandin, dengbêjan bi dengê xwe dîrok “nivîsandiye”. Dema ku dibistan hatine girtin, dayikan bi çîrok û metelokan “perwerde” daye nifşên nû. Ji ber vê yekê, folklor ji bo kurdan ne tenê mijareke nostaljîk e; ew bingeha hişmendiya neteweyî ye.
Zimanê kurdî, bi hemû dewlemendiya xwe, di nav zargotinê de hatiye parastin. Peyvên ku îro di jiyana bajêr de winda bûne, hîn jî di nav biwêjeke gundekî an jî di nav beyteke klasîk de zindî ne. Zargotin, xezîneya peyvên resen e. Heke em îro li dijî asîmîlasyonê li ber xwe didin, em vê yekê deyndarê wê hafizeya zargotinî ne ku sedsalan herikî ye û gihîştiye me.
Lê îro em bi metirsiyeke nû re rû bi rû ne: Asîmîlasyona Modern û Dîjîtal. Zarokên me êdî li şûna “Çîroka Şengê û Pengê”, bi vîdyoyên li ser YouTube’yê ku bi zimanên biyanî ne mezin dibin. Civata ku berê li ber kunkura malan an jî li odên gund dihatin hev, îro di nav ekranên sar de belav bûye. Ev valahî, herî zêde zargotina me dixwe. Dema ku pîrek an kalekî me koç dike, mîna ku pirtûkxaneyek bişewite, hîmên çanda me hildiweşin.
Parastina folklorê nabe ku tenê bi “komkirina materyalan” û xistina wan a nav muzexaneyan be. Çanda ku neyê jiyîn, dimire. Ji bo xwedîderketina li zargotina kurdî, çend gavên stratejîk hene ku divê her rewşenbîr, hunermend û malbatek bavêje:
- Dîjîtalîzekirina Hafizeyê: Her kurdek dikare bibe “arşîvkar”. Bi telefona di destê xwe de, em dikarin deng û vîdyoyên mezinên xwe qeyd bikin. Ev qeyd, dê sedsalek şûnde bibe çavkaniya herî mezin a dîroknas û zimanzanan.
- Modernîzekirina Hunera Gelêrî: Divê sînemager, muzîkjen û nivîskarên me çîrok û motîfên zargotinê bigirin û bi formên modern pêşkêş bikin. Wek mînak, destanek kurdî bibe fîlmekî anîmasyon an jî lîstikeke vîdyoyê. Ev tenê rê ye ku em nifşê nû bi koka wan ve girê bidin.
- Vegerandina Zimanê “Hestê”: Divê em metelok û biwêjên kurdî di axaftina xwe ya rojane de zindî bikin. Zimanê ku hest û felsefeya xwe winda bike, dibe zimanekî mekanîk.
Folklor, ne tûrikê tiştên kevn e; ew çavkaniya avê ye ku dara me jê av vedixwe. Heke em li vî çavkanî xwedî dernekevin, çanda me ya nûjen jî dê bê rûh û bê kok bimîne. Xwedîderketina li zargotinê, xwedîderketina li rûmeta milet e. Wekî ku bavpîr û dapîran gotiye: “Dara ku koka wê ne di erdê de be, ba zû lê dixe.” Werin em koka xwe di axa zargotina xwe de kûr bikin, da ku tu bahoz nekaribe me bihejîne.
