{"id":67005,"date":"2024-04-24T08:56:01","date_gmt":"2024-04-24T06:56:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=67005"},"modified":"2024-04-24T08:56:01","modified_gmt":"2024-04-24T06:56:01","slug":"dirok-rastiya-gerdun-u-mirovahiye-vedibeje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=67005","title":{"rendered":"D\u00eerok rastiya gerd\u00fbn \u00fb mirovahiy\u00ea vedib\u00eaje"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ronaz Sil\u00eaman\/Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u00eerok ji b\u00fb t\u00eag\u00eehi\u015ftina mirovan ji zan\u00een\u00ea re riya bingeh\u00eene, ew pira di navber dema b\u00fbr\u00ee \u00fb dema niha de saz dike, herwiha hizir \u00fb b\u00eera civak\u00ea ya dewlemend ji bo nif\u015f\u00ean n\u00fb dide nas\u00een. <\/strong><\/p>\n<p>D\u00eerok, di dema bor\u00ee de, di cihek\u00ee de b\u00fbyer\u00ean ku diqewimin ji aliy\u00ea sedem \u00fb encam\u00ea ve l\u00eakol\u00een dike. \u00c7\u00eeroka p\u00ea\u015fketina mirovah\u00ee \u00fb gerd\u00fbn\u00ea vedib\u00eaje. Civaka mirovahiy\u00ea li k\u00fb, \u00e7awa \u00fb keng\u00ee jiyaye, l\u00eakol\u00een dike. Pira di navbera dema bor\u00ee, niha \u00fb dema b\u00ea de saz dike. Hizir \u00fb b\u00eer\u00ean civak\u00ea \u00fb dewlemendiy\u00ean me, bi me dide nas\u00een. Zanista d\u00eerok\u00ea, zanisteke ku rola rastiya civak\u00ea dide t\u00eagihandin, p\u00ea\u015fketina baweriya wan a cewher\u00ee \u00fb hilbijartina wan a riya rast p\u00ea dide qezenckirin. Ji bo nas\u00eena heb\u00fbna xwe ya d\u00eerok\u00ee, ji bo t\u00eagihandina roj \u00fb p\u00ea\u015feroja xwe, her wiha ji bo afirandina jiyana rast \u00fb azad, em f\u00ear\u00ee d\u00eerok\u00ea dibin.<\/p>\n<p><strong>D\u00eerok xwenaskirine<\/strong><\/p>\n<p>D\u00eerok b\u00eadaw\u00eeb\u00fbne, l\u00ea veguher\u00eene ji ber hertim xwe di nava guhetinan re derbas dike<strong>. <\/strong>Herwiha d\u00eerok ji b\u00fb t\u00eaghi\u015ftina mirovan ji zan\u00een\u00ea re riya bingeh\u00eene, di riya d\u00eerok\u00ea de her mirov xwe \u00fb derdora xwe nas kiriye, heger d\u00eerok tuneba w\u00ea wateya jiyan\u00ea j\u00ee tuneb\u00fb, lewra d\u00eerok bingeha \u00e7avkaniya jiyan\u00ea ye.<\/p>\n<p><strong>Di ron\u00eekirina b\u00fbyer\u00ean d\u00eerok\u00ee de xal\u00ean bingeh<\/strong><\/p>\n<p>Gir\u00eengiya Cih \u00fb Dem\u00ea; B\u00fbyer\u00ean d\u00eerok\u00ee di dem \u00fb cih\u00ean diyar de derketine hol\u00ea. Derdor\u00ean erdn\u00eegar\u00ee \u00fb merc\u00ean xwezay\u00ee y\u00ean ku civakan jiyay\u00een, pir gir\u00eeng in. Away\u00ea jiyan\u00ea \u00fb p\u00ea\u015fketin\u00ean wan, gir\u00eaday\u00ee rew\u015fa wan a d\u00eerok\u00ee ye. Di encama v\u00ea yek\u00ea de li cih\u00ean cuda, d\u00eerok bi away\u00ean cuda \u00fb xweser herikiye. Ti\u015ftek b\u00ea dem \u00fb cih nabe.