{"id":76173,"date":"2024-11-17T10:54:32","date_gmt":"2024-11-17T08:54:32","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=76173"},"modified":"2024-11-17T10:54:48","modified_gmt":"2024-11-17T08:54:48","slug":"roja-felsefeya-cihani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=76173","title":{"rendered":"Roja Felsefeya C\u00eehan\u00ee"},"content":{"rendered":"<p><strong>Deriya \u00c7iya\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Civaka \u00e7and\u00ee her sal di 16&#8217;\u00ea Mijdar\u00ea de &#8220;Roja Felsefeya C\u00eehan\u00ea&#8221; p\u00eeroz dike. Ew roj ji h\u00eala UNESCO ve di sala 2002&#8217;an de hate ragihandin \u00fb bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser nirxa may\u00eende ya felsefey\u00ea ji bo p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna ramana mirov\u00ee.<\/strong><\/p>\n<p>Her s\u00ea p\u00eanc\u015fem\u00ean meha Mijdar\u00ea dibe Roja Felsefey\u00ea ya C\u00eehan\u00ea. \u00cen\u00eesiyat\u00eef di sala 2002&#8217;an de ji aliy\u00ea UNESCO ve hat destp\u00eakirin. Armanca r\u00eaxistina navnetewey\u00ee ya li pi\u015ft damezrandina v\u00ea roj\u00ea ew e ku felsefey\u00ea bigih\u00eene hejmara her\u00ee z\u00eade ya mirovan \u00fb r\u00ea li ber ramana felsef\u00ee \u00fb diyalog\u00ea ji her kes\u00ee re veke. Di v\u00ea roj\u00ea de UNESCO hewl dide rola ku felsefe di jiyana rojane ya mirovan de dil\u00eeze derxe p\u00ea\u015f.<\/p>\n<p>Gelek welat ji roja damezrandina w\u00ea ve, v\u00ea roja Sokrat\u00ee p\u00eeroz dikin \u00fb hejmara wan her ku di\u00e7e z\u00eade dibe.<\/p>\n<p><strong>Felsefe \u00e7i ye?<\/strong><\/p>\n<p>Ev pirsek e ku bala her xwendevan \u00fb guhdar\u00ean v\u00ea peyv\u00ea diki\u015f\u00eene \u00fb gelek zanyar \u00fb ramanwer hatin ku wateyek bi armancek zelal \u00fb t\u00eagih\u00ee\u015ft\u00ee ji bo kom\u00ean eleqedar diyar bikin.<\/p>\n<p>P\u00eanasekirina felsefey\u00ea di ziman de : Ew peyvek ji t\u00eageheke yewnan\u00ee ye, ku f\u00eelo t\u00ea wateya ev\u00een\u00ea, \u00fb sof t\u00ea wateya aqilmend\u00ee, ango ev\u00eena aqilmendiy\u00ea, peyva f\u00eelozof ji t\u00eag\u00eena philosophos, t\u00ea wateya bandorker\u00ea aqilmendiy\u00ea.<\/p>\n<p>P\u00eanasekirina felsefey\u00ea bi t\u00eag\u00een\u00ee: \u00c7end ramanwer \u00fb zana hene, ji wan (Deliz) ku felsefe wek afirandina t\u00eagehan p\u00eanase kiriye, l\u00ea Farab\u00ee gotiye ku ew zan\u00eena ti\u015ft\u00ean hey\u00ee y\u00ean ku hene. \u00db Kind\u00ee j\u00ee gotiye ku ew zan\u00eena ti\u015ftan di rastiy\u00ean xwe y\u00ean gerd\u00fbn\u00ee de ye, l\u00ea Platon f\u00eelozof wek\u00ee kesek ku dixwaze bigih\u00eeje zan\u00eena ti\u015ft\u00ean ebed\u00ee \u00fb rastiy\u00ean ti\u015ftan p\u00eanase kiriye.<\/p>\n<p><strong>Armanc\u00ean felsefey\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Armanc\u00ean zanistiya felsef\u00ee wiha t\u00eane diyarkirin:<\/p>\n<p>-Xwendina j\u00eahat\u00eeb\u00fbn \u00fb \u015fiyan\u00ean der\u00fbn\u00ee y\u00ean wek\u00ee ezberkirin, \u00eeqnakirin \u00fb biryargirtin\u00ea p\u00ea\u015fve bibin \u00fb xurt bikin.<\/p>\n<p>-Ew r\u00eagezek r\u00eaxist\u00ee dide hi\u015f\u00ea mirov ji bo t\u00eagih\u00ee\u015ftina diyardeyan \u00fb rastiy\u00ean derdora takekes\u00ee.