{"id":70319,"date":"2024-07-07T09:24:27","date_gmt":"2024-07-07T07:24:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=70319"},"modified":"2024-07-07T09:24:27","modified_gmt":"2024-07-07T07:24:27","slug":"rastiya-roje-li-her-du-parzeminen-emerikaye-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=70319","title":{"rendered":"Rastiya Roj\u00ea li her du parzem\u00een\u00ean Emer\u00eekay\u00ea&#8230;(5)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Mistefa R\u00eazan<\/strong><\/p>\n<p>\u015earistaniy\u00ean li her du parzem\u00een\u00ean Amer\u00eekay\u00ea y\u00ean kevin pir cih dane baweriya bi h\u00eaza roj\u00ea \u00fb rastiy\u00ea w\u00ea. Dema mirov li hin wan \u015f\u00fbnewar\u00ean kevin bin\u00eare, neq\u015f \u00fb resm\u00ean li ser keviran hema b\u00eaje li gelek deveran ev sembol hatiye d\u00eetine. An sembol\u00ea \u00e7av \u00fb agir ku n\u00fbnertiya roj\u00ea dikin t\u00ean d\u00eetin. Balk\u00ea\u015fa ku mirov bib\u00eene ku li \u00e7ar aliy\u00ean c\u00eehan\u00ea di d\u00eeroka kevin de, bib\u00eene ku ewqas\u00ee roj hatiye p\u00eerozkirin. Daney\u00ean li ber dest\u00ea d\u00eeroknas \u00fb arkeologan t\u00ear\u00ea nake ku mirov v\u00ea rastiy\u00ea ba\u015f anal\u00eez bike \u00fb p\u00eanase bike. Li vir mirov hem\u00fb \u015faristaniya nikare b\u00eene ziman. L\u00ea bel\u00ea em ji \u00e7endek ji desp\u00eabikim.<\/p>\n<p><strong>1-P\u00eeroziya roj\u00ea li ba \u00cenkay\u00ea: <\/strong><\/p>\n<p>\u00cemperatorya \u00cenka ya kevin, ji aliy\u00ea Indiy\u00ean Sorpost li parzem\u00eena Amer\u00eeka Ba\u015f\u00fbr hate avakirin.\u00a0 Ev \u015faristan\u00ee li Bol\u00eefiya, P\u00eero, Ekuador, \u00c7\u00eel\u00ee \u00fb Arjent\u00een ve hatiye avakirin. Eger mirov li wateya gotina \u00cenka l\u00eakol\u00een bike, t\u00ea wateya Yekana kur\u00ea Roj\u00ea. Li gor\u00ee d\u00eeroka \u00cenkay\u00ea, \u015fahbanoya \u00cenka Koya, xwe ji nesl\u00ea xweday\u00ea roj\u00ea d\u00eebne. Civaka \u00cenkay\u00ea, di \u00e7andiniy\u00ea de pir j\u00eahat\u00eeb\u00fbn. Ji ber ku tevgera sale, her \u00e7ar werz\u00ean sal\u00ea, derketina \u00fb \u00e7\u00fbyina roj\u00ea, st\u00ear \u00fb ezmanan di\u015fopandin. Ji lewra ji bo \u00e7andiniy\u00ea werz\u00ean guncaw ji bo \u00e7andiniy\u00ea hildibijartine, pargaleka avdan ji xwe re sakirin \u00fb kenal\u00ean av\u00ea bi awayek\u00ee pir bi hostet\u00ee kolan. Av\u00ea ji \u00e7iyay\u00ean bilind bi cihuk\u00ean dir\u00eaj tan\u00een geliyan.<\/p>\n<p>\u00cecar \u015faristaniy\u00ean \u00cenka y\u00ean kevin di endaziyar\u00ee \u00fb zanist\u00ean din de pir bi p\u00ea\u015fve \u00e7\u00fbb\u00fbn. Neq\u015f\u00ean li ser d\u00eewar\u00ean qesr \u00fb perestgehan bi sembol\u00ean roj \u00fb xweday\u00ean roj\u00ea mirovan matmay\u00ee dike. Bi taybet\u00ee li ev hostay\u00ee li peresgeh\u00ean roj\u00ea y\u00ean bi nave Alowakas t\u00ea naskirin diyar dibe. Pir avakirin, r\u00eavekirin \u00fb pergala poste j\u00ee \u00e7\u00eabkirib\u00fbn. Hata hatiye d\u00eetin ku li berwer\u00ean \u00e7iyayan riy\u00ean pir as\u00ea di zinar \u00fb tehtan de vekirine. Eger ev ni\u015fnaeya ti\u015ftek\u00ee be, ew j\u00ee n\u00ee\u015faneya gel\u00ea \u00cenkay\u00ea gelek siren gerd\u00fbn, xweza \u00fb j\u00eengeh\u00ea naskirine. Ji lewra \u00e7avd\u00eariya li ser astronom\u00ee \u00fb roj\u00ea, dih\u00eale b\u00eatir karibin tevgera w\u00ea f\u00eam bikin \u00fb li gor\u00ee w\u00ea jiyana xwe bi r\u00eaxistin bikin.