{"id":71239,"date":"2024-07-28T10:06:33","date_gmt":"2024-07-28T08:06:33","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=71239"},"modified":"2024-07-28T10:06:33","modified_gmt":"2024-07-28T08:06:33","slug":"li-rojhilata-navin-cand-u-saristaniya-kurdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=71239","title":{"rendered":"Li Rojhilata Nav\u00een \u00e7and \u00fb \u015faristaniya kurd\u00ee"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7and \u00fb \u015faristaniya kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de roleke gir\u00eeng l\u00eestiye. Kurd be\u015feke gir\u00eeng a cih\u00earengiya d\u00eerok\u00ee, erdn\u00eegar\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een e \u00fb \u00e7anda wan bandoreke gir\u00eeng li gel\u00ean din \u00ean her\u00eam\u00ea kiriye. Wek be\u015feke Rojhilata Nav\u00een, \u00e7and \u00fb \u015faristaniya kurdan dewlemend\u00ee \u00fb cih\u00earengiya her\u00eam\u00ea z\u00eadetir dewlemend dike. \u00c7anda kurd\u00ee reng\u00ea Rojhilata Nav\u00een e.<\/p>\n<p>Em dikarin bandor\u00ean \u00e7and \u00fb \u015faristaniya kurd\u00ee li ser Rojhilata Nav\u00een bi kurt\u00ee wiha binirx\u00eenin:<\/p>\n<p>Huner \u00fb muz\u00eek: Huner \u00fb muz\u00eeka kurd\u00ee be\u015feke gir\u00eeng a \u00e7and \u00fb nasnameya kurd\u00ee ye. Huner \u00fb muz\u00eeka kurd\u00ee d\u00eerok, \u00e7and \u00fb jiyana kurdan n\u00ee\u015fan dide. Huner \u00fb m\u00fbz\u00eeka Kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya kurdan de li Rojhilata Nav\u00een kedeke gir\u00eeng daye.<\/p>\n<p>Muz\u00eeka kevne\u015fop\u00ee ya kurd\u00ee bi gi\u015ft\u00ee curey\u00ean wek\u00ee dengb\u00eaj\u00ee, stran \u00fb govend dihew\u00eene. Dengb\u00eaj\u00ee di kurd\u00ee de t\u00ea wateya \u201c\u015f\u00een\u00ee\u201d \u00fb dengb\u00eaj gelek caran li ser mijar\u00ean wek ev\u00een, cudab\u00fbn \u00fb \u015fer helbest \u00fb stran\u00ean dir\u00eaj dib\u00eajin. Stran bi kurd\u00ee t\u00ea wateya \u201cstran\u201d \u00fb kurte helbest \u00fb stran in ku bi gelemper\u00ee mijar\u00ean wek\u00ee ev\u00een, xweza \u00fb jiyan\u00ea vedib\u00eajin. Govend bi kurd\u00ee t\u00ea maneya \u201creqs\u201d \u00fb bi gelemper\u00ee muz\u00eeka r\u00eetm\u00eek \u00fb herikbar e.<\/p>\n<p>Muz\u00eeka n\u00fbjen a kurd\u00ee curey\u00ean wek\u00ee pop, rock, caz \u00fb muz\u00eeka elektron\u00eek dihew\u00eene. Muz\u00eeka n\u00fbjen a kurd\u00ee bi gi\u015ft\u00ee bi mijar\u00ean wek\u00ee nasnameya kurd\u00ee, d\u00eeroka kurdan \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena kurdan ve mij\u00fbl dibe.