{"id":68176,"date":"2024-05-15T09:24:35","date_gmt":"2024-05-15T07:24:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=68176"},"modified":"2024-05-15T09:24:35","modified_gmt":"2024-05-15T07:24:35","slug":"gelo-zimane-kurdi-metirsiya-tunebune-derbas-kiriye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=68176","title":{"rendered":"Gelo ziman\u00ea Kurd\u00ee metirsiya tuneb\u00fbn\u00ea derbas kiriye?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kemal Necim<\/strong><\/p>\n<p>Bi boneya roja ziman\u00ea Kurd\u00ee ku dikeve 15`\u00ea Gulan\u00ea, h\u00eaja ye ku mirov li rew\u015f \u00fb hal \u00fb p\u00ea\u015feroja ziman\u00ea Kurd\u00ee bin\u00eare.<\/p>\n<p>\u00c7ax\u00ea ku mirov li \u015fop \u00fb r\u00ea\u00e7ika p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna ziman\u00ea Kurd\u00ee bin\u00eare ji dema derxistin \u00fb we\u015fandina kovara Hawar`\u00ea ta roja \u00eero, mirov dib\u00eene ku ziman\u00ea Kurd\u00ee ewqas p\u00ea\u015f ketiye \u00fb berfireh \u00fb k\u00fbr b\u00fbye, \u00ead\u00ee mirov nikara rew\u015fa \u00eero \u00fb ya w\u00ea dem\u00ea birawird\u00ee hev bike. Dibe ku di sala 1932`an de, ango sala deran\u00eena kovara Hawar\u00ea de hijmara niv\u00eeser \u00fb xw\u00eaner\u00ean bi ziman\u00ea Kurd\u00ee (kurmanc\u00ee) li ser tiliyan dihate hijmartin, eger em hinek\u00ee din j\u00ee bi h\u00eav\u00ee bin bila em b\u00eajin ku bi dehan yan bi sedan rew\u015fenb\u00eer \u00fb ronakb\u00eer\u00ean Kurd\u00ee w\u00ea dem\u00ea bi ziman\u00ea Kud\u00ee diniv\u00ees\u00een \u00fb dixwendin. Her wiha ziman\u00ea Kurd\u00ee bi ti away\u00ee neb\u00fbb\u00fb ziman\u00ea perwerdey\u00ea \u00fb ragihandin\u00ea yan j\u00ee ziman\u00ea t\u00eakily\u00ean ferm\u00ee. L\u00ea niha rew\u015f pir cuda ye \u00fb li \u015f\u00fbna \u00e7end rew\u015fenb\u00eeran bi hezaran, bi sedhezaran Kurd bi ziman\u00ea xwe dixw\u00eenin \u00fb diniv\u00eesin, her wiha li gor\u00ee rew\u015f \u00fb derfet\u00ean her par\u00e7eyek\u00ee Kurdistan\u00ea j\u00ee ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00fbya ziman\u00ea ragihandin\u00ea \u00fb perwerdey\u00ea \u00fb t\u00eakiliy\u00ean ferm\u00ee j\u00ee.<\/p>\n<p>L\u00ea gelo ziman\u00ea Kurd\u00ee di serdema kovara Hawar\u00ea de di rew\u015fa ewlehiy\u00ea de b\u00fb l\u00ea \u00eero? Bi gotineke din, ziman\u00ea Kurd\u00ee di w\u00ea serdem\u00ea de li ber metirsiya tuneb\u00fbn\u00ea \u00fb as\u00eemleb\u00fbn\u00ea de b\u00fb, l\u00ea \u00eero? Dibe ku ev pirs weke pirseke ne cih\u00ea xwe de were d\u00eetin. L\u00ea ji xwe pirs h\u00eavana nas\u00een \u00fb zaneb\u00fbn\u00ea ye.<\/p>\n<p>Zimanek \u00e7awa dikeve metirsiya tuneb\u00fbn\u00ea, yan j\u00ee gelo ziman\u00ean civakan tune dibin.<\/p>\n<p>Pispor\u00ean ziman guman dikin ku em di demek z\u00fb windab\u00fbna ziman de dij\u00een, ku her du hefteyan carek\u00ea zimanek winda dibe. Piraniya ziman\u00ean windab\u00fby\u00ee j\u00ee y\u00ean gel\u00ean xwecih \u00fb resen in.