\u00a0 Baweriya \u00cenkayiyan bi jiyana c\u00eehana din heye. Ji lewra miriy\u00ean xwe bi cawan wek\u00ee m\u00fbmyay\u00ean Misr\u00ea dip\u00ea\u00e7and \u00fb ve\u015fartin.\u00a0 Ya din j\u00ee \u00cenkayiyan, yek ji m\u00eeneral\u00ean bi nave Or\u00eekalkom ku bi reng\u00ea zer bi sor ve ye qesr \u00fb perestgeh\u00ean xwe boyax kirin. Her weha ji v\u00ea maden\u00ea gelek kel \u00fb pel \u00e7\u00eakirin. Gelek m\u00eekan\u00eek\u00ean p\u00eaw\u00eest ji bo \u00e7andin\u00ee \u00fb deriy\u00ean kil\u00eetkir\u00ee ji Or\u00eekalkom dane \u00e7\u00eakirin. Ev mineral gelek bi q\u00eemet \u00fb di xwezay\u00ea k\u00eame: Reng\u00ea w\u00ea n\u00eaz\u00eek\u00ee reng\u00ea z\u00ear l\u00ea bel\u00ea ji z\u00ear hi\u015fktir \u00fb biqiwetir e. Di destan\u00ean kevin y\u00ean \u00cenka \u00fb Azt\u00eekan de hatiye gotin ku ev maden ji roj\u00ea hatiye \u00e7\u00eakirin.<\/p>\n<p><strong>2-P\u00eeroziya Roj\u00ea li \u015faristaniya Maya:<\/strong><\/p>\n<p>\u015earistaniya Maya li her\u00eama nav\u00een a Parzem\u00eena Amer\u00eeka ya niha bi Guat\u00eemala, Hindoras \u00fb Silvador \u00fb her\u00eam\u00ean ba\u015f\u00fbr\u00ea Meks\u00eekay\u00ea dike. \u015earistaniya Maya ji sala 2000 Bz hata sala 250 Zayin\u00ea dewam kir. D\u00eeroknasan dib\u00eajin, m\u00eeraseke dewlmend a v\u00ea \u015faristany\u00ea ku hata 3000 sal dewamkir. Ev \u015faristan\u00ee bi dagirkeriya \u00cespanyay\u00ea dewamkir. Ji h\u00eala endaziyar\u00ee, st\u00earnas\u00ee \u00fb avah\u00eesaz\u00ee pir p\u00ea\u015fket\u00eeb\u00fb. Arkeologanji eser\u00ean ku ke\u015ffkirin dib\u00eajin, civaka Maya dikarib\u00fb xwe li gor \u015fert \u00fb merc\u00ean xwezay\u00ea jiyana xwe bir\u00eaxitin bike, teqw\u00eema jiyana xwe li pergala roj\u00ea dan\u00eeb\u00fbn. Di v\u00ea \u015faristaniy\u00ea de \u00e7andin\u00ee, \u00e7\u00eakirina cirik, neq\u015f\u00ean li ser kevir, honandin \u00fb bazirgan\u00ee hatin bi r\u00eaxistinkirin. Maya ji aliy\u00ea raman \u00fb huner\u00ea ve pir p\u00ea\u015fket. Li ser p\u00eeram\u00eed\u00ean ku Maya li Meks\u00eeka avakirin, sembol\u00ean roj \u00fb baweriya bi roj, hata teqwem\u00ean sale hatine d\u00eetine. Di \u015faristaniya Maya de, gelek p\u00eeram\u00eed m\u00eena p\u00eeram\u00eed\u00ean Misr\u00ea hatin avakirin. Bi armanca \u015fopandina ezmanan \u00fb xwe gihandina p\u00eeroziya roj\u00ea. Ev p\u00eeram\u00eed bi p\u00eevan\u00ean pir ho\u015fmend \u00fb endeziyariya bi zirav\u00ee hatine avakirin. Jiyan li ser zem\u00een \u00fb dinyaya din gelek bala mirov\u00ean Mayay\u00ea ki\u015fandiye. Jiyan \u00fb Mirin\u00ea di her derketina roj\u00ea \u00fb \u00e7\u00fbyina w\u00ea pir p\u00eeroz in. Ji ber v\u00ea ewqas endaziyar\u00ee, \u00e7andin\u00ee, avahi saz\u00ee \u00fb st\u00earnas\u00ee hatiya p\u00ea\u015fxistin<\/p>\n<p><strong>3- P\u00eeroziya Roj\u00ea di \u015faristaniya Azt\u00eek\u00ea de: <\/strong><\/p>\n<p>Navenda ku \u015faristaniya