{"id":74830,"date":"2024-10-20T07:28:19","date_gmt":"2024-10-20T05:28:19","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=74830"},"modified":"2024-10-20T07:28:19","modified_gmt":"2024-10-20T05:28:19","slug":"desthilatdari-u-reveberiya-demokratik-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=74830","title":{"rendered":"Desthilatdar\u00ee \u00fb R\u00eaveberiya Demokrat\u00eek&#8230;(1)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ji raman\u00ea R\u00eaber Apo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean civak\u00ee di diyardeya r\u00eaveberiya civak\u00ee de jihevkirina \u015f\u00eawey\u00ean desthilatdarperest \u00fb r\u00eaveberiy\u00ean xweser \u00ean demokrat\u00eek gelek\u00ee gir\u00eeng e<\/strong>. Heta cudahiy\u00ean bi kok \u00ean di navbera parad\u00eegmay\u00ean herdu r\u00eaveberiyan de ney\u00ean jihevkirin \u00fb zelalkirin, \u00e7areseriy\u00ean b\u00eane kirin biv\u00eanev\u00ea w\u00ea bi tevah\u00ee b\u00eak\u00ear bin. R\u00eaveberiya civak\u00ee bi xwe heta bi awayek\u00ee azad ney\u00ea diyarkirin, pirsgir\u00eak\u00ean din hem\u00fb w\u00ea di k\u00ealiya daw\u00ee de di nava b\u00ea\u00e7areseriya r\u00eaveberiy\u00ea de as\u00ea \u00fb p\u00fb\u00e7 bibin, heta w\u00ea bi xwe re pirsgir\u00eakan girantir bike. Eger hewce bike ku mirov m\u00eenakeke d\u00eerok\u00ee bide, mirov dikare behsa ezm\u00fbna Sovyet\u00ea bike. Bi awayek\u00ee desthilatpar\u00eaz n\u00eaz\u00ee diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea b\u00fbn ev yek di t\u00eak\u00e7\u00fbna ezm\u00fbna Sovyet\u00ea de bi roleke diyarker rab\u00fbye. Di bingeh\u00ea \u015fore\u015f\u00ean serneket\u00ee de heman diyarde ve\u015fart\u00ee heye. Ev \u015fore\u015f, yan bi ti away\u00ee nikar\u00eeb\u00fbne xwe ji t\u00eagihi\u015ftina r\u00eaveberiya desthilatpar\u00eaz qut bikin \u00fb di encama v\u00ea de b\u00fbne desthilatdar \u00fb riziyane, yan j\u00ee bi temam\u00ee diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea li derve hi\u015ftine \u00fb bi v\u00ee away\u00ee ber bi anar\u015f\u00eezma ferd\u00ee ve \u00e7\u00fbne \u00fb biv\u00eanev\u00ea t\u00eak\u00e7\u00fbn ferz kirine. Desthilatdariya dewletdar \u00fb hiyarer\u015f\u00eek destav\u00eatiye diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea \u00fb ev \u00e7avkaniya pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee ye. Heta ku dest neav\u00eajin diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea, w\u00ea \u00e7eloxwar\u00ee \u00fb berevaj\u00eeker nekin, m\u00eatinkar\u00ee \u00fb zordest\u00ee nikare xwe bi saz\u00ee bike, \u00fb ev diyarde biv\u00eanev\u00ea yan w\u00ea p\u00eak ney\u00ean an j\u00ee w\u00ea dem\u00ee bin. R\u00eaveber\u00ee \u00e7iqas\u00ee b\u00eane desteserkirin, \u00e7erx \u00fb mekan\u00eezmay\u00ean m\u00eatinkar\u00ee \u00fb zordest\u00ee j\u00ee w\u00ea li ser civakan ewqas\u00ee b\u00ea avakirin. Bi v\u00ee away\u00ee j\u00ee m\u00eena ku dev\u00ea qut\u00eeka Pandoray\u00ea vebe, tevahiya diyardey\u00ean civak\u00ee w\u00ea di nava pirsgir\u00eakan de bixeniqin.