<\/p>\n<p>-Ew ramana mentiq\u00ee \u015fiyar dike ku bi aqil, t\u00eagihi\u015ftin, sentez, r\u00eaxistinb\u00fbn, vekol\u00een, tesn\u00eefkirin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee encam\u00ea rast bigih\u00eeje rastiyek objekt\u00eev.<\/p>\n<p>-Di dema diyaloga felsef\u00ee \u00fb hizirkirina li ser rastiy\u00ean derdora xwe de, \u015fiyana ziman\u00ee ya ferd\u00ee bi vegotina rast \u00fb hi\u015fk t\u00ea p\u00ea\u015fdebirin.<\/p>\n<p>-Ew \u00e7anda ferd\u00ee bi z\u00eadekirina xwendina w\u00ee ya rastiy\u00ean ku li dora w\u00ee dizivirin z\u00eade dike da ku bersiv\u00ea bide pirs\u00ean ku di nav xwe de, an j\u00ee bi mirov\u00ean din re derdikevin.<\/p>\n<p>-Ew al\u00eekariya kesane dike ku bi pirsgir\u00eak\u00ean xwe re r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eene, \u00e7areseriyan bib\u00eene \u00fb \u00eesbat bike, bi v\u00ee reng\u00ee biryarek bide.<\/p>\n<p><strong>Gir\u00eengiya roja felsefey\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Gelek ramanwer di w\u00ea baweriy\u00ea de ne ku \u201cMatmayb\u00fbn\u201d esl\u00ea felsefey\u00ea ye. Di rastiy\u00ea de, felsefe ji meyla xwezay\u00ee ya mirov\u00ee ya ku ji xwe \u00fb c\u00eehana li dora xwe matmay\u00ee dim\u00eene derdikeve.<\/p>\n<p>Ev qada ku xwe wek\u00ee &#8220;aqil&#8221; dihesib\u00eene, me h\u00een dike ku em li ser p\u00eavajoya raman\u00ea bixwe bihizirin, bi domandina l\u00eapirs\u00eena ti\u015ft\u00ean ku t\u00ea bawer kirin ku rastiy\u00ean sazkir\u00ee ne, verastkirina h\u00eepotezan \u00fb gih\u00ee\u015ftina encaman e.<\/p>\n<p>Di nav sedsalan de felsefe di hem\u00fb \u00e7andan de t\u00eagihi\u015ftin, raman \u00fb vekol\u00een p\u00ea\u015f xistiye \u00fb bi wan re bingehek ji bo ramana rexney\u00ee ya serbixwe \u00fb afir\u00eener ava kiriye.<\/p>\n<p>Z\u00eadetir\u00ee heft\u00ea welat, di nav wan de b\u00eest \u00fb p\u00eanc li Afr\u00eekay\u00ea, du roj\u00ean p\u00ea\u015f\u00een \u00ean Felsefey\u00ea p\u00eeroz kirin, ku her kes, b\u00eay\u00ee ku ji \u00e7and\u00ea be, fersendek da ku li ser pirs\u00ean cih\u00eareng bifikire, wek\u00ee: \u201cEm wek kes \u00fb wek\u00ee civakek c\u00eehan\u00ee k\u00ee ne? \u201d Li ser me ye ku em li ser rew\u015fa c\u00eehan\u00ea bifikirin\u00fb diyar bikin ka ew di edalet \u00fb wekheviy\u00ea de bi berjewendiy\u00ean me re t\u00eakildar e. Herwiha li ser me ye ku em ji xwe bipirsin ka gelo civaka me li gor\u00ee p\u00eevan\u00ean exlaq\u00ee y\u00ean ku di r\u00eaziknamey\u00ean sereke de hatine destn\u00ee\u015fan kirin dij\u00ee?<\/p>\n<p><strong>P\u00ea\u015feng\u00ean her\u00ee navdar y\u00ean felsefey\u00ea<\/strong><\/p>\n<p><strong>N\u00eet\u015f\u00ee: <\/strong>F\u00eelozof\u00ea Alman N\u00eet\u015f\u00ee di felsefeya rojavay\u00ee \u00fb d\u00eeroka ramana n\u00fbjen de yek ji f\u00eelozof\u00ean her\u00ee bibandor t\u00ea hesibandin.<\/p>\n<p><strong>Fir\u00eedr\u00ee\u015f Hegel<\/strong>: Feylesof\u00ea Alman Hegel ku bi nav\u00ea r\u00eabaza diyalekt\u00eek\u00ee t\u00ea binavkirin, \u00eespat kir ku r\u00ea\u00e7a d\u00eerok \u00fb ramanan bi heb\u00fbna tezek\u00ea, pi\u015ftre berevaj\u00ee w\u00ea \u00fb pi\u015ftre j\u00ee sentezek di navbera wan de p\u00eak t\u00ea &#8220;projey\u00ean sereke y\u00ean felsef\u00ee&#8221; di serdema n\u00fbjen de \u00fb felsefeya w\u00ee bandorek k\u00fbr li ser piraniya felsefey\u00ean hevdem kir.