{"id":73453,"date":"2024-09-18T10:52:33","date_gmt":"2024-09-18T08:52:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=73453"},"modified":"2024-09-18T10:52:33","modified_gmt":"2024-09-18T08:52:33","slug":"rojnamevan-u-niviskare-kurd-u-pesenge-tekoser-musa-anter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=73453","title":{"rendered":"Rojnamevan \u00fb niv\u00eeskar\u00ea kurd \u00fb p\u00ea\u015feng\u00ea t\u00eako\u015fer: M\u00fbsa Anter"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p>Li ser qetilkirina siyasetmedar, niv\u00eeskar, rojnamevan \u00fb yek ji p\u00ea\u015feng\u00ean ku xet\u00ean n\u00fb di d\u00eeroka rojnamevaniya Kurd\u00ee de li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea k\u00ea\u015fa M\u00fbsa Anter ango Ap\u00ea M\u00fbsa re 32 sal derbas dibin. M\u00fbsa Anter rew\u015fenb\u00eer\u00ea ku dewlet ji p\u00ean\u00fbsa w\u00ee, heta ji f\u00eetika w\u00ee ditirsiya.<\/p>\n<p>\u00cero 32 sal li ser qetilkirina siyasetmedar, niv\u00eeskar, rojnamevan \u00fb yek ji p\u00ea\u015feng\u00ean ku xet\u00ean n\u00fb di d\u00eeroka rojnamevaniya Kurd\u00ee de li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea k\u00ea\u015fa M\u00fbsa Anter ango Ap\u00ea M\u00fbsa re derbas dibin.<\/p>\n<p><strong>M\u00fbsa Anter k\u00ee ye<\/strong><strong>?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fbsa Anter bi nasnav Ap\u00ea M\u00fbsa niv\u00eeskar \u00fb rojnamevanek\u00ee Kurd b\u00fb. Ap\u00ea M\u00fbsa di sala 1920\u2019an de li gund\u00ea Ziving\u00ea y\u00ea bi ser Stil\u00eel\u00ea ya ser bi nav\u00e7eya Nis\u00eab\u00een a M\u00eard\u00een ya Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea ji day\u00eekb\u00fbye.<\/p>\n<p>Ap\u00ea M\u00fbsa, h\u00een di temenek\u00ee pi\u00e7\u00fbk de, bav\u00ea xwe winda dike \u00fb li ber dest\u00ean dayika xwe Fesla Anter mezin dibe ku di sal\u00ean 1930-1940\u2019an de muxtara gund \u00fb muxtara p\u00ea\u015f\u00een a jin a Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea b\u00fb. Ap\u00ea M\u00fbsa dibistana xwe ya seretay\u00ee li M\u00eard\u00een\u00ea \u00fb ya nav\u00een \u00fb amadey\u00ee li Aden\u00ea diqed\u00eene.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee xwendina amadey\u00ee ji bo felsefey\u00ea bixw\u00eene di\u00e7e Stenbol\u00ea \u00fb di zan\u00eengeh\u00ea de, gelek xwendevan\u00ean Kurd nas dike. M\u00fbsa Anter, li ser daxwaza Fayiq Bucak dev ji felsefey\u00ea diberde \u00fb qeyda xwe li be\u015f\u00ea Hiq\u00fbq\u00ea \u00e7\u00eadike. Di w\u00ea dem\u00ea de xwendevan \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ean Kurd ji bo pirsgir\u00eaka netewey\u00ee dikevin nava tevger\u00ea. Her wiha Ap\u00ea M\u00fbsa ji bo ku xort\u00ean Kurd li dora xwe kom bike \u00fb hem ji aliy\u00ea mad\u00ee ve, hem ji aliy\u00ea