<\/p>\n<p><strong>Ziman:<\/strong>\u00a0Kurd\u00ee yek ji ziman\u00ean her\u00ee z\u00eade li Rojhilata Nav\u00een t\u00ea axaftin e. Kurd\u00ee li gel ereb\u00ee, tirk\u00ee \u00fb faris\u00ee yek ji \u00e7ar ziman\u00ean sereke y\u00ean Rojhilata Nav\u00een e. Ziman\u00ea kurd\u00ee yek ji kevintir\u00een ziman\u00ean c\u00eehan\u00ea ye \u00fb d\u00eeroka w\u00ea n\u00eaz\u00ee 2500 sal e. \u00cero bi ziman\u00ea Kurd\u00ee bi qas\u00ee 40 milyon kes\u00ee diaxivin. Kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de am\u00fbrek gir\u00eeng e. Kurd\u00ee di W\u00eek\u00eeferheng\u00ea de di r\u00eaza 8\u2019em\u00een a her\u00ee dewlemend a c\u00eehan\u00ea de cih digire. Li gor\u00ee daney\u00ean W\u00eek\u00eeferheng\u00ea di kurd\u00ee de 918.123 peyv hene. Bi v\u00ea yek\u00ea ziman\u00ea kurd\u00ee li p\u00ea\u015f ziman\u00ean wek\u00ee \u00cengil\u00eez\u00ee, Frens\u00ee, Malagas\u00ee, \u00c7\u00een\u00ee, R\u00fbs\u00ee, Yewnan\u00ee \u00fb Alman\u00ee dixe. Kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de roleke gir\u00eeng dil\u00eeze.<\/p>\n<p><strong>W\u00eaje:<\/strong>\u00a0W\u00eajeya kurd\u00ee yek ji dewlemendtir\u00een kevne\u015fopiy\u00ean edeb\u00ee y\u00ean Rojhilata Nav\u00een e. Di w\u00eajeya kurd\u00ee de berhem\u00ean curbecur \u00ean wek\u00ee helbest, roman, \u00e7\u00eerok \u00fb gotar hene. W\u00eajeya kurd\u00ee p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een n\u00ee\u015fan dide. \u00c7end m\u00eenak\u00ean gir\u00eeng \u00ean w\u00eajeya kurd\u00ee ev in: Di w\u00eajeya kurd\u00ee ya klas\u00eek de berhem\u00ean ku di serdema sedsala 13\u2019an heta sedsala 19\u2019an de hatine niv\u00eesandin hene. \u00c7end berhem\u00ean gir\u00eeng \u00ean ku di v\u00ea serdem\u00ea de hatine niv\u00eesandin ev in:<\/p>\n<p><strong>Mem \u00fb Z\u00een (1692) \u2013 Ehmed\u00ea Xan\u00ee:<\/strong>\u00a0Mem \u00fb Z\u00een, yek ji gir\u00eengtir\u00een berhem\u00ean w\u00eajeya kurd\u00ee ye, \u00e7\u00eeroka traj\u00eek a du ciwan\u00ean ev\u00eendar vedib\u00eaje.<\/p>\n<p><strong>D\u00eewana Feqiy\u00ea Teyran (sedsala 16\u2019an) \u2013 Feqiy\u00ea Teyran:<\/strong>\u00a0D\u00eewaneke ku helbest\u00ean Feqiy\u00ea Teyran, yek ji helbestvan\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean w\u00eajeya kurd\u00ee y\u00ean xezalan t\u00ea de hene.<\/p>\n<p><strong>D\u00eewan (sedsala 16\u2019an) \u2013 Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee:<\/strong>\u00a0D\u00eewaneke ku helbest\u00ean Melay\u00ea Ciz\u00eer\u00ee, ku yek ji d\u00eewan\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ea edebiyata kurd\u00ee ye, t\u00ea de ye.<\/p>\n<p>Ol \u00fb feylesof\u00ee: Kurd yek ji kevintir\u00een \u00fb k\u00fbrtir\u00een \u015faristaniy\u00ean Rojhilata Nav\u00een in. Di p\u00ea\u015fketina ol\u00ee \u00fb feylesofiya Rojhilata Nav\u00een de \u00e7anda kurd\u00ee roleke gir\u00eeng l\u00eestiye. Di belavb\u00fbna \u00eeslam\u00ea de kurdan roleke gir\u00eeng l\u00eestin.