{"id":8904,"date":"2018-09-17T05:14:11","date_gmt":"2018-09-17T05:14:11","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=8904"},"modified":"2018-09-17T05:14:11","modified_gmt":"2018-09-17T05:14:11","slug":"werger-u-wergervani-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=8904","title":{"rendered":"Werger \u00fb Wergervan\u00ee -3-"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Derw\u00ea\u015f M. FERHO<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Di navbera 1305 -1308 de Convivo, berhema giranbiha ya zana \u00fb helbestvan\u00ea bi nav \u00fb deng y\u00ean w\u00ea dem\u00ea p\u00eak an\u00ee. Ew yek ji wan kesa ye ku di baweriyeke taybet\u00ee de b\u00fb. Ango, baweriya w\u00ee ew b\u00fb ku ne mimkin e niv\u00eesek bi heman ma\u2019ne \u00fb naverok\u00ea ji bo zimanek\u00ee din were wergerandin. Wergera heman berhem\u00ea ji ziman\u00ea duyem\u00een, di naverok \u00fb form\u00ea de dikare kambax\u00ee peyda dibe.<\/p>\n<p>Wergervaniya di sedsal\u00ean 15 \u00fb 16 de bi tevgera hunam\u00eest ya xwed\u00ee daxwaza bidestxistin \u00fb heb\u00fbna hem\u00fb berhem\u00ean ber\u00ea y\u00ean giranbuha t\u00ea xuyay\u00ea. Di w\u00ea dem\u00ea de kesek\u00ee pirsa f\u00eade \u00fb er\u00ea-na ji bo wergervaniy\u00ea ne dikir. Human\u00eest\u00ean m\u00eena Desiderius Erasmus (ji Roterdam) bi hemdemiy\u00ean xwe re di baweriya \u201c<em>eger wergervan xwed\u00ee zanistiyeke F\u00eeloloj\u00ee (zanistiya zimanan) be ew dikare berheman ji ziman\u00ean din werger\u00eene.<\/em>\u201d Bawer\u00ee ew b\u00fb. Ne munaqe\u015feya k\u00fbr \u00fb z\u00fbde, l\u00ea xebat p\u00eadive. Wergera ji aliy\u00ea kes\u00ean bi du zimanan xurt were kirin bi wate ye.<\/p>\n<p>Leonardo Brun\u00ee j\u00ee (Interpratione Recta, 1420) di w\u00ea baweriy\u00ea de b\u00fb ku ji bo wergervanek bikaribe wergerek\u00ea bike, zan\u00eena esas\u00ee \u00fb b\u00ea k\u00eamas\u00ee ya her du zimanan p\u00eaw\u00eest e. Hin kes ji niv\u00eesa ku dixw\u00eenin fehm dikin (intelligere), l\u00ea w\u00ee ti\u015ft\u00ea ku fehm kirin, nikarin bi zimanek\u00ee di \u00eefade bikin (explicare). M\u00eena ku pirr kes w\u00eaneyek\u00ee bi ma\u2019ne bikin l\u00ea ew bi xwe nikarin w\u00eaneyan \u00e7\u00eabikin. Ew ji Erasmus j\u00ee z\u00eadetir di\u00e7\u00fb \u00fb digot \u201c<em>div\u00ea wergervan di war\u00ea ziman \u00fb w\u00eajeya her du zimanan de akt\u00eef \u00fb bi berhem be, ku werger\u00ean ba\u015f p\u00eak werin.\u201d <\/em><\/p>\n<p><em>Li gor Raymond van den Broeck, profesor\u00ea be\u015fa wergervaniy\u00ea di zan\u00eengeha Antwerpen de, ti\u015ftek\u00ee gir\u00eeng ku meriv b\u00eaje j\u00ee ev e: \u201cjimara xwendevan\u00ean di van sedsalan de bi awayek\u00ee xurt z\u00eade b\u00fbye. Ber\u00ea kes\u00ean li derdor\u00ea d\u00ear \u00fb xwendegehan dixwendin. L\u00ea di v\u00ea dem\u00ea de civaka xwendevanan ji her qada civak\u00ea hene. Ev rast\u00ee b\u00fb sedema ku \u00ead\u00ee berhem\u00ean ji ziman\u00ean din bi xebata human\u00eest-ronesans de bi ziman\u00ea gel hatin wergerandin.