Hasan Ağaç
Êrîşên ku di Çileya 2026’an de li dijî Rojava hatin destpêkirin ne tenê manevrayek leşkerî bûn. Ev êrîş nîşanek li ser erdê ya hevsengiya hêzê ya ji nû ve hatî saz kirin li Rojhilata Navîn in. Tiştê ku îro li Sûriyeyê diqewime êdî ne pevçûnek di navbera hêzên herêmî de ye; ew veguheriye pêvajoyek ji nû ve sêwirandinê ku aktorên navneteweyî û herêmî rasterast tê de beşdar in.
Rewşa ku bi hilweşîna rejîma Baasê derket holê demek dirêj bi “dînamîkên navxweyî” dihat ravekirin. Lêbelê, niha bi zelalî tê dîtin ku hêza sereke ya ku rêça pêşketinên li ser erdê diyar dike destwerdana derve ye. Bandora Îran û Hizbullahê sînordar bûye, rola Rûsyayê kêm bûye, û valahiya ku derketiye holê bi rewakirina avahiyên ku berê bi El-Nusra re di bin navê “rêveberiya nû” de bûn, hatiye dagirtin.
Ev rewş bi awayekî zelal nîşan dide ku avahiya nû ya li Şamê li ser îradeyek siyasî ya serbixwe nehatiye avakirin.
Di vê çarçoveyê de, êrîşên li ser Rojava ne tesadufî ne. Ev êrîş beşek ji planeke mezintir in. Yek ji armancên sereke yên vê planê qelskirina modela Rêveberiya Xweser û heke gengaz be jî ji holê rakirina wê ye. Afirandina pevçûnek di navbera nifûsa Kurd û Ereb de jî aliyek girîng ê vê planê ye. Ji ber ku hêza herî mezin a Rojava di şiyana wê ya avakirina modelek li ser bingeha jiyana hevbeş a gelên cûda de ye.
Êrîşên ku li dora Bendava Tişrîn û Helebê di seranserê sala 2025’an de hatine kirin, aliyê leşkerî yê vê planê pêk anîn. Lêbelê, berxwedana li ser erdê rê li pêşiya vê planê girt ku bi lez bigihîje armancên xwe. Her çend li hin deveran hin paşvekişandin çêbûn jî, wêneya encam ne hilweşînek, lê veguheztinek ber bi xeta parastinê ya dijwartir û kontrolkirî nîşan dide.
Dema ku çalakiyên leşkerî bi ser neketin, pêvajoyek nû di bin navê “diyalogê” de hate destpêkirin. Civînên ku di 10’ê Adarê û 1’ê Nîsanê de hatin lidarxistin divê di vê çarçoveyê de werin nirxandin. Tevî pêşniyarên ku ji hêla Rêveberiya Xweser û QSD ve li ser bingeha çareseriyek demokratîk hatine pêşkêş kirin, eşkere ye ku rejîma Şamê ev pêvajo ne wekî bingehek rastîn ji bo çareseriyê, lê wekî rêyek ji bo qezenckirina demê û rewakirina xwe bi kar anî.
Berevajî vê, amadekarî, rêxistin û îradeya berxwedanê ya ku li Kobanê û Hesekê derket holê, rê li ber pêkanîna tevahî ya vê planê girt. Biryardariya li van deveran rê li ber pêşveçûna êrîşê girt û hevsengiya li ser erdê ji nû ve diyar kir.
Rastiya bingehîn neguherî ye: Berxwedan nehatiye şikandin. Qurbaniyên ku di vê pêvajoyê de hatine dayîn careke din nîşan dane ku ew ne tenê hêza leşkerî, lê di heman demê de hêza îdeolojîk û exlaqî jî hildigire. Ev karakterê tevgera Apoîst e.
Îro, sê hêmanên bingehîn hene ku rêça pêvajoyê diyar dikin: Ya yekem, berxwedana li ser erdê. Ya duyemîn, piştgiriya civakî ya ku li her çar beşên Kurdistanê û navneteweyî derketiye holê. Ya sêyemîn, û ya herî diyarker, destwerdana Rêber Apo di pêvajoyê de ye.
Têkoşîna ku li Îmraliyê tê meşandin, digel parastina zemîna çareserî û diyalogê, xetek siyasî ya zelal li dijî êrîşên li ser erdê jî ava kiriye. Vê destwerdanê rasterast bandor li rêça pêvajoyê kiriye û yek ji faktorên sereke bûye ku rê li ber zêdebûna êrîşan girtiye. Dema ku rewşa encam tê nirxandin, nêzîkatiyên zêde optimîst an bi tevahî pesîmîst rastiyê nîşan nadin. Rojava di nav salan de jiyanek xweser a de facto ava kiriye. Di vê nuqteyê de, îhtîmala ku ev avahî çarçoveyek qanûnî bi dest bixe derketiye holê. Ev ne tenê ji bo Kurdan, lê ji bo hemî gelên ku li Sûriyeyê dijîn pêşketinek girîng e.
Lêbelê, gef hîn jî ji holê ranebûne. Hevsengiyên herêmî hîn jî nazik in, û provokasyonên nû her gav mimkun in. Ji ber vê yekê, amadekariya ji bo pêşketinên gengaz bi qasî rêvebirina rast a pêvajoyê girîng e. Êrîş û vekişînên dawî li hin deveran nayê wê wateyê ku paradîgmaya Apoîst qels bûye. Berevajî vê, vê pêvajoyê bi awayekî zelaltir nîşan da ku ev xet çiqas bertekek civakî bi hêz dîtiye.
Pîrozbahiyên Cejna Newrozê, ku îro bi beşdariya bi mîlyonan pêk hatin, nîşana herî zelal a vê rastiyê ne. Îradeya ku li van deveran derket holê ne tenê pîrozbahiyek e; ew îlanek e ku fikra civaka demokratîk civakî bûye.
Tiştê ku îro diqewime ne dawî ye. Ew qonaxek nû û biryardartir e. Di vê qonaxê de, tiştê ku diyarker e ne tenê hêza leşkerî ye; ew rêxistin, hişmendî û îradeya gel e. Ji ber ku ev têkoşîn êdî ne tenê têkoşînek li yek deverê ye, lê têkoşînek dîrokî ye ku pêşeroja gelê Kurd diyar dike.
