{"id":69003,"date":"2024-06-02T08:46:56","date_gmt":"2024-06-02T06:46:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=69003"},"modified":"2024-06-02T08:46:56","modified_gmt":"2024-06-02T06:46:56","slug":"medyaya-dijital-u-bandora-we-li-ser-civake","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=69003","title":{"rendered":"Medyaya Dij\u00eetal \u00fb bandora w\u00ea li ser civak\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>L\u00eeloz His\u00ean\/ Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Medyaya Civak\u00ee di serdema me ya hey\u00ee de, bi aliy\u00ea xwe y\u00ea er\u00ean\u00ee \u00fb ney\u00ean\u00ee \u00a0roleke giring di jiyana mirovahiy\u00ea de dil\u00eeze \u00fb bandoreke mezin li ser \u00e7and, abor\u00ee, tendirust\u00ee \u00fb t\u00eakiliy\u00ean gi\u015ft\u00ee y\u00ean civak\u00ea dike.<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema hey\u00ee de Medyaya Civak\u00ee bandoreke mezin li jiyana mirovahiy\u00ea dike, bikaran\u00eena \u015fa\u015f ya Medyaya Civak\u00ee t\u00eakiliy\u00ean civak\u00ee tune dike \u00fb bi awayek\u00ee neyin\u00ee bandor\u00ea li ser zarokan \u00fb tenduristiya m\u00eajiy\u00ea wan dike, herwiha roleke w\u00ea ya er\u00ean\u00ee j\u00ee heye ku dih\u00eale hin kesayet s\u00fbd\u00ea j\u00ea bigrin weke bazirganiy\u00ee an l\u00eakol\u00eenkirina hin mijaran \u00fb di war\u00ea perwerdey\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Destp\u00eaka \u00eentern\u00eat\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Toreya \u00eentern\u00eat\u00ea di sala 1960\u2019\u00ee de weke am\u00fbrek dan\u00fbstendina agahiyan ji bo l\u00eakol\u00eener\u00ean hikumet\u00ea destp\u00ea kir, komputerek mezin li ser tevah\u00ee agah\u00ee heb\u00fb, diviyab\u00fb bigh\u00eajin v\u00ea komputer\u00ea da ku ji agahiy\u00ean li ser s\u00fbd\u00ea bigrin, katal\u00eezatorek di avab\u00fbna toreya Entern\u00eat\u00ea heb\u00fb ew j\u00ee bilindkirina \u015fer\u00ea sar b\u00fb, Yek\u00eetiya Sovyetan peyka (sputnik) da destp\u00eakirin ji h\u00eala Wezareta Parastina Emer\u00eek\u00ee, di daw\u00ee de toreya ajansa parojey\u00ean l\u00eakol\u00een\u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee ARPANET hate avakirin (Advanced Research Projects Agency Network) toreya ku di daw\u00ee de hate p\u00ea\u015fketin ku niha bi nav\u00ea \u00eentern\u00eat t\u00ea nas\u00een.<\/p>\n<p><strong>Belavb\u00fbna Medyaya Civak\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Medyaya Civak\u00ee bi awayek\u00ee bi lez \u00fb bez belav b\u00fb, gelek malper hatin derketin di dema me ya hey\u00ee de y\u00ean her\u00ee bi nav \u00fb deng j\u00ee wiha ne:<\/p>\n<p>&#8211; Di sala 2005`an malpera bi nav\u00ea \u00a0(Youtube) hat damezrandin.