<\/p>\n<p><strong>Immanuel Kant: <\/strong>Feylesof\u00ea Alman Immanuel Kant di \u00e7anda n\u00fbjen a Ewrop\u00ee de f\u00eelozof\u00ea her\u00ee bibandor t\u00ea hesibandin. Kant yek ji f\u00eelozof\u00ean her\u00ee gir\u00eeng ku li ser ep\u00eestemolojiya klas\u00eek niv\u00ees\u00ee, f\u00eelozof\u00ea daw\u00een \u00ea serdema Ronahiy\u00ea b\u00fb ku bi ramanwer\u00ean Br\u00eetan\u00ee John Locke, George Berkeley dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Jean Paul Sartre: <\/strong>Sartre &#8220;Heb\u00fbn \u00fb tuneb\u00fbn&#8221; we\u015fand, n\u00ee\u015fan dide ku Sartre di bin bandora f\u00eelozof\u00ea Alman Mart\u00een Heidegger de ye, li bingeh\u00ean teor\u00eek \u00ean pergala xwe ya raman\u00ea k\u00fbr b\u00fbye \u00fb raman\u00ean xwe li dora egzistansyal\u00eezm\u00ea ava kiriye, ku di sal\u00ean 1950&#8217;an de vediguhere felsefeyek populer. Ku raman\u00ean bingeh\u00een li ser azad\u00ee \u00fb berpirsiyariy\u00ea ne.<\/p>\n<p><strong>Martin Heidegger: <\/strong>Li zan\u00eengeha Freiburg\u00ea di bin \u00e7avd\u00eariya damezr\u00eener\u00ea fenomenolojiy\u00ea Edmund Husserl de xwendiye, pa\u015f\u00ea di sala 1928&#8217;an de li wir dibe profesor \u00fb eleqeya xwe ya felsef\u00ee li ser pirsgir\u00eak\u00ean heb\u00fbn, teknoloj\u00ee, azad\u00ee, heq\u00eeqet \u00fb mijar\u00ean din dike. Ji berhem\u00ean w\u00ee y\u00ean her\u00ee berbi\u00e7av ev in: Heb\u00fbn \u00fb Dem; r\u00eay\u00ean girt\u00ee; Ji \u00e7i re t\u00ea gotin raman? Di metafiz\u00eek\u00ea de t\u00eag\u00een\u00ean bingeh\u00een; Banga rastiy\u00ea; Li ser cewhera azadiya mirovan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Deriya \u00c7iya\/Qami\u015flo Civaka \u00e7and\u00ee her sal di 16&#8217;\u00ea Mijdar\u00ea de &#8220;Roja Felsefeya C\u00eehan\u00ea&#8221; p\u00eeroz dike. Ew roj ji h\u00eala UNESCO ve di sala 2002&#8217;an de hate ragihandin \u00fb bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser nirxa may\u00eende ya felsefey\u00ea ji bo p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna ramana mirov\u00ee. Her s\u00ea p\u00eanc\u015fem\u00ean meha Mijdar\u00ea dibe Roja Felsefey\u00ea ya C\u00eehan\u00ea. \u00cen\u00eesiyat\u00eef di sala 2002&#8217;an de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":76174,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-76173","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-civak-u-jiyan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76173","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=76173"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76173\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":76175,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/76173\/revisions\/76175"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/76174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=76173"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=76173"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=76173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}