<\/p>\n<p><strong>Gir\u00eengiya peywendiy\u00ean sedem \u00fb encam\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di p\u00eakhatina her b\u00fbyereke d\u00eerok\u00ee de bi misoger\u00ee sedemek an j\u00ee hinek sedem hene. Sedem\u00ean b\u00fbyeran weke b\u00fbyer\u00ean ku mirovan afirand\u00ee \u00fb b\u00fbyer\u00ean xwezay\u00ee, di bingeh de dibin du be\u015f; B\u00fbyer\u00ean ku mirovan afirand\u00ee, bi b\u00fbyer\u00ean xwezay\u00ee ve ango b\u00fbyer\u00ean ku ji dervey\u00ee xwestek \u00fb daxwaz\u00ean mirovan p\u00eak t\u00ean re, ji n\u00eaz ve peywendiy\u00ean xwe hene. Bi er\u00ean\u00ee an ner\u00ean\u00ee her b\u00fbyerek \u00e7\u00eadibe, bi xwe re encam\u00ean cur bi cur p\u00eak t\u00eene. M\u00eenak; Ji ber ku ax, av, parastin \u00fb kevne\u015fopiya civaka xwezay\u00ee di nava hevsengiy\u00ea de, li Kurdistan\u00ea dihat jiy\u00een, \u015eore\u015fa Neol\u00eet\u00eek\u00ea p\u00ea\u015f ket \u00fb di encam\u00ea de, di tevahiya form\u00ean jiyan\u00ee y\u00ean c\u00eehan\u00ea de guhertin \u00e7\u00eakir.<\/p>\n<p><strong>Gir\u00eadana zanista d\u00eerok\u00ea bi zanist\u00ean din re<\/strong><\/p>\n<p>Hem\u00fb \u015fax\u00ean zanistan ji hev s\u00fbd\u00ea digirin. Zanista d\u00eerok\u00ea j\u00ee, yek ji van \u015fax\u00ean zanist\u00ea ye ku s\u00fbd\u00ea ji gelek zanist\u00ean din digire.<\/p>\n<p><strong>Qonax\u00ean Niv\u00ees\u00eena D\u00eerok\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>-Peydakirina belgeyan;D\u00eeroknas li gor\u00ee qada pisporiy\u00ea, dema ku di derbar\u00ea b\u00fbyereke d\u00eerok\u00ee de l\u00eager\u00een\u00ea dike, ne\u00e7ar e tevah\u00ee j\u00eader\u00ean ji bo mijara ku l\u00eakol\u00een dike p\u00eaw\u00eest in, li gel hev kom bike. Ev, piran\u00ee dibin du be\u015f\u00ean bingeh\u00een \u00fb wiha ne:<\/p>\n<p><strong>1) J\u00eader\u00ean Dest\u00ea Yekem:<\/strong><\/p>\n<p>Tevah\u00ee kavil \u00fb avahiy\u00ean ji dem\u00ean derbasb\u00fby\u00ee mane, tevah\u00ee kel \u00fb pel\u00ean nirx\u00ea wan \u00ean huner\u00ee heye yan j\u00ee tuneye, alav, \u00e7ek \u00fb niv\u00ees\u00ean kevn, salname \u00fb tevah\u00ee belgey\u00ean niv\u00eesk\u00ee (niv\u00ees\u00ean ar\u015f\u00eevan, tapo \u00fb l\u00ean\u00fbsk\u00ean tomarkirin\u00ea), dirav, madalyon \u00fb mohr j\u00eader\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean dest\u00ea yekem in.<\/p>\n<p><strong>2) J\u00eader\u00ean Dest\u00ea Duyem:<\/strong><\/p>\n<p>Niv\u00ees\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean ku di dem\u00ean bor\u00ee de hatine niv\u00ees\u00een in. Ango \u201cpirt\u00fbk\u00ean d\u00eerok\u00ee\u201d ne. Dema p\u00eaw\u00eest be ji deskeftiy\u00ean felsef\u00ee, w\u00eajey\u00ee, dad\u00ee \u00fb erdn\u00eegar\u00ee j\u00ee s\u00fbd t\u00ea wergirtin. Wek\u00ee din, helbest\u00ean d\u00eerok\u00ee, \u00e7\u00eerok, efsane \u00fb destan\u00ean koka wan diyar an j\u00ee ne diyar, l\u00ea dev bi dev heya roja me hatine \u00fb nehatine jib\u00eerkirin j\u00ee hene. Ji van re j\u00ee \u201cj\u00eader\u00ean devok\u00ee\u201d t\u00ea gotin. Pirt\u00fbk\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean destp\u00eak\u00ea, ji sedsala 5`an B.Z \u00fb p\u00ea de hatine niv\u00ees\u00een.