\u201d<\/em><\/p>\n<p><em>Joachim du Belay, Fransiz, di Defence et Illustration de la Langue Fran\u00e7aise, (1549) de baweriya xwe li ser werger \u00fb wergervaniy\u00ea diyar dike. Ew di w\u00ea baweriy\u00ea de ye ku wergervan qet \u00fb qet nikare naverok, form \u00fb daxwaza niv\u00eeskar\u00ea berhem\u00ea bi temam\u00ee, b\u00ea k\u00eamas\u00ee, weger\u00eene zimanek\u00ee din. Le ew d\u00eesa j\u00ee al\u00eegir\u00ea werger\u00ean niv\u00ees \u00fb xebat\u00ean ziman\u00ean cuda ye. Di hember w\u00ee de Etienne Dollet, humanist, wergervan \u00fb xwed\u00ee \u00e7apxane ji bo wergeran poz\u00eet\u00eef difikire. \u201cJi bo werger\u00ea zan\u00eena her du zimanan p\u00eaw\u00eest e. Ne wergera gotin bi gotin. Ji stendina gotin\u00ean Yewnan\u00ee \u00fb Lat\u00een\u00ee d\u00fbrketin lazim e. P\u00eadiviya wergereke xwezay\u00ee ji bo zimanek\u00ee meriv t\u00ea bigh\u00ea heye. Dema ev ti\u015ft p\u00eak hat, werger bi ser dikeve.<\/em>\u201d<\/p>\n<p>Baweriya Etienne Pasquier (1529 \u2013 1615), hiq\u00fbqzan, d\u00eerokzan \u00fb wergervan bi awayek\u00ee din e. \u201cWerger tu car\u00ee daxwaz \u00fb naveroka berhem\u00ean kevn nikarin weka ku p\u00eaw\u00eest e werger\u00eenin. Sedem j\u00ee ew e ku niv\u00ees bi salan ber\u00ee niha hatine niv\u00ees\u00een, b\u00eer \u00fb bawer\u00ee, \u015fert \u00fb rew\u015f, h\u00eav\u00ee \u00fb heb\u00fbn, orf \u00fb aded\u00ean w\u00ea dem\u00ea \u00fb dema ku werger dibe ji hev d\u00fbr be, ne m\u00eena hev in.\u201d L\u00ea w\u00ee bi xwe j\u00ee f\u00eada wergervaniy\u00ea \u00eenkar nedikir. Ji ber ku naverok, form, daxwaza hedef\u00ea her \u00e7iqas\u00ee ne weke ku p\u00eadiv\u00ee p\u00ea heye were wergerandin j\u00ee meriv gelek ti\u015ftan f\u00eahr dibe. Di w\u00ea \u00e7ar\u00e7ew\u00ea de wateya wergeran mezin e \u00fb dive b\u00ea navber ev xebat were kirin.<\/p>\n<p>Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ewey\u00ea de, wergera berhem\u00ean cuda bo Kurd\u00ee p\u00eadiviyeke. L\u00ea p\u00eadiviya h\u00ea mezintir ji Kurd\u00ee ber bi ziman\u00ean din e. Sedem j\u00ee ha\u015fkere ye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Derw\u00ea\u015f M. FERHO Di navbera 1305 -1308 de Convivo, berhema giranbiha ya zana \u00fb helbestvan\u00ea bi nav \u00fb deng y\u00ean w\u00ea dem\u00ea p\u00eak an\u00ee. Ew yek ji wan kesa ye ku di baweriyeke taybet\u00ee de b\u00fb. Ango, baweriya w\u00ee ew b\u00fb ku ne mimkin e niv\u00eesek bi heman ma\u2019ne \u00fb naverok\u00ea ji bo zimanek\u00ee din [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8905,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-8904","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8904"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8906,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8904\/revisions\/8906"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}