Esma Mistefa
Parlementera Sêrtê ya DEM Partî Sabahat Saritaş da zanîn ku Rêber Apo heta niha ji para xwe zêdetir kiriye û divê dewlet ji vê yekê haydar be. Ramana stratejîk a dewletê taktîkek xapînok bi kar tîne ku hindik dide lê pir qezenc dike. Herwiha ne tenê Partiya DEM, lê her partiyek siyasî li Tirkiyê pêwîst e bi erka xwe rabe, ji ber ku ev pêvajo di çarçoveya xwe ya civakî û dîrokî de ji her cure siyasetê mezintir e.
Girîdayî pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê, Parlementera Sêrtê ya DEM Partî’yê Sabahat Erdoğan Saritaş, bersiva pirsên Rojnameya me da û hevpeyvîn wiha bû:
1- Hûn pêşveçûnên Pêvajoya Aştiyê û bi taybet di milê zagonî de çawa dinirxînin?
Bi rastî, nêrîna hikumetê ya vê pêvajoyê û ya me ji hev cuda ye. Li gorî wan pêvajo dimeşe, dibe ku ev geşedanên heyî li gor dilê wan be lê belê ji ber tevgerên deshilatê ya heta dema niha, rewş ji bo me bi heman awayî xuya nake. Em bi awayekî cuda lê dinêrin û bi awayekî cuda şîrove dikin. Em li meseleyê tenê wek şewitandina çekan nanêrin. Şewitandina çekan ji bo azadî û çareseriyê gaveke girîng bû. Daxwaz û hewladana me ya ji bo avakirina civakeke demokratîk heye. Em li pey aştiya civakî, demokrasî û jiyaneke azad in. Ji ber vê yekê jî nêrîna me ya hikumetê ji hev cuda ye.
Bê guman, aliyê qanûnî yê pêvajoyê mijara herî krîtîk e. Ji ber ku avêtina gavên din bi piranî bi vê yekê ve girêdayî ye. Heta ku di vî warî de gav neyên avêtin, ew kesên ku çekên xwe deynin nikarin tevlî civakê bibin, pirsgirêka zindanan çareser nabe û mafên wekî rêveberiya herêmî, perwerdehiya bi zimanê dayikê û garantiyên di derbarê çandê de nayên bicihanîn. Ji ber vê yekê, gava herî lezgîn ku divê di vê qonaxê de were avêtin, avêtina gavên qanûnî ye.
2-Di Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de dewleta Tirk hincetên cur bi cur derdixîne û derngmayîn çêbûye, armanca dewleta Tirk ji vê yekê çi ye?
Çawa ku destpêka pêvajoyê ne tenê li ser mijarên navxweyî bû, pêşveçûna wê jî bi heman rengî ne, tenê bi mijarên navxweyî ve sînordar e. Ji ber vê yekê, ramana stratejîk a dewletê xwe bi hişmendiya ku pêşketinên li Rojhilata Navîn bi vê pêvajoyê ve girêdayî ne, bi cih dike. Bi gotineke din, ramana stratejîk a dewletê taktîkek xapînok bikar tîne ku hindik dide lê pir qezenc dike. Ew pêvajoyê an lez dike an jî hêdî dike, paralel bi pêşketinên li Sûriye, Iraq û Îranê re. Bê guman, aliyê siyasî yê navxweyî jî heye. Bi taybetî partiya desthilatdar hewl dide ku bingeha xwe bide wê encamê ku ew hîn jî kontrolê diparêze. Ev bi parastina bingeha xwe ji bo planên demkurt û li ser hilbijartinan disekine ve girêdayî ye.
Dewlet, bi taybetî bi rêya nêzîkatiya xwe ya “teyît-tespît”, hewl dide ku ji bo xwe qadeke ewle biafirîne. Bi vî rengî, ew dixwaze piştrast be ku PKK êdî “gef”ek rastîn an fîzîkî nîne. Bê guman, wekî ku we di pirsa xwe de behs kir, ev hemî tenê hincet e. Rêber Abdullah Ocalan hewl dide ku pirsgirêkek sedsalî ku ev 50’î sal in bi tundiyê ve girêdayî ye, bi ciddiyeteke mezin û berpirsiyariyeke dîrokî çareser bike û bi vê hesasiyetê nêzîkî wê dibe. Bi rastî jî ew ji dewletê heman astê nêzîkatiyê hêvî dike. Rêber Abdullah Ocalan heta niha ji para xwe zêdetir kiriye û divê dewlet ji vê yekê haydar be.
