{"id":63855,"date":"2024-02-18T09:57:52","date_gmt":"2024-02-18T07:57:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63855"},"modified":"2024-02-18T09:57:52","modified_gmt":"2024-02-18T07:57:52","slug":"roja-cihani-ya-zimane-dayike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63855","title":{"rendered":"Roja C\u00eehan\u00ee Ya Ziman\u00ea Dayik\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Deriya \u00c7iya\/ Qami\u015flo<\/strong><\/p>\n<p><strong>Di 21&#8217;\u00ea Sibata 1999&#8217;an de ji al\u00eey\u00ea UNESCO \u00fb Yek\u00eet\u00eeya Milletan ve roja ziman\u00ea dayik\u00ea y\u00ea c\u00eehan\u00ee ji bo curey\u00ean \u00e7and\u00ee, ewlah\u00eeya ziman \u00fb pi\u015ftgir\u00eeya ziman hate qeb\u00fblkirin. Roja ziman\u00ea c\u00eehan\u00ee li hember\u00ee as\u00eem\u00eelasyon \u00fb \u00eenkar\u00eey\u00ea, ziman\u00ea gelan ji al\u00eey\u00ea hiq\u00fbqa navnetew\u00ee, hiq\u00fbqa maf\u00ea mirovan \u00fb gelek saz\u00eey\u00ean azad\u00eexwaz ve hat\u00eeye pi\u015ftgir\u00eekirin<\/strong>.<\/p>\n<p>B\u00eaguman ziman alava sereke ya ku mirov kar\u00ea p\u00ea raman \u00fb hest\u00ean xwe ji civak\u00ea re diyar bike, \u00e7i bi axaftin\u00ea be an j\u00ee bi niv\u00ees\u00ea be, an j\u00ee bi away\u00ean din \u00ean derbir\u00een\u00ea be. Civak \u00fb dewletan girngiya ziman nas kirine, lewra hem\u00fb netew giringiyek taybet didin ziman\u00ea xwe y\u00ea dayik\u00ea \u00fb guhdanek mezin p\u00ea dikin, her dem w\u00ee dipar\u00eazin \u00fb p\u00ea\u015f dixin \u00fb bi p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna zanist \u00fb babet\u00ean jiyan\u00ea re digunc\u00eenin.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea giringiy\u00ea R\u00eaxistina Netew\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ya Perwerde \u00fb Zanist \u00fb \u00c7and\u00ea UNESCO, roja 21&#8217;\u00ea sibat\u00ea ji her sal\u00ea wek Roja C\u00eehan\u00ee ya Ziman\u00ea Dayik\u00ea destn\u00ee\u015fan kiriye, ji bo nirxdana ziman\u00ea dayik\u00ea \u00fb ron\u00eekirina rola w\u00ee di veguhestina \u00e7and \u00fb zan\u00een\u00ea de, \u00fb tekezkirina li ser \u00a0perwerdeya bi b\u00eahtir ji zimanek\u00ee li ser bingeha ziman\u00ea dayik\u00ea, bi armanca avakirina civak\u00ean mirov\u00ee y\u00ean xwedan \u00e7and\u00ean cuda \u00fb hemaheng \u00ean p\u00eakvejiyan\u00ea dipar\u00eazin.<\/p>\n<p>UNESCO roja 21&#8217;\u00ea sibat\u00ea bi taybet\u00ee destn\u00ee\u015fan kir ji ber ku b\u00fbyerek balk\u00ea\u015f ya t\u00eakildar\u00ee ziman\u00ea dayik\u00ea di v\u00ea roj\u00ea de heye, ew j\u00ee berxwedana xwendekar\u00ean Banglad\u00ea\u015f\u00ee di ber ziman\u00ea xwe y\u00ea Bangal\u00ee de ye, y\u00ea ku ji aliy\u00ea desthilata Pakistan\u00ea ve dihat \u00e7ewisandin.<\/p>\n<p><strong>Kurted\u00eeroka roja ziman\u00ea dayik\u00ea y\u00ea c\u00eehan\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee welat\u00ea Pak\u00eestan sala 1947\u2019an de ji H\u00eendistan\u00ea veqetiyaye \u00fb serxweb\u00fbna xwe \u00eelan kiriye, ziman\u00ea urd\u00fb wek ten\u00ea ziman\u00ea Pak\u00eestan\u00ea hatiye daxuyandin, hem\u00fb ziman\u00ean din \u00ean w\u00ea erdn\u00eegariya pirziman hatine qedexekirin. Yek ji van zimanan ziman\u00ea bengal\u00ee b\u00fb. Gel\u00ea bengal\u00ee hem serdestiya dewleta n\u00fb hem j\u00ee yekziman\u00eeb\u00fbna w\u00ea qeb\u00fbl nekir \u00fb derket kolanan ji bo ku li axa xwe \u00fb ziman\u00ea xwe xwey\u00ee derkeve. 