<\/p>\n<p>&#8211; Di sala 2006`an malpera Facbook ji h\u00eala (Mark Zuckerberg)\u00a0 hat avakirin \u00fb ji hem\u00ee bikarh\u00eaner\u00ean li \u00e7ar aliy\u00ea c\u00eehan\u00ea re j\u00ee dihat peydakirin. pi\u015ft\u00ee w\u00ea b\u00fb yek ji malper\u00ean her\u00ee navdar di serdema hey\u00ee de ku n\u00eaz\u00ee 1 milyar \u00fb 700 milyon kes\u00ee ve t\u00ea bikaran\u00een.<\/p>\n<p>-Di sala 2006`an malperek n\u00fb ya Medyaya Civak\u00ee \u00a0bi nav\u00ea ( Twitter) hat avakirin, destp\u00eak\u00ea weke malperek bi\u00e7\u00fbk b\u00fb ji bo niv\u00eesandin\u00ea, l\u00ea pi\u015ft\u00ee w\u00ea\u00a0 b\u00fb yek ji mapler\u00ean navdar di Medyaya Civak\u00ee de.<\/p>\n<p>&#8211; Di dawiya sala 2010`an (Instagram) ji h\u00eala (Kevin Systrom) hat derxistin ten\u00ea ji bo belavkirina w\u00eaneyan di riya entern\u00eat\u00ea de, l\u00ea di sala 2012`an ji h\u00eala Kampaniya Facbook ve hate kir\u00een.<\/p>\n<p>&#8211; Derketina malperan nehat sekinandin \u00fb malper\u00ean n\u00fb hatin derketin weke malpera( Snapchat) ku ji h\u00eala (Evan Spiegel, Reggie Brown, \u00fb Bobby Murphy) xwendekar\u00ean Zan\u00eengeha Stanford ji bo belavkirina v\u00eedyoy\u00ean kurt.<\/p>\n<p>-Malpera Medyaya Civak\u00ee ya her\u00ee daw\u00ee derket di sala 2016`an ji h\u00eala kampaniya ( ByteDance) ya \u00c7\u00een\u00ee ( Tik Tok) b\u00fb ku hejmara bikarh\u00eaner\u00ean w\u00ea di destp\u00eaka sala 2020`an giha\u015ft 800 milyon bikarh\u00eaner li ser asta c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Bandor\u00ean er\u00ean\u00ee y\u00ean Medyaya Dij\u00eetal li ser civak\u00ea:<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0-Z\u00eadekirina hilber\u00eena zanist\u00ee:<\/strong><\/p>\n<p>Medyaya Civak\u00ee hilbir\u00eena zanist\u00ee ya civakan z\u00eadetir dike, ew dih\u00eale ku kom\u00ean bikah\u00eaneran ku heman fikr\u00ean wan y\u00ean zanist\u00ee hene di tevah\u00ee waran de weke; tendurist\u00ee, siyaset \u00fb abor\u00ee \u00fb ji xeyn\u00ee w\u00ea ku karibin dan\u00fbstendin\u00ea bikin zan\u00een \u00fb tecr\u00fbbey\u00ean xwe bi hev re parve bikin.<\/p>\n<p><strong>-Platformek raghandina azad e:<\/strong><\/p>\n<p>Medyaya Civak\u00ee weke platformeke medyay\u00ea t\u00ea hesibandin dih\u00eale ku kesayet n\u00ear\u00een\u00ean xwe bi azad\u00ee \u00eefade bikin b\u00eay\u00ee ku bi ti zagon\u00ean zordar \u00ean ku r\u00ea li ber azadiya derbir\u00een\u00ea digire ve gir\u00eaday\u00ee bin.<\/p>\n<p><strong>\u00a0-Z\u00eadekirina hi\u015fmendiy\u00ea di mijar\u00ean civak\u00ee de:<\/strong><\/p>\n<p>Medyaya civak\u00ee dih\u00eale ku ferd\u00ean di civak\u00ea de mijar\u00ean giring li gor\u00ee wan civakan n\u00eeqa\u015f bikin \u00e7i mijar\u00ean ol\u00ee an exlaq\u00ee be \u00fb ji xeyn\u00ee w\u00ee ev yek dih\u00eale ku hi\u015fmendiya mirov bi wan mijaran z\u00eadetir bibe.