<\/p>\n<p>N\u00eezama civaka xwezay\u00ee bi r\u00eaveberiya hiyarer\u015f\u00eek xirab\u00fb \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean \u00e7avkaniya xwe xweza li van z\u00eade b\u00fbn, bi v\u00ea re j\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean navxwey\u00ee derdikevin hol\u00ea. Pirsgir\u00eak\u00ean di war\u00ea \u00e7anda madd\u00ee \u00fb manew\u00ee ya civak\u00ea de her di\u00e7in girantir dibin. \u015eer\u00ean di navbera klan \u00fb qeb\u00eeleyan de dijwar dibin \u00ee\u015faret bi avahiyeke bi pirsgir\u00eak dikin. Di c\u00eehana z\u00eahn\u00ee de t\u00eag\u00een\u00ean bi nakok \u00ean xweday\u00ee \u00fb fikr\u00ean m\u00eetoloj\u00eek \u00ean derdikevin hol\u00ea bi xwe pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee y\u00ean z\u00eade dibin \u00eefade dikin. Em van diyardeyan hem\u00fbyan dikarin di civaka Sumer de bi awayek\u00ee xurt bib\u00eenin. \u015eer\u00ea di navbera xwedayan de, ya rast\u00ee pev\u00e7\u00fbna di navbera xanedan\u00ean hiyarer\u015f\u00eek \u00ean mezin dibin \u00fb r\u00eaveber\u00ean bajar-dewlet\u00ea de li ser berjewendiyan in. \u015eer\u00ean desthilatdariy\u00ea y\u00ean di navbera sal\u00ean 5000-3000 B.Z. de li Mezopotamya J\u00ear \u00fb pa\u015f\u00ea di tevahiya civak\u00ean \u015fareza de b\u00ea d\u00eetin, w\u00ea protot\u00eepa pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u00ean bi kok li ser bingeh\u00ea nakokiya bajar-gund (\u2018barbar\u2019) \u00fb lihevnekirin\u00ean \u00e7\u00een\u00ee y\u00ean yekdestdariy\u00ean m\u00eatinkar p\u00eak b\u00eene. Pi\u015ftre bi tevah\u00ee \u015f\u00eawey\u00ean lihevkirin\u00ea \u00fb \u015fer\u00ean civak\u00ee, pev\u00e7\u00fbn\u00ean hundir \u00fb derve y\u00ean bajar, \u00e7\u00een \u00fb dewlet\u00ea y\u00ean derkevin hol\u00ea, m\u00eenak\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean a\u015ftiy\u00ea li van deran t\u00eane ceribandin.<\/p>\n<p>Tev\u00ee ku di nava dem \u00fb p\u00eavajoy\u00ea de r\u00eaveberiya desthilatperest bi ser ketiye j\u00ee civak ti car\u00ee ji xwesteka xwe ya xwer\u00eavebirin\u00ea negeriyaye \u00fb li dij\u00ee r\u00eaveberiya desthilatdar tim\u00ee xwesteka xwe ya xwer\u00eavebirin\u00ea mezin kiriye. Jixwe di d\u00eerok\u00ea de r\u00eaveberiy\u00ean qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran \u015f\u00eawegirtina her\u00ee berfireh a civakan e. Ya ku qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran p\u00eak an\u00ee bi xwe, xwer\u00eavebirin e. Li \u015f\u00fbna ku li ber r\u00eaveberiy\u00ean xer\u00eeb st\u00fby\u00ea xwe xwar bikin, tim\u00ee terc\u00eeh kirine ku bibin civak\u00ean ko\u00e7er \u00ean li \u00e7ol \u00fb \u00e7iyan, li qela\u00e7 \u00fb zozanan. \u00c7i dibe bila bibe ji ya xwe nehatine xwar\u00ea; qirkirin j\u00ee li ber \u00e7avan girtine, l\u00ea ji p\u00eadiviya bingeh\u00een a xwezaya civak\u00ee maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea negeriyane. Qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eer gelek\u00ee serwext b\u00fbn ku ji xwer\u00eavebirin\u00ea bigerin w\u00ea nasnameya xwe ji dest bidin \u00fb \u00eas\u00eer bikevin. Diyardeya j\u00ea re dib\u00eajin berxwedana barbaran li dij\u00ee bajaran di bingeh\u00ea xwe de \u015fer\u00ea qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran e ku ji maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea nagerin \u00fb bergiriya nasnameya xwe dikin. Mirov bi awayek\u00ee berfireh dikare v\u00ea diyardey\u00ea heta roja me ya \u00eero bib\u00eene. Di keval\u00ean Sumeran de bi \u00eefadey\u00ean bi bandor \u00fb bi awayek\u00ee destanwar\u00ee qala \u00eari\u015f \u00fb berxwedan\u00ean li dij\u00ee Sumeran t\u00ea kirin ku qeb\u00eeley\u00ean \u00e7ol\u00ea ango Aram\u00eetan (qeb\u00eeley\u00ean Proto Ereb) ji Rojava \u00fb y\u00ean H\u00fbrriyan (Proto Kurd) ji Bakur \u00fb Rojhilat bi p\u00ea\u015f dixistin.