manew\u00ee \u00fb siyas\u00ee ve xwed\u00ee li xwendevan\u00ean Kurd derbikevin, xewgiha Dicle vekirin. Pi\u015ft\u00ee salek j\u00ee bi tev\u00ee hin heval\u00ean xwe komeleya H\u00eav\u00ee 1942(kovar) ava kir, bi p\u00ea\u015fniyaza van kesan komeleya \u015fagirtan t\u00ea damezrandin. Di sala 1944\u2019an de bi ke\u00e7a Ebdureh\u00eem Rehmiy\u00ea Hekar\u00ee re dizewice \u00fb ji wan re 2 kur\u00ean bi nav\u00ea Anter \u00fb D\u00eecle \u00fb ke\u00e7ek bi nav\u00ea Rew\u015fen \u00e7\u00eadibin. Ap\u00ea M\u00fbsa di sala 1948\u2019an de xewgiha Firat\u00ea vedike \u00fb dest bi derxistina rojnameya \u00e7avkaniya Dicle dike. Pi\u015ft\u00ee \u00e7end sal\u00ean dir\u00eaj li Amed\u00ea bi nav\u00ea \u2018Iler\u00ee Yurd\u2019 ango Welat\u00ea P\u00ea\u015fket\u00ee dest bi derxistina rojnameyek\u00ea din dike. M\u00fbsa Anter pi\u015ft\u00ee derxistina van rojnameyan ji ber niv\u00ees\u00ean xwe ji aliy\u00ea dewleta Tirk a fa\u015f\u00eest ve ji bo demek\u00ea t\u00ea gitin.<\/p>\n<p><strong>Di girt\u00eegeh\u00ea de pirt\u00fbka \u2018Bir\u00eena Re\u015f\u2019 niv\u00eesand<\/strong><\/p>\n<p>Ap\u00ea M\u00fbsa di sal\u00ean 1950\u2019\u00ee de dest bi niv\u00eesandina bi Kurd\u00ee kir \u00fb hewl da \u00ea\u015f \u00fb azar\u00ean gel\u00ea Kurd di r\u00fbpelan de biwe\u015f\u00eene \u00fb bi c\u00eehan\u00ea bide nas\u00een, \u00e7end\u00een caran hate girtin, \u00ee\u015fkence \u00fb gef l\u00ea hate xwarin, l\u00ea dev ji t\u00eako\u015f\u00eena xwe ya rew\u015fenb\u00eer\u00ee berneda.<\/p>\n<p>Di sala 1959\u2019an de ji ber doza 49\u2019an careke din t\u00ea girtin \u00fb tev\u00ee 49 heval\u00ean xwe 6 mehan di girt\u00eegeh\u00ea de dim\u00eene, l\u00ea zindan\u00ea nikar\u00ee w\u00ee ji t\u00eako\u015f\u00eena w\u00ee d\u00fbr bixe. M\u00fbsa Anter pirt\u00fbka xwe ya bi nav\u00ea \u2018Bir\u00eena Re\u015f\u2019 di girt\u00eegeh\u00ea de diniv\u00ees\u00eene. Her wiha ferhenga Kurd\u00ee ya bi 6 hezar peyvan p\u00eakhat\u00ee, amade dike.<\/p>\n<p>Di destp\u00eaka sal\u00ean 60\u2019\u00ee de, di nava Partiya \u00c7ep \u00ean Tirk de, bi awayek\u00ee ferm\u00ee dikeve nava siyaset\u00ea. Di sala 1971\u2019an de careke din t\u00ea girtin \u00fb pi\u015ft\u00ee ji girt\u00eegeh\u00ea derdikeve, di 1976\u2019an de vedigere gund\u00ea xwe, heta 1989\u2019an li gund dij\u00ee.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee 89\u2019an vedigere Stenbol\u00ea, di gelek kovar \u00fb rojnameyan de, ji n\u00fb ve dest bi niv\u00eesandin\u00ea dike \u00fb di heman dem\u00ea de di nava Partiya HEP\u2019\u00ea de ji n\u00fb ve dikeve nava siyaset\u00ea. Her wiha Ap\u00ea M\u00fbsa ku di gelek rojname \u00fb kovar\u00ean m\u00eena Welat, \u00dclke, Ozgur Gundem \u00fb Ozgur Ulke de niv\u00ees\u00ean w\u00ee t\u00eane we\u015fandin, ji h\u00eala xwendevanan ve bi balk\u00ea\u015f\u00ee dihatin xwendin.