<\/p>\n<p><strong>-Xurtkirina h\u00eaza Abor\u00ee:<\/strong><\/p>\n<p>Gelek kampaniyay\u00ean karsaz\u00ee \u00fb bazirganiy\u00ea medyaya civak\u00ee bi kar t\u00eenin, ji bo t\u00eakiliyan xwe xurt bikin\u00a0 \u00fb hilber\u00ean xwe bifiro\u015fin, herwiha medyaya civak\u00ee ji ber l\u00ea\u00e7\u00fbna k\u00eam a daray\u00ee ya ku ji bo p\u00eakan\u00eena prosedur\u00ean abor\u00ee y\u00ean l\u00eakol\u00een\u00ea li bazareke \u00a0taybet\u00ee hewce dike; xwedan avantajek abor\u00ee ye. Hin malper j\u00ee r\u00ea didin kesan ku dest bi karsaziy\u00ean xwe bikin, ku ji wan re dahatiyek ba\u015f \u00e7\u00eadike \u00fb dibe sedema serxweb\u00fbna daray\u00ee.<\/p>\n<p><strong>-Giringiya malper\u00ean elektron\u00eek di war\u00ea perwerdey\u00ea de:<\/strong><\/p>\n<p>Malper bi r\u00eaya ans\u00eeklopediy\u00ean elektron\u00eek \u00fb malper\u00ean pispor \u00ean di hin curey\u00ean zanist \u00fb zan\u00een\u00ea de b\u00eapere agahiyan didin kesan, \u00ead\u00ee her kes dikare zanyara ku dixwaze bi dest bixe \u00fb agah\u00ee her k\u00eal\u00ee bi h\u00easan\u00ee dikare were bidest xistin. Malper\u00ean elektronik al\u00eekariya kes\u00ean ku dixwazin xwendina xwe berdewam bikin; dike di riya xwendina ji d\u00fbr ve. Di malper\u00ean elektronik de v\u00eedeo \u00fb madey\u00ean perwerdey\u00ea ku p\u00eavajoya xwendin\u00ea xurt dike hene.<\/p>\n<p><strong>Bandor\u00ean neyin\u00ee y\u00ean medyaya dij\u00eetal li ser civak\u00ea<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Gir\u00eadana bi \u00eentern\u00eat\u00ea:<\/strong><\/p>\n<p>Bikaran\u00eena z\u00eade ya medyaya civak\u00ee di r\u00eaya \u00eentern\u00eat\u00ea \u00fb tema\u015fekirina domdar ya r\u00eazef\u00eelman dibe sedema gir\u00eadana bi entern\u00eat\u00ea ve, bi v\u00ea yek\u00ea bandor\u00ea li ser tenduristiya kesan dike, ew dibe sedema nexwe\u015fiy\u00ean ne ji r\u00ea ve , nerehet\u00ee \u00fb tirsa z\u00eade ku dibe sedema \u00eari\u015f\u00ean pan\u00eek\u00ea.<\/p>\n<p><strong>2-Bandor\u00ea li ser t\u00eakiliy\u00ean malbat\u00ee dike:<\/strong><\/p>\n<p>Bikaran\u00eena medyaya civak\u00ee dibe ku bandor\u00ean neyin\u00ee \u00fb er\u00ean\u00ee j\u00ee li ser malbat\u00ea bike, ji h\u00eala er\u00ean\u00ee dibe sedema berdewamiya t\u00eakiliy\u00ean zarokan y\u00ean ku ji d\u00ea \u00fb bav d\u00fbr ketine di encam\u00ean \u015fer an berdan\u00ea \u00fb hwd.. Ji h\u00eala neyin\u00ee dibe sedema ji hev qutb\u00fby\u00eena malbat\u00ea \u00fb civak\u00ea di riya bikaran\u00eena \u015fa\u015f ji medyaya civak\u00ee weke: berdewamiya tema\u015fekirina zarokan d\u00eemen\u00ean ku tund\u00ee t\u00ea de heye li ser telev\u00eezyon\u00ea tirs di nava wan de ava dike ew dibe sedema guhertina \u015f\u00eawaz\u00ean wan \u00fb pirsgir\u00eak\u00ean exlaq\u00ee \u00e7\u00eadike weke \u00ear\u00ee\u015fkariy\u00ea herwiha nexwe\u015fiy\u00ean xew\u00ea bi wan re \u00e7\u00eadibe, hin ciwan l\u00eestok\u00ean wek bobc\u00ee \u00fb entern\u00eat\u00ea y\u00ean tund bi kar t\u00eenin ev yek bandor\u00ea z\u00eadetir li ser \u015f\u00eawaz\u00ean wan dike herwiha d\u00eemen\u00ean kes\u00ean ku \u00e7ixarey\u00ea \u00fb madey\u00ean hi\u015fbir\u00ea vedixwin wan te\u015fw\u00eeq dike ku ew j\u00ee bicerb\u00eenin. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <strong>\u00a0-Belavb\u00fbna gotegotan \u00fb n\u00fb\u00e7ey\u00ean derew\u00een:<\/strong><\/p>\n<p>Di r\u00eaya medyaya civak\u00ee de hinek kes an al\u00ee n\u00fb\u00e7ey\u00ean derew\u00een belav dikin da ku bigh\u00eajin armanc \u00fb berjewendiy\u00ean xwe, ev yek gelek caran di welat\u00ean ku aloz\u00ee \u00fb nakokiyan jiyan dike \u00e7\u00eadibe, weke gotegot\u00ean \u00e7\u00eab\u00fbna \u015fer ev yek dih\u00eale ku xelk ji mal\u00ean xwe derkevin \u00fb ji welat\u00ean xwe ko\u00e7ber bibin, nim\u00fbneya li gel me \u015fer\u00ea ku li her\u00eama Bakur \u00fb Rojhilat\u00ea S\u00fbriyey\u00ea p\u00eak t\u00ea \u00fb \u015fer\u00ea taybet ku dagrkeriya Tirk di r\u00eaya ajan\u00ean xwe di r\u00eaya medyaya civak\u00ee li ser gel\u00ea her\u00eam\u00ea dime\u015f\u00eene, ev dibe sedema zirar\u00ean manew\u00ee li mirovan dike.<\/p>\n<p><strong>&#8211; \u015eideta elektronik ya li ser zarokan:<\/strong><\/p>\n<p>Medyaya civak\u00ee carna dibe am\u00fbrek e li dij\u00ee zarokan ku di civak\u00ea de bi xelet\u00ee t\u00ea bikar an\u00een, ji ber ku wan dike li ber zordariya elektron\u00eek\u00ee \u00fb ev yek dikare bandor\u00ea li zarokan \u00fb tenduristiya wan a der\u00fbn\u00ee bike. Ew dibe sedem ku ew bi depresyon\u00ea derbikevin.<\/p>\n<p><strong>-Dibe sedema z\u00eadeb\u00fbna fobiya civak\u00ee:<\/strong><\/p>\n<p>Bikaran\u00eena z\u00eade ya medyaya civak\u00ee dibe sedema z\u00eadeb\u00fbna hest\u00ean ten\u00eat\u00ee \u00fb \u00eezolasyon\u00ea, p\u00ea\u015fkeftina fobiya civak\u00ee dibe sedem ku mirov baweriya xwe bi xwe \u00fb bi kesayeta xwe winda bike, nah\u00eale ku be\u015fdar\u00ee boney\u00ean civak\u00ee bibe \u00fb dan\u00fbstendina rasterast bi mirovan re bike ev yek bandor\u00ea li ser tenduristiya mirovan ya p\u00eeskoloj\u00eek dike weke xemg\u00een\u00ee \u00fb depresyon\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00eeloz His\u00ean\/ Qami\u015flo Medyaya Civak\u00ee di serdema me ya hey\u00ee de, bi aliy\u00ea xwe y\u00ea er\u00ean\u00ee \u00fb ney\u00ean\u00ee \u00a0roleke giring di jiyana mirovahiy\u00ea de dil\u00eeze \u00fb bandoreke mezin li ser \u00e7and, abor\u00ee, tendirust\u00ee \u00fb t\u00eakiliy\u00ean gi\u015ft\u00ee y\u00ean civak\u00ea dike. Di serdema hey\u00ee de Medyaya Civak\u00ee bandoreke mezin li jiyana mirovahiy\u00ea dike, bikaran\u00eena \u015fa\u015f ya Medyaya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":69004,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-69003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69003"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69005,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69003\/revisions\/69005"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}