Azt\u00eekan l\u00ea destp\u00eakir, li Meks\u00eeka b\u00fb. Pa\u015f\u00ea li her du parzem\u00een\u00ean Amer\u00eekay\u00ea bandora w\u00ea fereh b\u00fb. Baweriya Azt\u00eekan bi gelek xwedayan t\u00ea. M\u00eena \u015faristaniy\u00ean din li Bak\u00fbr \u00fb ba\u015f\u00fbr\u00ea Amer\u00eekay\u00ea roj p\u00eeroz dib\u00eenin. Qewm\u00ea Azt\u00eek dema roj ber bi rojava di\u00e7e, q\u00fbrban\u00ean xwe ji bo xwedayan p\u00ea\u015f dikin. Ew bawer dikin ku xweday\u00ean wan ber bi \u00eavar\u00ee dimirin \u00fb bi bi derketina roj\u00ea ve zind\u00ee dibin. Hata ji ber v\u00ea sedem\u00ea ew bi \u015fev nakevin r\u00ea, ji ber ku ew bawer dikin ku xweday\u00ea roj\u00ea y\u00ea wan dipar\u00eaze tuneye, ji lewra nakevin r\u00ea. Wek bi qas\u00ee xweday\u00ea roj, xweday\u00ea agir j\u00ee p\u00eeroz e. Sedema v\u00ea ji ber agir germah\u00ee dide, tariy\u00ea radike \u00fb jiyana wan bi ewle dike. Nav\u00ea xweday\u00ea wan W\u00eetz\u00eelopete\u015fl\u00ee ye. Di gelek peresteh\u00ean wan sembol\u00ean xweday\u00ean roj \u00fb agir bi hev re hatine bicihkirin. Hata peyker\u00ean \u015f\u00ear \u00fb xeleka ser\u00ee w\u00ee wek roj\u00ea ye li p\u00ea\u015fiya avahiy\u00ean xwe y\u00ean p\u00eeroz bicih dikin. Di destanan de li ser d\u00eewar\u00ean perestgehan hatiya niv\u00eesandin b\u00ea \u00e7awa xwe digih\u00eenin xweday\u00ea roj \u00fb q\u00fbrbaniyan ji bo d\u00eedin. Hin arkeologan dib\u00eajin, p\u00eeram\u00eed\u00ean \u015faristiya Azt\u00eek bi armanca ku mirov xwe bigih\u00eenin p\u00eeroz\u00ee \u00fb h\u00eaza xweday\u00ea roj hatine avakirin. Xaleke din a gir\u00eeng ew e ku Azt\u00eekiyan salnameya ku li ser tevgera roj\u00ea dime\u015fe ji xwe kirine esas. Yan\u00ee din zaniyaran pi\u015ftrast dikin ku zaniyariy\u00ean \u015faristiyan Azt\u00eek bi St\u00earnas\u00ee ango Astronomiyay\u00ea heb\u00fb. Di bermay\u00ean \u015faristaniya Azt\u00eekan de kevirek ku li ser w\u00ea neq\u015f\u00ea roj\u00ea \u00fb teqw\u00eem\u00ea hatine \u00e7\u00eakirin, hate d\u00eetin. firehiya w\u00ea 3,6 m \u00fb qalindb\u00fbna 1,22 me. Her weha giranidya v\u00ee kevir\u00ee 24 ton e.<\/p>\n<p><strong>4-P\u00eeroziya Roj\u00ea di \u015faristaniya Olm\u00eak de:\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p>\u015earistiyan Olmek di navbera sal\u00ean 1500-400 BZ fereh buye. Gotina Omek t\u00ea waytea gel\u00ea Last\u00eek. Ji ber ku last\u00eek be\u015fek ji werzi\u015fa Olalamal\u00eeztl\u00ee\u00a0 ye. Ji ber v\u00ea nav\u00ea Olm\u00eak li wan hatiye kirin. Di peyker \u00e7\u00eakirin\u00ea de, gel\u00ea Olm\u00eak bi \u00e7\u00eakirina seriy\u00ean pir mezin ji keviran hatine naskirin. Ti\u015fta balk\u00ea\u015f j\u00ee, hin peyker\u00ean mezin li dever\u00ean ku l\u00ea ti kevir l\u00ea tuneya hatine \u00e7\u00eakirin. Arkeolog \u00fb zaniyar\u00ean erdn\u00eegariy\u00ea dib\u00eajin dera her\u00ee n\u00eaz\u00eek a kevir \u00fb zinaran l\u00ea peyda dibin 100 km d\u00fbr\u00ee her\u00eam\u00ea ye. \u00cecar di navber\u00ea de \u00e7em \u00fb daristan\u00ean pir as\u00ea, gol\u00ean xeter \u00fb gol\u00ean batax\u00ea hene. Ev rast\u00ee dih\u00eale Arkeoloc\u00eest ac\u00eabmay\u00ee bim\u00eenin. Li