<\/p>\n<p>Piraniya kurdan misilman in. Ruhaniy\u00ean Kurd \u00e7end ji rew\u015fenb\u00eer\u00ean gir\u00eeng \u00ean c\u00eehana \u00eeslam\u00ea ne. L\u00ea hinek kurd j\u00ee hene ku ne misilman in. M\u00eenak \u00eazid\u00eet\u00ee oleke ten\u00ea ya kurdan e. Pirt\u00fbk\u00ean wan \u00ean p\u00eeroz \u201cMishef-a Re\u015f\u201d \u00fb \u201cKit\u00e2bu\u2019l-Cilve\u201d bi kurd\u00ee hatine niv\u00eesandin. Hem\u00fb \u00eebadet\u00ean baweriya \u00eazidiyan bi kurd\u00ee t\u00ea kirin. \u00cazid\u00eet\u00ee yek ji ol\u00ean her\u00ee taybet \u00fb dewlemend \u00ean Rojhilata Nav\u00een e. \u00cazid\u00ee bi bawer\u00ee, \u00e7and \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana xwe dewlemend\u00ee \u00fb cih\u00earengiya Rojhilata Nav\u00een dewlemendtir dikin. \u00cazid\u00ee di d\u00eerok\u00ea de rast\u00ee zilm \u00fb zordariy\u00ea hatine. L\u00ea bel\u00ea \u00eazidiyan parastina bawer\u00ee \u00fb \u00e7anda xwe berdewam kirin. \u00cero n\u00eaz\u00eek\u00ee milyonek peyrew\u00ean \u00eazid\u00eetiy\u00ea hene \u00fb li her\u00eam\u00ean kurd\u00ee y\u00ean Iraq, S\u00fbriye, Tirkiye \u00fb \u00ceran\u00ea dij\u00een. \u00cazid\u00eet\u00ee yek ji ol\u00ean her\u00ee taybet \u00fb dewlemend \u00ean Rojhilata Nav\u00een e. \u00cazid\u00eet\u00ee bi bawer\u00ee, \u00e7and \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana xwe dewlemend\u00ee \u00fb cih\u00earengiya Rojhilata Nav\u00een dewlemendtir dike.<\/p>\n<p>Koka feylesofiya kurd\u00ee di ol\u00ean wek Zerde\u015ft\u00ee \u00fb \u00ceslamiyet\u00ea de ye. Feylesof\u00ean kurd ji aliy\u00ea feylesof\u00ee ve li prens\u00eeb \u00fb h\u00eenkirin\u00ean van olan l\u00eakol\u00een kirine. Feylesofiya kurd\u00ee yek ji feylesofiy\u00ean her\u00ee resen \u00fb dewlemend \u00ean Rojhilata Nav\u00een e. Feylesofiya kurd\u00ee d\u00eerok, \u00e7and \u00fb jiyana kurdan n\u00ee\u015fan dide. Feylesofiya kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya kurdan de li Rojhilata Nav\u00een kedeke gir\u00eeng daye.<\/p>\n<p><strong>Hin f\u00eelozof\u00ean ku di p\u00ea\u015fketina feylesofiya kurd\u00ee de rolek gir\u00eeng l\u00eestine ev in:<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mansur \u00ea Hellac (858-922):\u00a0<\/strong>Ew sof\u00ee \u00fb helbestvanek\u00ee kurd e, li Bexday\u00ea jiyaye. Hellac di feylesofiya s\u00fbf\u00eezm\u00ea de xwed\u00ee cihek\u00ee gir\u00eeng e \u00fb bi gotina xwe ya \u201cenel heq (Ez rast\u00ee me)\u201d navdar e. Pi\u015ft\u00ee darvekirina Hellac, raman\u00ean w\u00ee li Rojhilata Nav\u00een belav b\u00fbn. Fikr\u00ean Mansur \u00ea Hellac ji aliy\u00ea sofiy\u00ean gir\u00eeng \u00ean wek\u00ee Mewlana Celaledd\u00een R\u00fbm\u00ee, Yunus Emre \u00fb Hac\u00ee Bekta\u015f Vel\u00ee ve hatine pejirandin.<\/p>\n<p><strong>\u015eemsedd\u00een \u015eehrez\u00fbr\u00ee (1181-1258):<\/strong>\u00a0\u015eemsedd\u00een \u015eehrez\u00fbr\u00ee, yek ji gir\u00eengtir\u00een feylesof\u00ean kurdan, n\u00fbner\u00ea gir\u00eeng \u00ea feylesofiya \u00eeslam\u00ea ye. \u015eemsedd\u00een \u015eehrez\u00fbr\u00ee hewl daye ku di feylesofiya xwe de aqil \u00fb wehy\u00ea bi hev re bi kar b\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Seyfedd\u00een Am\u00eed\u00ee (1160-1233):<\/strong>\u00a0Yek ji gir\u00eengtir\u00een oldar\u00ean kurdan, n\u00fbner\u00ea gir\u00eeng \u00ea feylesofiya \u00eeslam\u00ea ye. Am\u00eed\u00ee di feylesofiya xwe de li ser esas\u00ean bingeh\u00een \u00ean \u00eeslam\u00ea ji aliy\u00ea feylesof\u00ee ve l\u00eakol\u00een kiriye.