{"id":68481,"date":"2024-05-22T09:08:39","date_gmt":"2024-05-22T07:08:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=68481"},"modified":"2024-05-22T09:08:39","modified_gmt":"2024-05-22T07:08:39","slug":"cend-gotin-li-ser-zimen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=68481","title":{"rendered":"\u00c7end gotin li ser zim\u00ean"},"content":{"rendered":"<p><strong>Volqan El\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Ziman ji bo civakan ne ten\u00ea am\u00fbreke ji r\u00eaz\u00ea ye ku p\u00ea ji hev f\u00eam dikin. Rast e, dibe ku aliy\u00ea her\u00ee diyar \u00ea ziman, \u2018ziman\u00ea\u2019 axavtin\u00ea be. Dema ku wisa dibe, erk \u00fb wez\u00eefeya w\u00ea ya yekem\u00een wek\u00ee \u2018ziman\u00ea axavtin\u00ea derdikeve li p\u00ea\u015f. Xwe gihandina encameke wisa ne \u015fa\u015f e; l\u00ea z\u00eade z\u00eade k\u00eam e. Yan\u00ee wek\u00ee t\u00ea zan\u00een Kurd bi Kurd\u00ee, Ereb bi Ereb\u00ee, R\u00fbs bi R\u00fbs\u00ee diaxivin. L\u00ea faktora ku Kurd kirine Kurd, ereb kirine Ereb, her \u00e7i qewm \u00fb etn\u00ees\u00eete be ti\u015ft\u00ea ku ew netewe kiriye ew netewe ziman\u00ea ku p\u00ea diaxive.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00een\u00ean arkeoloj\u00eek \u00fb antropoloj\u00eek (zanista ku mirov dike mijar\u00ean l\u00eakol\u00een\u00ean xwe) <strong>\u015fore\u015fa<\/strong> <strong>ziman<\/strong> texm\u00een\u00ee 50-60 hezar sal ber\u00ea li H\u00eelala Bi Bereket p\u00eak hatiye. D\u00eesa serdema daw\u00ee ya qe\u015fay\u00ea 20 hezar sal ber\u00ea bi daw\u00ee b\u00fbuye, pi\u015ft\u00ee w\u00ea bi demeke kurt j\u00ee li mezopatamyaya jor\u00een yan\u00ee navenda Kurdistan\u00ea, <strong>\u015fore\u015fa<\/strong> <strong>Neol\u00eet\u00eek\u00ea<\/strong> \u00e7\u00eab\u00fbye.<\/p>\n<p>Ji ber ku mijar bi qas\u00ee bi \u00e7end zanistan ney\u00ea ron\u00ee kirin k\u00fbr e, em ne\u00e7ar in z\u00eade nekevin hin mijaran. L\u00ea d\u00eesa j\u00ee hewce dike, bi \u00e7end m\u00eenakan li ser were sekin\u00een.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku \u015fore\u015fa Neol\u00eet\u00eek\u00ea dest p\u00ea kiriye, \u015fore\u015fa ziman ku li v\u00ea erdn\u00eegariy\u00ea dest p\u00ea kirib\u00fb giha\u015ftiye qonaxeke n\u00fb. Her ti\u015ft\u00ea ku li xwezay\u00ea, hatiye bi navkirin, navek hatiye l\u00ea kirin. Heta gelek teknoloj\u00ee \u00fb ki\u015ff\u00ean n\u00fb hatine bi p\u00ea\u015fxistin \u00fb ji van her yek\u00ea re navek hatiye peydakirin. M\u00eenak, pi\u015ft\u00ee <strong>genim<\/strong> hatiye <strong>\u00e7andin<\/strong> \u00fb <strong>\u00e7in\u00een<\/strong>, bi <strong>destar\u00ea<\/strong> ku hatiye ved\u00eetin <strong>nan<\/strong> hatiye \u00e7\u00eakirin. Bi r\u00eaya <strong>tekel\u00ea <\/strong>ku hatiye ved\u00eetin <strong>erebok <\/strong>ji bo barki\u015fandin\u00ea hatiye \u00e7\u00eakirin. D\u00eeroknas\u00ea mezin <strong>Gordon<\/strong> <strong>Ch\u00eelde<\/strong> van ved\u00eetinan di\u015fib\u00eene p\u00ea\u015fketin\u00ean zanist\u00ee y\u00ean di sedsala 16. li Ewr\u00fbpay\u00ea hatine.<\/p>\n<p>Em dikarin b\u00eajin hem\u00fb \u015fore\u015f\u00ean civak\u00ee y\u00ean d\u00eerok\u00ee ku mirovah\u00ee gihandine asteke pir p\u00ea\u015fket\u00ee ya zanist\u00ee \u00fb civak\u00ee, xwe disp\u00earin \u015fore\u015fa ziman \u00fb \u015fore\u015fa Neol\u00eet\u00eek\u00ea.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku bi \u015fore\u015fa Neol\u00eet\u00eek\u00ea, \u015fore\u015fa ziman cara duyem\u00een xwe misoger kiriye, ed\u00ee \u2018ziman\u2019 ne ten\u00ea bi navl\u00eakirina ti\u015ftan \u00fb axavtin\u00ea s\u00eenordar maye. P\u00ea\u015fketin\u00ean di aliy\u00ea ziman de m\u00eeraseke pir mezin a \u00e7and\u00ee (w\u00eaje, m\u00eemar\u00ee, perwerde, muz\u00eek, huner\u00ean curbicur \u00fb hwd.) afirandiye. Ziman\u00ea ku di destp\u00eak\u00ea de ji \u00e7end dengan p\u00eak dihat, \u00ead\u00ee b\u00fbye nasnamey\u00ea wan civakan. Yan\u00ee di civaka mirovahiy\u00ea de pirreng\u00een\u00ee bi p\u00ea\u015f ketiye. Etn\u00ees\u00eete, qeb\u00eele, e\u015f\u00eer, gel, ol, milet, netewe peyda b\u00fbne.