<\/p>\n<p><strong>Dewlet ji f\u00eetika Ap\u00ea M\u00fbsa j\u00ee ditirsiya<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fbsa Anter, pi\u015ft\u00ee sala 1971\u2019an careke din vedigere Kurdistan\u00ea \u00fb li Amed\u00ea ji h\u00eala h\u00eaz\u00ean dewlet\u00ea ve t\u00ea girtin \u00fb bi 4 salan cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea t\u00ea tewambarkirin. Di yek ji darizandina Ap\u00ea M\u00fbsa Anter de dadger gelek zextan li M\u00fbsa Anter dike ku \u00eespat bike ku ew xelet e \u00fb div\u00ea ji d\u00eetin\u00ean xwe y\u00ean li ser Kurdan \u00fb Tirkiyey\u00ea po\u015fman bibe \u00fb j\u00ea re wiha dib\u00eaje: \u201cM\u00fbsa Beg tu li gay\u00ea hov siwarbib\u00fb.\u201d Ap\u00ea M\u00fbsa ber\u00ea xwe dide dadger \u00fb wiha dib\u00eaje: \u201cEzben\u00ee, ev Tirkiyeya ku tu behsa w\u00ea dik\u00ee, wek zarokek\u00ee felc\u00ee ye ku nab\u00eene, nabih\u00eeze \u00fb biaxive. Werin em Tirkiyeyeke n\u00fb ava bikin ku em t\u00ea de hem\u00fb mirov in, l\u00ea her yek ji me wek xwe mirov be, ez Kurd \u00fb h\u00fbn j\u00ee Tirk.\u201d Ti\u015ftek\u00ee ec\u00eab e ku dewlet ji deng\u00ea f\u00eetika Ap\u00ea M\u00fbsa j\u00ee ditirsiya \u00fb heta bi \u00eediaya \u201cstr\u00eena bi Kurd\u00ee\u201d carek\u00ea t\u00ea girtin \u00fb li ser v\u00ea hincet\u00ea derdixin p\u00ea\u015f dadger. Dewleta Tirk bi qetilkrina Ap\u00ea M\u00fbsa xwest deng\u00ea Kurdan bifetis\u00eene. Di sala 1992\u2019an de dewleta Tirk bi serokatiya Serokwez\u00eera w\u00ea dem\u00ea Tansu \u00c7iler li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea li dij\u00ee welatpar\u00eaz, niv\u00eeskar \u00fb kesayet\u00ean navdar \u00ean Kurd dest bi kampanyayeke xeternak kir.<\/p>\n<p>Di encam\u00ea de n\u00eaz\u00eek\u00ee 17 hezar kesayetiy\u00ean Kurd ji aliy\u00ea koma bi nav\u00ea Hizbullah \u00fb dezgeha s\u00eexuriya Tirkiy\u00ea ve hatin qetilkirin \u00fb hejmarek ji wan j\u00ee h\u00eena winda ne.<\/p>\n<p>Roja 20\u2019\u00ea \u00celona sala 1992\u2019an li kolan\u00ean Amed\u00ea ew b\u00fb hedefa dijmin\u00ean \u00e7apemen\u00ee \u00fb ramana azad, ji aliy\u00ea J\u00ceTEM\u2019\u00ea ve bi gulebaran\u00ea hate qetilkirin \u00fb tevl\u00ee karwan\u00ea \u015feh\u00eed\u00ean \u00e7apemeniy\u00ea dibe.<\/p>\n<p>Dewleta Tirk bi qetilkirina Ap\u00ea M\u00fbsa hewl da ku rojnamegeriya Kurd\u00ee \u00fb fikra azadiya Kurd \u00fb Kurdewariy\u00ea b\u00eadeng bike \u00fb bitepis\u00eene, l\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena dir\u00eaj a Musa Anter bi hezaran xwendekar\u00ean Kurd ku heta niha j\u00ee nav\u00ea Ap\u00ea M\u00fbsa di dil\u00ea wan de ne, li pey xwe hi\u015ft.