<\/p>\n<p><strong>Mele Xel\u00eel S\u00eerd\u00ee (1754-1848):<\/strong>\u00a0Yek ji gir\u00eengtir\u00een alim\u00ean ol\u00ee y\u00ean kurdan, n\u00fbner\u00ea gir\u00eeng \u00ea feylesofiya \u00eeslam\u00ea ye. S\u00eerd\u00ee di feylesofiya xwe de li ser esas\u00ean bingeh\u00een \u00ean \u00eeslam\u00ea ji aliy\u00ea feylesof\u00ee ve l\u00eakol\u00een kiriye.<\/p>\n<p><strong>Ehmed\u00ea Xan\u00ee (1650-1707):<\/strong>\u00a0Yek ji helbestvan \u00fb niv\u00eeskar\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ea kurdan e, di heman dem\u00ea de feylesof e. Ehmed\u00ea Xan\u00ee di feylesofiya xwe de h\u00eaman\u00ean \u00e7and \u00fb d\u00eeroka kurd\u00ee nirxandiye.<\/p>\n<p><strong>\u015e\u00earko B\u00eakes (1940-2013):<\/strong>\u00a0Yek ji helbestvan\u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ea kurdan e, di heman dem\u00ea de feylesof e. B\u00eakes di feylesofiya xwe de behsa bingeh\u00ean nasname \u00fb heb\u00fbna kurd\u00ee kiriye.<\/p>\n<p><strong>Cil, berg \u00fb \u015f\u00eawaza jiyan\u00ea:<\/strong>\u00a0\u00c7anda kurd\u00ee bandor li cil, berg \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana Rojhilata Nav\u00een j\u00ee kiriye. \u015e\u00eaweya cil \u00fb berg\u00ean kurd\u00ee yek ji \u015f\u00eawaz\u00ean cil \u00fb berg\u00ean her\u00ee taybet e, \u00fb bi taybet\u00ee y\u00ean Rojhilata Nav\u00een e \u00fb \u015f\u00eawaza jiyana kurd\u00ee j\u00ee yek ji \u015f\u00eawaz\u00ean jiyana her\u00ee dewlemend \u00fb cih\u00eareng a Rojhilata Nav\u00een e.<\/p>\n<p>\u00c7and \u00fb \u015faristaniya kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de roleke gir\u00eeng dil\u00eeze. Wek be\u015feke Rojhilata Nav\u00een, \u00e7and \u00fb \u015faristaniya kurdan dewlemend\u00ee \u00fb cih\u00earengiya her\u00eam\u00ea z\u00eadetir dewlemend dike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan \u00c7and \u00fb \u015faristaniya kurd\u00ee di p\u00ea\u015fketina \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een de roleke gir\u00eeng l\u00eestiye. Kurd be\u015feke gir\u00eeng a cih\u00earengiya d\u00eerok\u00ee, erdn\u00eegar\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee ya Rojhilata Nav\u00een e \u00fb \u00e7anda wan bandoreke gir\u00eeng li gel\u00ean din \u00ean her\u00eam\u00ea kiriye. Wek be\u015feke Rojhilata Nav\u00een, \u00e7and \u00fb \u015faristaniya kurdan dewlemend\u00ee \u00fb cih\u00earengiya her\u00eam\u00ea z\u00eadetir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":71240,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-71239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71241,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71239\/revisions\/71241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/71240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}