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea, ziman ten\u00ea wek\u00ee am\u00fbr\u00ea bi dest girtin pir k\u00eam dim\u00eene. M\u00eenak, h\u00ea pir ji beriya Sumeran niv\u00eesandin hatiye ke\u015ffkirin. Gelan, etn\u00ees\u00eeteyan p\u00ea serp\u00eahatiy\u00ean xwe bi \u015fikl\u00ea niv\u00ees ji d\u00eerok\u00ea re hi\u015ftine. Jixwe ji beriya w\u00ea j\u00ee, civakan serp\u00eahat\u00ee \u00fb hunera xwe bi \u00e7\u00eerok \u00fb m\u00eetolojiy\u00ea neql\u00ee hev kirine. K\u00eejan ji van dibe bila bibe, di encam de berhemeke faktora ziman e. Yan\u00ee d\u00eeroka civakek\u00ea, bi maneyek\u00ea berhema \u2018ziman\u00ea\u2019 w\u00ea civak\u00ea ye. W\u00eaje, huner, zanist j\u00ee her wisa. Eger hem\u00fb yek bi yek werin vekirin j\u00ee, di encam\u00ea de derdikeve hol\u00ea, her ti\u015ft bi \u015fiklek\u00ee ji \u015fiklan bi \u2018ziman\u2019 re eleqadar e.<\/p>\n<p>Lewra h\u00eaz\u00ean dagirker di destp\u00eak\u00ea de ziman qedexe dikin. T\u00ea zan\u00een, dayik bi taybet\u00ee di civak\u00ean Rojhilata Navin de \u00e7avkaniya \u2018ziman\u2019 in. Yan\u00ee her yek\u00ea\/\u00ee ji me, mamosteya w\u00ee ya ziman a destp\u00eak\u00ea dayika w\u00ea\/\u00ee ye: Pi\u015ftre hem\u00fb civak\u2026 Ne ku nay\u00ea zan\u00een l\u00ea ji ber ku pir balk\u00ea\u015f e, m\u00eenakek heye div\u00ea em bidin. Pi\u015ft\u00ee berxwedana \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ea kal, aqilmend\u00ean dewleta qirker a fa\u015f\u00eest kom dibin. Mijar ew e ku d\u00ea \u00e7awa bikin ku Kurd bi Kurd\u00ee neaxivin, \u2018ziman\u00ea\u2019 xwe ji b\u00eer bikin. Yek ji aqilmend\u00ean Mistoy\u00ea Kor (di komkujiya 1938\u2019an de \u015fervan\u00ean Sey\u00eed Riza ev nav li Ataturk kirib\u00fbn) dib\u00eaje, pir sosrete; \u201cHewce dike em ke\u00e7\u00ean Tirkan bi Kurdan re bizewic\u00eenin. Ew ke\u00e7\u00ean me d\u00ea bi\u00e7in, ji wan re zarokan b\u00eenin. Ji ber ku Kurd\u00ee nizanin d\u00ea zarok\u00ean xwe j\u00ee bi ziman\u00ea Tirk\u00ee mezin bikin. Dibe ku em wisa v\u00ea belaya Kurd\u00ee ji xwe k\u00eam bikin\u201d.<\/p>\n<p>Ev plan\u00ea dagirkeriya Tirk li be\u015fa Bakur b\u00fb l\u00ea li par\u00e7ey\u00ean din j\u00ee pol\u00eet\u00eekay\u00ean heman encam\u00ea didin hatine p\u00ea\u015fxistin. M\u00eenak, kembera Ereb\u00ee ku li Rojava ji aliy\u00ea dewleta S\u00fbr\u00ee ve hatiye me\u015fandin. Bi armanceke cuda j\u00ee be, ji aliy\u00ea pi\u015faftin\u00ea ve heman encam dane. Niha em di nav de dij\u00een, ma li k\u00eejan bajar\u00ea Rojava \u00e7anda Kurd\u00ee, Kurd\u00ee li p\u00ea\u015f e. Mesele ne neteweperest\u00ee ye, eger mesele ew be perspekt\u00eefa me zelal e, \u201cbila hezar \u00e7and \u00fb ziman, netewe \u00fb milet, ol \u00fb tar\u00eeqet li cem \u00fb di nava a\u015ftiy\u00ea de bij\u00een\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Volqan El\u00ee Ziman ji bo civakan ne ten\u00ea am\u00fbreke ji r\u00eaz\u00ea ye ku p\u00ea ji hev f\u00eam dikin. Rast e, dibe ku aliy\u00ea her\u00ee diyar \u00ea ziman, \u2018ziman\u00ea\u2019 axavtin\u00ea be. Dema ku wisa dibe, erk \u00fb wez\u00eefeya w\u00ea ya yekem\u00een wek\u00ee \u2018ziman\u00ea axavtin\u00ea derdikeve li p\u00ea\u015f. Xwe gihandina encameke wisa ne \u015fa\u015f e; l\u00ea z\u00eade [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":47016,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-68481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68481"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68481\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68482,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68481\/revisions\/68482"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}