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee Atlasa UNESCOy\u00ea ya Ziman\u00ean di metirsiy\u00ea de, li c\u00eehan\u00ea 6 hezar \u00fb 700 ziman hene ku ji sed\u00ee 40\u2019\u00ea wan di bin metirsya windab\u00fbn\u00ea de ne. T\u00ea gumankirin ku ji sed\u00ee 50-90% ji van zimanan d\u00ea di sala 2100 de winda bibin. Her \u00e7end diyardeya wendab\u00fbna zimanan di d\u00eeroka mirovahiy\u00ea de serdest be j\u00ee, l\u00ea ev r\u00eaje niha bi awayek\u00ee berbi\u00e7av z\u00eade dibe, ji ber kiryar\u00ean globalb\u00fbn\u00ea \u00fb kolonyal\u00eezma n\u00fb, ev kiryar dikin ku ziman\u00ean di war\u00ea abor\u00ee de bi h\u00eaz li ser ziman\u00ean din serdest bibin, bi w\u00ee away\u00ee ziman\u00ean ku ax\u00eaver\u00ean wan pir in, li ser ziman\u00ean hindiktir serdest bibin \u00fb di dawiy\u00ea de ziman\u00ean ku ax\u00eaver\u00ean w\u00ea k\u00eam in tune dibin.<\/p>\n<p>Ger em vegerin rew\u015fa ziman\u00ea Kurd\u00ee, em d\u00ea bib\u00eenin ku di rew\u015fa \u00eeroy\u00een de zimanek\u00ee bi h\u00eaz e, li ber \u00e7avan \u00fb di demeke n\u00eaz\u00eek de ti n\u00ee\u015fan\u00ean ku ev ziman w\u00ea winda bibe xuyan nakin. L\u00ea gelo ka ziman\u00ea Kurd\u00ee d\u00ea ta k\u00eejan dem\u00ea, k\u00eejan radey\u00ea xwe li ber p\u00eala pi\u015faftin, as\u00eemlekirin \u00fb p\u00eala gilobalb\u00fbn\u00ea \u00fb kolonyal\u00eezma n\u00fb bigirie.<\/p>\n<p>Her \u00e7end\u00ee mirov nikare di niv\u00eeseke wiha kurt de hem\u00fb eger \u00fb sedem\u00ean v\u00ea metirsiy\u00ea \u015f\u00eerove bike \u00fb \u015f\u00eeretan r\u00eaz bike, l\u00ea b\u00ea guman p\u00eaw\u00eeste ku xelekeke parastin\u00ea ya ziman\u00ea Kurd\u00ee b\u00eate avakirin. P\u00eaw\u00eeste saziyeke netew\u00ee ya Kurd\u00ee li ser asta \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea b\u00eata avakirin ku karibe ji bo pastina ziman\u00ea Kurd\u00ee stratejiy\u00ean netew\u00ee y\u00ean demdir\u00eaj saz bike. Ger ne wilo be dibe ku ji niha ta sala 2100 ziman\u00ea Kurd\u00ee j\u00ee bibe yek ji ziman\u00ean tuneb\u00fby\u00ee.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kemal Necim Bi boneya roja ziman\u00ea Kurd\u00ee ku dikeve 15`\u00ea Gulan\u00ea, h\u00eaja ye ku mirov li rew\u015f \u00fb hal \u00fb p\u00ea\u015feroja ziman\u00ea Kurd\u00ee bin\u00eare. \u00c7ax\u00ea ku mirov li \u015fop \u00fb r\u00ea\u00e7ika p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna ziman\u00ea Kurd\u00ee bin\u00eare ji dema derxistin \u00fb we\u015fandina kovara Hawar`\u00ea ta roja \u00eero, mirov dib\u00eene ku ziman\u00ea Kurd\u00ee ewqas p\u00ea\u015f ketiye \u00fb berfireh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":59687,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-68176","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68176"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68177,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68176\/revisions\/68177"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/59687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}