<\/p>\n<p>M\u00fbsa Anter li ser berga pirt\u00fbka xwe ya \u2018Hatiralarim\u2019 ango B\u00eeran\u00een\u00ean Min de wiha dib\u00eaje: \u201cEz \u015fahid\u00ea zind\u00ee \u00fb sondxwar\u00ee y\u00ea tengasiy\u00ean Tirkiye y\u00ea 55 sala me. Gelo ez ten\u00ea \u015fahid im? Na! Ez her wiha mehk\u00fbm, bersu\u00e7 \u00fb dozdar\u00ea Tirkiy\u00ea me.\u201d<\/p>\n<p>Doza ku\u015ftina w\u00ee li dadgeh\u00ean Tirkiy\u00ea vekir\u00ee ma, l\u00ea di 21\u2019\u00ea \u00celona 2022\u2019an de li Enqerey\u00ea di 12\u2019em\u00een r\u00fbni\u015ftina Dadgeha Cezay\u00ean Giran a Enqerey\u00ea de heyeta dadgeh\u00ea bi hinceta ku 30 sal derbas b\u00fbne biryara betalkirin \u00fb girtin\u00ea da. Doza der bar\u00ea qetilkiirina w\u00ee de ji ber demboriy\u00ea betal b\u00fb.<\/p>\n<p>Xelat\u00ean Rojnamevaniy\u00ea<\/p>\n<p>Li Tirkiy\u00ea ji 1993\u2019an \u015f\u00fbnda Xelat\u00ean Rojnamevaniy\u00ea ya M\u00fbsa Anter \u00fb \u015eeh\u00eed\u00ean \u00c7apemeniy\u00ea t\u00ean day\u00een. Xelat\u00ean Rojnamevaniy\u00ea ya M\u00fbsa Anter \u00fb \u015eeh\u00eed\u00ean \u00c7apemeniy\u00ea cara ewil sala 1993\u2019an de ji aliy\u00ea Ozgur Gundem, pi\u015ftre 1994\u2019an de Ozgur Ulke, 1995\u2019an de Yen\u00ee Pol\u00eet\u00eeka, 1996\u2019an de Demokras\u00ee, 1997 \u00fb 1998\u2019an de Ulkede Gundem, 2000\u2019an de Yen\u00ee Gundem \u00fb sala 2001\u2019an de j\u00ee ji aliy\u00ea Yed\u00eenc\u00ee Gundem\u00ea ve hatib\u00fb day\u00een.<\/p>\n<p>Hinek ji berhem\u00ean Ap\u00ea M\u00fbsa wihane:<\/p>\n<p>Bir\u00eena Re\u015f \u2013 1959<\/p>\n<p>Kimil \u2013 1962<\/p>\n<p>Ferhenga Kurd\u00ee \u2013 Stembol, 1967<\/p>\n<p>Hatiralarim, c\u00eeld 1 \u2013 Stembol, 1991<\/p>\n<p>Hatiralarim, c\u00eeld 2 \u2013 Stembol, 1992<\/p>\n<p>\u00c7inara Min \u2013 Stembol, We\u015fan\u00ean Avesta<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Li ser qetilkirina siyasetmedar, niv\u00eeskar, rojnamevan \u00fb yek ji p\u00ea\u015feng\u00ean ku xet\u00ean n\u00fb di d\u00eeroka rojnamevaniya Kurd\u00ee de li Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea k\u00ea\u015fa M\u00fbsa Anter ango Ap\u00ea M\u00fbsa re 32 sal derbas dibin. M\u00fbsa Anter rew\u015fenb\u00eer\u00ea ku dewlet ji p\u00ean\u00fbsa w\u00ee, heta ji f\u00eetika w\u00ee ditirsiya. \u00cero 32 sal li ser qetilkirina siyasetmedar, niv\u00eeskar, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":73454,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-73453","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73453","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73453"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73455,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73453\/revisions\/73455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/73454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73453"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}