Hêvî Keleş/ Qamişlo
Nivîskar û helbestvan Can Îbrahîm karibû hebûnek cihêreng ji bo xwe ava bike. Ew ne pabendî şêweya kevneşopî ya nivîsê ye, lê belê ji dîtineke cûda dinivîse ku wêjeyê wekî cihek ji bo azadkirina xwe û ji nû ve formulekirina rastiyê bi zimanek zelaltir, dibîne.
Nivîskar û helbestvanê Kurd Can ibrahîm di sala 1969”an de li gundewarê bajarê Kobanê jidayîkbûye. Ew ji 2 saliya xwe ve li bajarê Reqayê bi cih bûye û her sê qonaxên xwendina xwe Ii wir qedand. Can Îbrahîm bi riya xwendina xwe bêhtir nêzîkî zimanê wêjeyî bû û hezkirinek wî ji nivîs û helbestan çêbû û gelek helbestvan bala wî dikişandin weke Mehmûd Derwîş. Di sala 1988”an de dest bi nivîsandina helbestan kiriye, wî bi riya helbest û nivîsandinê hestên xwe derxistin.
Can Îbrahîm xwedî 4 dîwanan e. Helbesta wî ya yekem, ku di sala 1988”an de hatiye nivîsandin, li ser keleha Dum Dum bû. Dîwana bi navê Lorîn, di sala 2017”an de hatiye weşandin, dîwana bi navê Beravên Aso, di sala 2019”an de hatiye weşandin, dîwana bi navê Koşka Keseran, di sala 2022”an de hatiye weşandin û dîwana çaremîn, bi navê Vedenga Can, di sala 2024”an de hatiye weşandin. Du dîwanên wî yên helbestan hene, yek ji wan bi zimanê Erebî ye û bi navê “Siyên Ruhê” ye û niha di çapê de ye. Bi dîwana din a helbestan bi zimanê Kurdî ku niha çap dibe. Û berhevokeke çîrokên kurt ku hîn nehatiye çapkirin.
Destpêk…
Can Îbrahîm di hawîrdorekê de ji dayik bû ku demek dirêj çanda Kurdî hembêz kiriye û xelkê wê teşwîq kiriye ku binivîsin wekî kiryarek hebûnê. Li wî bajarî, ku çîrokên gundiyan û stranên dapîran bi aloziyên siyaset û şer re di nav hev de bûn, destpêka wî ya zû şikil girt. Ji bo wî, nivîsandin ne hilbijartinek hêsan bû, lê pêdiviyek giyanî bû, helbestvanek ku di nav veguherînên dijwar de mezin dibe, pêdivî bi peyvekê heye ku pê ve bispêre, zimanek ku bikaribe wateyek nû bide cîhanê.
Ji ciwaniya xwe ve, Can Îbrahîm bi taybetî ber bi helbestê ve dihat kişandin û tê de cihekî dît ku dihêle ew hestên xwe derxe, fikarên xwe yên hebûnî bîne ziman û bi pirsên ku ji hêla rastiya Kurd a hemdem ve têne pirsîn re rû bi rû bimîne. Bi demê re, xwestekek zelal di hundurê wî de ji bo afirandina zimanekî helbestî yê bêhempa derket hole, zimanekî ku xuya dike sade ye lê di avahiya xwe de kûr e, mîna gavên wî yên pêşîn li ser rêya nivîsandinê.
Şêwaz û ziman… dema ku helbestek bi taybetmendiyên nivîskarê xwe diaxive
Şêwaza Can Îbarahîm yek ji wan hêmanan e ku hebûna wî ya edebî diyar dike. Ew ji tevliheviya devkî û gotinên giran dûr dikeve, li şûna wê xwe dispêre wêneyek helbestî ya aram lê dewlemend û bi bandor. Helbestên wî dişibin tona dengê wî dema ku ew wan vedibêje, ne bi dengekî bilind, lê pir bi bandor.
Ew li ser evînê dinivîse mîna ku hewl dide cîhanek windabûyî vegerîne, li ser welat dinivîse mîna ku birînek ku baş nabe derman dike û li ser mirov wekî hebûna herî nazik û di heman demê de ya herî jêhatî ku xwe ji xweliyê ji nû ve ava bike dinivîse. Zimanê wî bi dilsoziya xwe ya ji bo ezmûna mirovan û dûrketina ji sextekariyê tê nasîn. Ew helbestvanek e ku bi dilsozî dinivîse û bi rêya wê têkiliya nazik a di navbera sadehî û kûrahiyê, di navbera fikara takekesî û êşa kolektîf û di navbera xwe û zimanê dayikê de, rêya xwe digihîne xwendevan.
Karê Can Îbrahîm ne tenê bi helbestê ve sînordar e, ew dirêjî çîrokên kurt û gotarên edebî dike. Di çîrokên wî de, taybetmendiyên rastiya Kurd, digel dijwariyên wê yên civakî û siyasî, derdikevin holê, di heman demê de gotarên wî li ser analîzkirina veguherînên çandî û balkişandina ser rola wêjeyê di parastina nasnameyê de.
Peyama peyvê… û berpirsiyariya nivîskar
Can Îbrahîm bawer dike ku nivîsandin ne tenê kiryarek çandî ye, lê berpirsiyariyek li hember nasname û dîrokê ye. Ji ber vê yekê, ew hewl dide ku nivîsên wî resen bin û bi zelalî bi nasnameya wî re li hev bikin, ew êş, xewn û daxwazên gelê Kurd bêyî ku bibin qurbanê nîqaşên siyasî yên rasterast, îfade dikin. Ew helbestvanek e ku fêm dike ku wêje dikare bîra gelan biparêze û di serdema veguherînên aloz de tiştê ku ji ruhê mayî biparêze.
Helbestên wî bi realîzm û mirovahîyê dagirtî ne, ji ber ku ew wêjeyê wekî peyamek mirovperwer dibîne. Ji ber vê yekê, ew bêhtir li ser pirsgirêkên mirovî dinivîse.