3-Ji bo pêşveçûna pêvajoyê çi partiyên Tirkiyê û bi taybet DEM partî tê xwestin?
Bi salan e dewlet ji PKKê re dibêje, “Heke hûn çareseriyek dixwazin, ji çiyayan dakevin û li deştan siyasetê bikin.” Ew roj di dawiyê de hat. PKK’ê çekên xwe danîne û niha li benda gavên qanûnî yên pêwîst e ku werin avêtin da ku şert û mercên ji bo çalakiya siyasî ya berfireh – ango ji bo “siyaseta li deştan” biafirînin. Lêbelê, heta niha, di vî warî de gavek berbiçav nehatiye avêtin.
Birêz Ocalan, dema ku pêvajoyê dest pê kir, diyar kir ku serdema têkoşîna çekdarî bi dawî bûye û “divê avakirina erênî dest pê bike.” Ev tê vê wateyê ku partiyên siyasî niha di qada siyasî de rolek mezintir dilîzin. Ji ber vê yekê, ne tenê Partiya DEM, lê her partiyek siyasî ya li Tirkiyeyê erkê wê ye ku vê pêvajoyê bi awayekî rast ji civakê re rave bike, ji bo aştiya civakî bixebite, û ya herî girîng jî, Parlamentoyê ji bo vê armancê bi şev û roj bixebite. Bi vî rengî, li Parlamentoyê komîsyonek hate damezrandin, û wê hin karên girîng pêk anîn û bi dawî kirin; ev bê guman girîng e, lê têrê nake. Divê Parlamento gelek bêtir bike. Ew dikare. Wekî Partiya DEM, me ji destpêkê ve helwestek li gorî ruhê pêvajoyê girtiye. Ji zimanê me yê siyasî bigire heta xebata me, em li ser misogerkirina serkeftina vê pêvajoyê ne û em ber bi wê armancê ve diçin. Bê guman, em dizanin ku hewldanên me hîn jî têrê nakin. Berî ku em berdewam bikin, divê em bi baldarî hêviyên civakê û daxwazên gel, heta hûrguliyên herî piçûk, binirxînin.
Bi vî rengî, bi taybetî partiyên muxalefetê divê rewşê bi vî rengî bibînin û vê pêvajoyê ji bo hesabên siyasî yên demkurt qurban nekin. Ji ber ku ev pêvajo di çarçoveya xwe ya civakî û dîrokî de ji her cure siyasetê mezintir e.
4-Pêvajo bandoreke çawa li Kurdistanê û giştî herêmê kir, derengmayîna wê, wê çi bi xwe re bîne?
Bêguman, têgihîştina ku aştî ji şer çêtir e, bandorek pir erênî hem li Kurdistanê û hem jî li herêmê çêkiriye. Tevgera civakî û kelecana li Kurdistanê piştî banga 27’ê Sibatê eşkere ye. Vekirina kanalên siyasî yên demokratîk ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd, dibe ku pirsgirêka herî dirêj a cîhanê û niha pirsgirêkek gerdûnî ye ku bi Kurdistanê ve sînordar nîne, û nêzîkbûna aştiyê, bê guman atmosferek pir erênî di civakê de çêkiriye. Dibe ku afirandina atmosferek têrê neke; ew jî piştgiriyek girîng bi dest xistiye. Hema hema tevahiya gelê Kurd li Kurdistanê piştgirî da vê pêvajoyê û piştgiriya xwe ji bo banga 27’ê Sibatê ragihand. Me ev yek di gelek waran de dît, û ez dixwazim tekez bikim ku me di pîrozbahiyên Newrozê yên dawî de bi zelalî û bi tevahî dît. Gelê Kurd peyamek pir zelal ji dewlet, herêmê û bi eşkereyî, ji tevahiya cîhanê re şand: em aştiyê dixwazin, û em ê her tiştê ku ji bo aştiyê hewce be bikin. Em amade ne ku her bedelê ku me di şer de ji bo aştiyê daye bidin. Ji ber vê yekê, tevahiya cîhanê niha dît ku gelê Kurd ji bo aştiyê amade ye ku ew ji bo qada siyasî ya demokratîk amade ye.