gor zaniyariyan giraniya hin ji van peykeran di navbera 6 hata 40 ton\u00ee \u00fb bi bilindb\u00fbna 3 metreyan de hatine \u00e7\u00eakirin. Ev j\u00ee asteke bilind b\u00eerewer\u00ee, zaneb\u00fbn \u00fb p\u00ea\u015fketina tekn\u00eeka li ba Olm\u00eak diyar dike. L\u00ea bel\u00ea ev bi \u00e7i tekn\u00eek hatine \u00e7\u00eakirina hata roja me ya \u00eero nehatiye zelalkirin. Olm\u00eak wek \u015faristan\u00ee di ware naskirina xweza \u00fb gerd\u00fbn\u00ea, st\u00earnas\u00ee \u00fb roj\u00ea xwed\u00ee zaniyariy\u00ean pir p\u00ea\u015fket\u00ee ku hata roja me ya \u00eero bi t\u00earker\u00ee nehatiye p\u00eanasekirin.<\/p>\n<p>Di nava Meks\u00eekay\u00ea de P\u00eeram\u00eedeke bi nave Tiyot\u00eehoakan ango bi p\u00eeram\u00eed\u00ea roj\u00ea hatiye naskirin. Ev p\u00eeram\u00eed li ser \u015fekefteke p\u00eeroz hatiye avakiirn. Di w\u00eaney\u00ean li v\u00ea her\u00eam\u00ea hatine ke\u015fifkirin, li dora p\u00eeram\u00eed \u00e7em hheye, ku ni\u015faneya zind\u00eeb\u00fbn, berhemdar\u00ee \u00fb jiyan\u00ea ye. Ser\u00ea p\u00eeram\u00eed ber bi gerd\u00fbna berfireh \u00fb ezmanan di\u00e7e. L\u00ea aliy\u00ea j\u00ear p\u00eeram\u00eed ango \u015fikefta p\u00eeroz, Olm\u00eak\u00ee wek cih\u00ea jiyana li c\u00eehana bin\u00ee ango c\u00eehana din dib\u00eenin. Roj li ser p\u00eeram\u00eed\u00ea semola jiyan\u00ea ye \u00fb tartiya \u015fekeft\u00ea sembola mirin jiyana axiret\u00ea ye. \u00cecar \u00e7iqas jiyana bi p\u00eeroziya roj\u00ea \u00fb heq\u00eeqeta gerd\u00fbn li ba\u00a0 Olm\u00eakiyan p\u00eeroz ji van \u015f\u00fbnewaran diyar dibe. Li ser gerd\u00fbn \u00fb jiyana li ser erd\u00ea \u00fb axiret\u00ea pir ponij\u00eene. Tirsa ji mirina \u00fb tartiy\u00ea bi reng\u00ea axret\u00ea \u00eefade dikin \u00fb roj j\u00ee wek\u00ee sembola jiyan, berhemdar\u00ee \u00fb jiyan\u00ea p\u00eanase dikin.<\/p>\n<p>Di dawiy\u00ea de mirov li ser heq\u00eeqeta heb\u00fbn, di ronahiya b\u00eerewer\u00ee \u00fb aqil de diponije. Roj tartiy\u00ea radike. Watedayina ronahiy\u00ea di raman\u00ea de, ji wateya f\u00eez\u00eek\u00ee w\u00eadetir wateya gihi\u015ftina heq\u00eeqeta heb\u00fbn \u00fb afir\u00eeneriya jiyan\u00ea ye.<\/p>\n<p><strong>Not: Be\u015fa daw\u00ee ya niv\u00ees\u00ea<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mistefa R\u00eazan \u015earistaniy\u00ean li her du parzem\u00een\u00ean Amer\u00eekay\u00ea y\u00ean kevin pir cih dane baweriya bi h\u00eaza roj\u00ea \u00fb rastiy\u00ea w\u00ea. Dema mirov li hin wan \u015f\u00fbnewar\u00ean kevin bin\u00eare, neq\u015f \u00fb resm\u00ean li ser keviran hema b\u00eaje li gelek deveran ev sembol hatiye d\u00eetine. An sembol\u00ea \u00e7av \u00fb agir ku n\u00fbnertiya roj\u00ea dikin t\u00ean d\u00eetin. Balk\u00ea\u015fa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":70320,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-70319","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70319"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70321,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70319\/revisions\/70321"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/70320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}