<\/p>\n<p><strong>Li gor\u00ee away\u00ea niv\u00ees\u00een\u00ea, \u00e7end curey\u00ean \u2018D\u00eeroka hat\u00ee niv\u00ees\u00een\u2019hene \u00fb wiha ne:<\/strong><\/p>\n<p><strong>1- D\u00eeroka Bi\u00e7\u00eerok\u00ee (m\u00eetoloj\u00ee)<\/strong><\/p>\n<p>Vegotin\u00ean d\u00eerok\u00ea y\u00ean bi away\u00ea efsaney\u00ee ne. Dema ku t\u00ea gotin dibe ku ti\u015ft\u00ean li dervey\u00ee h\u00eaza mirov \u00fb ne p\u00eakan t\u00ea de hebin, l\u00ea ew bi xwe di bingeh de, rastiy\u00ean civak\u00ee vedib\u00eajin. Ev r\u00eabaz heke ku ber\u00ee w\u00ea dest p\u00ea kiribe j\u00ee, bi awayek\u00ee niv\u00eesk\u00ee di dema sumeran de, dest p\u00ea kiriye. N\u00eaz\u00ee 3000 sal B.Z \u00fb \u015f\u00fbnde dest p\u00ea kiriye.<\/p>\n<p><strong>2- D\u00eeroka Kron\u00eek<\/strong><\/p>\n<p>Ev cureniv\u00eesa d\u00eerok\u00ea, weke &#8221;salnamey\u00ean qral\u00ee&#8221; y\u00ean Rojhilata Nav\u00een a kevn e. Di v\u00ea curey\u00ea de b\u00fbyer\u00ean her salek\u00ea, b\u00eay\u00ee ku di navbera wan de peywendiyek b\u00ea sazkirin, li pey hev hatine r\u00eazkirin.<\/p>\n<p><strong>3- D\u00eeroka L\u00eakol\u00eener<\/strong><\/p>\n<p>Bingeh\u00ea zay\u00eena d\u00eerokvaniya roja me p\u00eak aniye. Ji sedsala 19&#8217;an \u00fb p\u00ea de, weke zanistek\u00ea hat pejirandin. D\u00eerok j\u00ee, weke \u00e7engek\u00ee zanist\u00ea bi r\u00eabaz \u00fb zagon\u00ean l\u00eager\u00een \u00fb p\u00ea\u015fxistin\u00ea ve hat gir\u00eadan.<\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka gerd\u00fbn\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di sal\u00ean daw\u00ee de mirov\u00ean zanyar hemfikir in ku temen\u00ea gerd\u00fbn\u00ea y\u00ea texm\u00een\u00ee n\u00eaz\u00ee 14 milyar sal e, temen\u00ea c\u00eehan\u00ea digih\u00eaje 5-6 milyar sal. Beramber\u00ee v\u00ea, dema mirov li d\u00eeroka jiyana mirovahiy\u00ea din\u00eare, gerd\u00fbna ew qas\u00ee kevn mirov dikare b\u00eaje &#8216;n\u00fb ji day\u00eek&#8217; b\u00fbye. Gerd\u00fbna me her tim di guher\u00een, tevger, p\u00ea\u015fketin \u00fb firehb\u00fbn\u00ea de ye. Ji p\u00eavajoya \u00e7\u00eab\u00fbna Gerd\u00fbn\u00ea heya niha, gelek zind\u00ee \u00e7\u00eab\u00fbne. Hinek ji van tune b\u00fbne \u00fb hinek j\u00ee h\u00eena heb\u00fbna xwe didom\u00eenin. Mirov j\u00ee, yek ji van curey\u00ean zindiyan e ku t\u00ea gotin beriya 7 milyon sal li ser r\u00fby\u00ea c\u00eehan\u00ea peyda b\u00fbye. Ji dema avab\u00fbna gerd\u00fbn\u00ea \u00fb heya roja me ya \u00eero, ji bo tevahiya zindiyan p\u00eavajoyeke gir\u00eeng \u00fb dewlemend hatiye derbaskirin. Hem\u00fb zindiyan di nava hevseng\u00ee \u00fb hevpariy\u00ea de heb\u00fbna xwe domandine. Her ku dem derbas b\u00fbye, dewlemendiy\u00ean cur bi cur ava b\u00fbne. Bihevreb\u00fbna hem\u00fb zindiyan, avakirina wan a dewlemendiyan \u00fb p\u00ea\u015fketina wan, b\u00fbye d\u00eeroka gerd\u00fbn\u00ee \u00fb heya roja me ya \u00eero didome. Di gerd\u00fbn\u00ea de her ti\u015ft zind\u00ee ye.