Lêbelê, wekî ku me ji destpêkê ve diyar kir, têkbirina pêvajoyê û neavêtina gavên qanûnî bê guman dibe sedema atmosferek bêhêvîtiyê di civakê de. Ev ji ber ku dema aliyek gav bavêje dema ku aliyê din tenê li bendê ye û qet gav navêje – û ev alî dewlet e – bê guman di civakê de atmosferek bêhêvîtiyê diafirîne, têgihîştinek ku dewlet me dixapîne. Ji ber vê yekê, piştgiriya giştî di rewşên weha de pir girîng e, wekî ku di hemî mînakên çareserkirina nakokiyan de li çaraliyê cîhanê tê dîtin. Divê êdî dewlet gavên şênber biavêje da ku hêvîya azadî û civaka demokratîk qut nebe.
5-Di aliyê Jin de, di vê çarçoveyê de çi xebat hate kirin û çi li ser milê hemû tevgerên jin e?
Dema ku Rêber Abdullah Ocalan pêvajoyê da destpêkirin û di peyamên xwe yên piştre de, wî bi berdewamî rola jinan tekez kir, û dema ku pêvajoyê da destpêkirin, bi berdewamî baweriya xwe bi wan anî ziman. Ev daxuyaniya Birêz Ocalan bê guman ne nêzîkatiyek hêsan e; ew berdewamiya paradîgmaya rizgariya jinan e ku wî bi salan e pêşxistiye.
Di peyamên xwe yên ji bo jinan di tevahiya pêvajoyê de, Rêber Apo azadiya jinan xiste pêşiya çareseriyê, û diyar kir ku pêvajoya komunal a demokratîk dê bi “civakbûna jina dayik” were nûvekirin. Diyar kir ku jin divê bibin pêşengên guhertina civakî û paradîgmaya modernîteya demokratîk, jin di navenda jiyan û çareseriyên demokratîk de bin, û ew bi paradîgmaya “Jin, Jiyan, Azadî” hêza bingehîn a pêvajoyê ne.
Wekî jin, em di vê wateyê de ji berpirsiyariya xwe û barê li ser milên xwe haydar in, û em bi vê hişmendiyê tevdigerin. Me ev di pîrozbahiyên 8’ê Adarê û Cejna Newrozê de ragihand. Bê guman, divê ev hişmendî beramberê pratîkî jî hebe; ji ber vê yekê em têdikoşin.
Herî dawî, di pêşengtiya TJA de, me ji bo şert û mercên Birêz Ocalan meşek ber bi Gemlikê ve li dar xist. Li wir, me careke din nêrînên xwe anîn ziman, îradeya xwe ya ji bo çareseriyek demokratîk nîşan dan û hêviya aştiyê xurt kirin.
Bi kurtasî, Birêz Ocalan, muzakeravanê sereke, bêyî ku şert û mercên azadiya jiyan û ragihandinê peyda bike, xebata xwe ya ji bo çareseriyek demokratîk, wekhev û azadîxwaz ji bo pirsgirêka Kurd û avakirina aştiyeke mayînde didomîne. Ne mimkûn e ku pêvajoyek di bin van şert û mercan de were meşandin pêş bikeve û bi ser bikeve. Li ser bingeha îradeya gelê Kurd û têkoşîna wan a dîrokî, nayê înkarkirin ku Birêz Ocalan muxatab û muzakerevanê sereke yê pêvajoyê ye. Divê ev rastî bi rêya rêziknameyên qanûnî were misogerkirin; divê statuya siyasî ya Birêz Ocalan di zûtirîn dem de were destnîşankirin û divê şert û merc ji bo ku ew bi azadî bijî û bixebite werin afirandin.
