Solîn Mihemed/ Qamişlo
Taxa Xerbî yek ji taxên sereke yên bajarê Qamişlo ye, taxeke ku ji kevintirîn dem ve hatiye avakirin û ev tax bi taybet bi dîroka xwe ya çandî, siyasî û bûyerên civakî tê naskirin.
Dîroka Taxa Xerbî ya li bajarê Qamişlo, bi pêşketina bajêr bi xwe re girêdayî ye û wekî yek ji taxên herî kevin û girîng tê naskirin. Taxa Xerbî li kêleka navenda bajêr û li ser riya sereke ya ku Qamişlo bi Amûdê ve girê dide, hatiye avakirin. Ew wekî navendeke nîştecihbûnê ya bi rûmet û aram dihat naskirin. Taxa Xerbî îro bi avahiyên xwe yên nûjen û jiyana xwe ya bazirganî ya zindî, wekî yek ji rûyên sereke yên bajêr tê dîtin.
Di taxa Xerbî de nêzî 35,000 mal hene. Taxa Xerbî ji ber mezinahiya xwe li ser çend komînan wek Komîna Şehîd Leheng, Şehîd Hogir û hwd hatiye dabeşkirin da ku xizmetguzarî bigihêjin hemû malan.
Navlêkirina taxa Xerbî
Di salên dawî de, bi taybetî piştî Şoreşa Rojava, navê Taxa Xerbî bi fermî wekî Taxa Şehîd Meysa Baqî an jî bi kurtasî Taxa Şehîd Jiyan hate guhertin. Lê belê di nav xelkê de û di nava gel de, hîn jî bi giranî navê wê yê dîrokî û naskirî, bi navê “Taxa Xerbî” Taxa Rojavayê, tê bikaranîn. Ev nav ji ber cihê wê yê erdnîgarî ku dikeve rojavayê navenda bajarê Qamişlo lê hatibû kirin.
Avakirina taxa Xerbî
Avakirina Taxa Xerbî ya li bajarê Qamişlo, bi pêşketina bajêr a di nîvê yekem ya sedsala 20’an de bi taybet piştî sala 1926’an dest pê kiriye. Ev tax wekî perçeyek ji plana firehkirina bajêr a ber bi Rojava ve hat avakirin. Pêvajoya Avakirinê ya bajarê Qamişlo di salên 1920’î de di bin manda Fransayê de hat plankirin. Taxa Xerbî bi demê re, dema ku nifûsa bajêr zêde bû û xelk ji navendê ber bi derve ve çû, hêdî hêdî li dora navendên olî û bazirganî ava bû. Ev tax wekî perçeyek ji plana firehkirina bajêr a ber bi Rojava ve hat avakirin.
Di taxa Xerbî de cihê navdar
Di avakirina taxê de roleke dîrokî ya Camiya Qasimo bi Camiya Mezin ya li taxê hat heye. Berê li dora vê camiyê mal kêm bûn, lê bi demê re malên ku li dora wê hatin avakirin tax gihand hev û wekî “Taxa Xerbî” hat naskirin.
Girîngiya Civakî û Çandî li taxa Xerbî
Taxa Xerbî mînaka herî diyar a jiyana hevbeş e. Kurd, Mesîhî, Suryan, Ermen û malbatên kevnar ên bajêr bi dehan salan e bi hev re di nava aştiyê de dijîn. Ev yek bandoreke mezin li ser nasnameya taxê ya toleransê kiriye. Herwiha gelek nivîskar, hunermend û siyasetmedarên navdar ên Qamişlo ji vê taxê derketine. Hebûna pirtûkxane, navendên hunerî û kofeyên ku rewşenbîr lê dicivin, mîna kofeyên li ser riya Amûdê, taxê dike navendeke çandî ya zindî. Taxa Xerbî bi têkiliyên xwe yên cîrantiyê yên xurt tê naskirin. Malbatên taxê de şîn û şahiyan de her tim piştgiriya hev dikin, ku ev yek reseniya çanda Kurdewarî û herêmî diparêze.
Bûyerên dîrokî yên taxa Xerbî
Serhildana 2004’an di dema serhildana 12’ê Adarê de, Taxa Xerbî yek ji navendên çalakiyan bû û şêniyên wê roleke mezin di berxwedanê de lîstin. Herwiha Teqîna 27’ê Tîrmeha 2016’an yek ji rûpelên herî bi êş di dîroka taxê de ye. Di vê rojê de teqîneke mezin a DAIŞ’ê li ser riya giştî ya taxê rû da, ku bû sedema şehîdbûna bi dehan sivîlan û wêraniya gelek avahiyan.
Rewşa niha ya taxê
Îro Taxa Xerbî weke navendeke zindî ya bazirganî û jiyanê tê dîtin. Tevî pirsgirêkên mîna kêmkirina avê di demên dawî de, tax hîn jî nasnameya xwe ya dîrokî û çandî diparêze. Bi kurtasî, Taxa Xerbî niha di qonaxeke nû ya dîrokî de ye ku tê de hewl tê dayîn hem ewlehiya taxê bê parastin û hem jî di bin sîwana peymanên nû de jiyana asayî berdewam bike.