<\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka mirovahiy\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Mirov keng\u00ee f\u00ear\u00ee p\u00eaxistina agir b\u00fbye, nay\u00ea zan\u00een. Mirov\u00ean desp\u00eak\u00ea bi hev ve an\u00eena kevir, an j\u00ee firkandina du qet\u00ean daran dibe ku agir bi dest xistibin. Mirov\u00ean desp\u00eak\u00ea debara xwe bi \u00e7i dikir? Ew j\u00ee ba\u015f nay\u00ea zan\u00een. L\u00ea li gor\u00ee n\u00ear\u00een\u00ean hevbe\u015f wan \u015f\u00eenat\u00ee, f\u00eak\u00ee \u00fb h\u00eak kom dikirin \u00fb ji bin\u00ea erd\u00ea kok\u00ean \u015f\u00eenatiyan derdixistin; n\u00ea\u00e7\u00eera lawir\u00ean kov\u00ee \u00fb balindeyan dikirin. Mas\u00ee \u00fb marmar\u00ee\u015fok digirtin\u2026 Her wiha, cil \u00fb berg\u00ean xwe ji kevil-post\u00ean lawiran \u00fb pel\u00ean daran \u00e7\u00eadikirin.<\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka civakb\u00fby\u00een\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>P\u00eavajoya civakb\u00fbna mirovahiy\u00ea, d\u00fbr \u00fb dir\u00eaj e. Civaka destp\u00eak\u00ea ya mirovan t\u00ea texm\u00eenkirin ku beriya niha 5-7 milyon sal p\u00eak hatiye. Civakb\u00fby\u00een di du p\u00eavajoyan re derbas b\u00fbye:<\/p>\n<p><strong>1-Civaka xwezay\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Serdema Paleol\u00eet\u00eek &#8211; Serdema Mezol\u00eet\u00ee -Serdema Neol\u00eet\u00eek<\/p>\n<p><strong>2-Civaka bi dewlet<\/strong><\/p>\n<p>serdema 1 (koledar\u00ee) -serdema 2 (feodal\u00eezm) -serdema 3 (kap\u00eetal\u00eezm)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ronaz Sil\u00eaman\/Qami\u015flo D\u00eerok ji b\u00fb t\u00eag\u00eehi\u015ftina mirovan ji zan\u00een\u00ea re riya bingeh\u00eene, ew pira di navber dema b\u00fbr\u00ee \u00fb dema niha de saz dike, herwiha hizir \u00fb b\u00eera civak\u00ea ya dewlemend ji bo nif\u015f\u00ean n\u00fb dide nas\u00een. D\u00eerok, di dema bor\u00ee de, di cihek\u00ee de b\u00fbyer\u00ean ku diqewimin ji aliy\u00ea sedem \u00fb encam\u00ea ve l\u00eakol\u00een [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":67006,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-67005","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67005"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67005\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67007,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67005\/revisions\/67007"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/67006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}