<\/p>\n<p>Pirsgir\u00eaka xwer\u00eavebirin\u00ea ya kom\u00ean qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eeran di p\u00eavajoy\u00ean qewm, millet an j\u00ee gelb\u00fbn\u00ea de xwe weke demokrasiy\u00ea (bi Yewnan\u00ee t\u00ea maneya \u2018xwer\u00eavebirina gel\u2019) bi gewde dike. Div\u00ea mirov demokrasiy\u00ea bi du xislet\u00ean w\u00ea bide naskirin: Yekem\u00een, di naveroka w\u00ea de dijbertiya dewletb\u00fbn \u00fb bi saz\u00eeb\u00fbna desthilatdariy\u00ea ya li ser gel heye. Duyem\u00een, xwer\u00eavebirina xwe ya ji r\u00ea\u00fbresm\u00ea may\u00ee b\u00eahtir bi xisleta tevl\u00eekirin\u00ea gur\u00e7\u00fbp\u00ea\u00e7 dike, bi v\u00ee away\u00ee \u00e7anda civ\u00een \u00fb guft\u00fbgoy\u00ea bi saz\u00ee dike, protot\u00eepa parlement\u00ea p\u00eak t\u00eene \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee w\u00ea tek\u00fbz dike. Xwer\u00eavebirin weke xweseriya demokrat\u00eek tevl\u00eeb\u00fbna hem\u00fb yekey\u00ean civak\u00ea y\u00ean p\u00eawend\u00eedar p\u00eak t\u00eene \u00fb bi saz\u00ee dike. Di v\u00ea mijar\u00ea de m\u00eenaka d\u00eerok\u00ee ya bi bandor \u00fb bi belgey\u00ean niv\u00eesk\u00ee, em di demokrasiya At\u00eenay\u00ea de dib\u00eenin. Demokrasiya At\u00eenay\u00ea bi sedema ku bi temam\u00ee ji koletiy\u00ea nikarib\u00fb bibihure demokrasiyeke temam nay\u00ea hesibandin. L\u00ea ji ber ku di m\u00eenaka Spartay\u00ea de dewletb\u00fbn\u00ea qeb\u00fbl nake dewlet nay\u00ea hesibandin. Ev m\u00eenaka balk\u00ea\u015f a ji demokrasiya temam derbasb\u00fbna dewlet\u00ea der bar\u00ea demokrasiya rast\u00ee de \u00eero j\u00ee gelek ders\u00ean mirov j\u00ea bigire hene. Demokrasiya At\u00eenay\u00ea ji roja me ya \u00eero re nirx\u00ean hi\u015ftine hene weke rasterast demokras\u00ee, bi hilbijartin\u00ean salane destn\u00ee\u015fankirina r\u00eaveberiy\u00ea \u00fb nedana ti xisleteke payeberz ji bo kes\u00ean neqand\u00ee, diyardeya r\u00eaveberiy\u00ea ya di fermana demokrasiy\u00ea de, \u00e7anda civ\u00eenan a welatiyan tevl\u00ee guft\u00fbgoy\u00ean pol\u00eet\u00eek dike ango wan bi awayek\u00ee perwerde dike. Hemin wek\u00ee din serhatiya b\u00eahejmar civak\u00ean din a neniv\u00eesand\u00ee heye \u00fb ya wan j\u00ee \u00e7andeke demokrasiy\u00ea ya bi heman reng\u00ee ye.<\/p>\n<p>Ezm\u00fbn \u00fb tecr\u00fbbey\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean me hewl da bi kurt\u00ee bi m\u00eenakan n\u00ee\u015fan bidin, bi awayek\u00ee berfireh heb\u00fbn \u00fb cudab\u00fbna diyardeya xwer\u00eavebirin \u00fb demokrasiy\u00ea li p\u00ea\u015f \u00e7avan radixin. \u015e\u00eaweyek\u00ee r\u00eaveberiy\u00ea ye ku r\u00ea nade desthilatdarb\u00fbn\u00ea, r\u00ea li ber pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee venake, firsend\u00ea nade derketina hol\u00ea ya zordest\u00ee \u00fb m\u00eatinkariy\u00ea. Gelek\u00ee gir\u00eeng e ku mirov li dij\u00ee hewldan\u00ean rizandin\u00ea y\u00ean r\u00eaveberiya desthilatdar van xislet\u00ean bingeh\u00een \u00ean demokrasiy\u00ea \u00fb xweseriya demokrat\u00eek tim\u00ee zelal bike \u00fb ji wan negere. Eger mirov demokrasiy\u00ea bike kiras\u00ea rewakirina desthilatdar\u00ee yan j\u00ee dewlet\u00ea, ev xirabiya her\u00ee mezin e ku mirov bi demokrasiy\u00ea bike. Div\u00ea mirov ti car\u00ee demokrasiy\u00ea bi dewlet \u00fb desthilatdariy\u00ea re wekhev neke, neb\u00eene. Eger bi v\u00ee away\u00ee t\u00eag\u00een b\u00eane tevl\u00eehevkirin hing\u00ea ji pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee re \u00e7areser\u00ee nay\u00ean peydakirin \u00fb heta her bi\u00e7e w\u00ea bikevin ser hev \u00fb z\u00eadetir bibin. Demokrasiy\u00ean serwextb\u00fbna pol\u00eet\u00eek \u00fb hestyariya exlaq\u00ee ya civak\u00ee tim\u00ee li ser piyan zind\u00ee \u00fb ge\u015f dih\u00ealin, ji bo pirsgir\u00eak\u00ean desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet dibin sedema \u00e7\u00eab\u00fbna wan, qad\u00ean rast\u00ee y\u00ean \u00e7areseriy\u00ea ne. Em rej\u00eemeke din a bi qas\u00ee demokrasiy\u00ea karibe b\u00eay\u00ee \u015fer pirsgir\u00eakan \u00e7areser bike nab\u00eenin. L\u00ea keng\u00ee xwe\u015fhal\u00ee \u00fb aramiya civak\u00ea bikeve ber derb\u00ean kujer \u00ean dewlet \u00fb desthilatdariy\u00ea ango tehl\u00fbkeyeke bi v\u00ee reng\u00ee derket hol\u00ea, demokras\u00ee bi co\u015f \u015fer dikin \u00fb bi h\u00easan\u00ee j\u00ee t\u00eak na\u00e7in.<\/p>\n<p>Di serdema modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest de ji bo demokrasiyan \u00fb xweseriy\u00ean demokrat\u00eek tehl\u00fbkeya her\u00ee mezin ji desthilatdariy\u00ean dewleta netewe t\u00ean. Pirraniya dewlet\u00ean netewe y\u00ean kiras\u00ea demokrasiy\u00ea li xwe dikin, navend\u00eeb\u00fbna her\u00ee hi\u015fk p\u00eak t\u00eenin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee maf\u00ea xwer\u00eavebirin\u00ea y\u00ea civak\u00ea bi temam\u00ee ji hol\u00ea radikin. Hegemonya \u00eedeoloj\u00eek a l\u00eeberal hewl dide v\u00ea xisleta dewleta netewe ya dijber\u00ee demokrasiy\u00ea, weke xisleta \u2018serdema demokrasiy\u00ea\u2019 bi h\u00eele bide pejirandin \u00fb ji aliy\u00ea dewleta netewe ve \u00eenkara demokrasiy\u00ea weke serketina rej\u00eema demokrasiy\u00ea t\u00ea qeb\u00fblkirin. Li hember\u00ee modern\u00eeteya kap\u00eetal\u00eest pirsgir\u00eaka rast\u00ee ya demokrasiyan ew e, div\u00ea cudahiya xwe n\u00ee\u015fan bidin \u00fb dev ji xisleta xwe ya tevl\u00eekirin\u00ea \u00fb domdar bernedin. Heta hegemonya desthilatdar\u00ee \u00fb dewlet\u00ea ney\u00ea ferzkirin pirsgir\u00eakeke civak\u00ee ya ku demokras\u00ee \u00e7areser nekin tineye.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ji raman\u00ea R\u00eaber Apo Ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak\u00ean bingeh\u00een \u00ean civak\u00ee di diyardeya r\u00eaveberiya civak\u00ee de jihevkirina \u015f\u00eawey\u00ean desthilatdarperest \u00fb r\u00eaveberiy\u00ean xweser \u00ean demokrat\u00eek gelek\u00ee gir\u00eeng e. Heta cudahiy\u00ean bi kok \u00ean di navbera parad\u00eegmay\u00ean herdu r\u00eaveberiyan de ney\u00ean jihevkirin \u00fb zelalkirin, \u00e7areseriy\u00ean b\u00eane kirin biv\u00eanev\u00ea w\u00ea bi tevah\u00ee b\u00eak\u00ear bin. R\u00eaveberiya civak\u00ee bi xwe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":74831,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-74830","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74830","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74830"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74830\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74832,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74830\/revisions\/74832"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/74831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74830"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74830"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74830"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}