1952\u2019an de, di xwep\u00ea\u015fandanek\u00ea de, pol\u00ees\u00ean pak\u00eestan\u00ee gule re\u015fandine ser van ciwanan \u00fb di encam de hinek ciwan \u015feh\u00eed b\u00fbn. Pi\u015ft\u00ee v\u00ea b\u00fbyer\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena gel\u00ea\u00a0 bengal\u00ee z\u00eadetir b\u00fbye. Encam\u00ea de gel\u00ea bengal\u00ee sala 1971\u2019an de serxweb\u00fbn \u00fb azadiya xwe bidest xistiye \u00fb ev roj kiriye Roja \u015eeh\u00eed\u00ean Ziman\u00ea Dayik\u00ea. 21\u2019\u00ea Sibat\u00ea ji w\u00ea roj\u00ea heta niha wek Roja \u015eeh\u00eed\u00ean Ziman\u00ea Dayik\u00ea t\u00ea p\u00eerozkirin, keda \u015feh\u00eed\u00ean bengal t\u00ea bib\u00eeran\u00een. Sala 1999\u2019an de, UNESCO\u2019y\u00ea ev roj wek Roja Ziman\u00ea Dayik\u00ea ya C\u00eehan\u00ee qeb\u00fbl kiriye \u00fb her sal di v\u00ea roj\u00ea de \u00e7alakiy\u00ean curbecur ji bo hi\u015fyariya ziman p\u00eak t\u00eene.<\/p>\n<p><strong>Ziman \u00fb nasname<\/strong><\/p>\n<p>Div\u00ea ku mirov zanibe ziman, ne ten\u00ea weke nasname mirovan e. Ji xayn\u00ee w\u00ea yek\u00ea j\u00ee ziman heb\u00fbna rastiya mirov \u00fb p\u00ea\u015fketina w\u00ee ye. Dema ku mirov li p\u00ea\u015fketin\u00ean mezin dimey\u00eez\u00eene di c\u00ee de ziman\u00ea dayik\u00ea dib\u00eene.<\/p>\n<p>Mirov dema ku li dem\u00ean ber\u00ee Neol\u00eet\u00eek\u00ea mey\u00eezen\u00ea, w\u00ea bib\u00eene ku her \u00e7end\u00ee maf\u00ea axiftin\u00ea bidest ket, p\u00ea\u015fketin \u00fb bi r\u00ea ve \u00e7\u00fbyin \u00e7\u00eab\u00fb. D\u00eeroka ziman\u00ea dayik\u00ea, bi d\u00eetina xwe re bi t\u00eagihi\u015ftin\u00ea re dest p\u00ea dik\u00ea. Pi\u015ftre bi biafirandin, axaftin \u00fb niv\u00eesandin\u00ea re berdewam dike.<\/p>\n<p><strong>As\u00eem\u00eelasyon \u00fb oto as\u00eem\u00eelasyon ziman dih\u00eare<\/strong><\/p>\n<p>\u00cero gelek\u00ee e\u015fkere ye ku as\u00eem\u00eelasyon \u00fb oto as\u00eem\u00eelasyon di nava civaka kurdan de t\u00eara xwe p\u00ea\u015f de \u00e7\u00fbye. As\u00eem\u00eelasyon ji h\u00eala dewlet\u00ea ve t\u00ea me\u015fandin \u00fb oto as\u00eem\u00eelasyon j\u00ee em kurd bi xwe li\u00a0 hember\u00ee xwe dikin. As\u00eem\u00eelasyona ku dewlet bi xwe dike \u00e7iqas\u00ee xirab be, malw\u00earan be, tunekirin be, oto as\u00eem\u00eelasyona ku kurd bixwe dikin j\u00ee du caran ji as\u00eem\u00eelasyon\u00ea xirabtir e. Xwe tunekirina her\u00ee malkambax b\u00ea \u015fik \u00eero oto as\u00eem\u00eelasyon e. Gel\u00ea kurd \u00eero dual\u00ee ketiye nava guva\u015feke b\u00eahempa. Div\u00ea em karibin v\u00ea p\u00eavajo \u00fb dorp\u00ea\u00e7kirina malkambax bi hem\u00fb r\u00eabaz\u00ean ku li ber dest\u00ean me hene rawest\u00eenin. Gel\u00ea kurd div\u00ea bi hi\u015fmend\u00ee li ziman, m\u00eerate, kok \u00fb kultura xwe vegere. Div\u00ea em di van armancan de hevbe\u015f bibin \u00fb h\u00eaza xwe bikin yek.<\/p>\n<p>Ba\u015f t\u00ea zan\u00een ku ev sed sala daw\u00ee dewlet\u00ea bi hem\u00fb derfet\u00ean xwe xwestiye ku ziman\u00ea kurd\u00ee ji hol\u00ea rake, ziman\u00ea kurd\u00ee tune bike, heta piraniya caran vekir\u00ee gotine ku ziman\u00ea kurd\u00ee tune ye. Gotin\u00ea ziman\u00ea kurd\u00ee hejar \u00fb lawaz e. Li pa\u015fmay\u00ee ye \u00fb asta w\u00ee nizm e. Ziman\u00ea gundiya ye. Gotin\u00ea perwerde bi ziman\u00ea kurd\u00ee ne p\u00eakan e. L\u00ea ev d\u00eetin bi wext\u00ea re hem\u00fb j\u00ee p\u00fb\u00e7 \u00fb vala derdikevin. Ziman\u00ea kurd\u00ee her zind\u00ee maye \u00fb roj bi roj t\u00ea guhertin \u00fb piral\u00ee p\u00ea\u015fde j\u00ee di\u00e7e.<\/p>\n<p>Bi Ziman\u00ea kurd\u00ee \u00eero perwerde j\u00ee t\u00eakirin, rojnameger\u00ee, niv\u00eeskar\u00ee, kar\u00ea zanist\u00ee, hunermend\u00ee, d\u00eeplomas\u00ee, siyaset, l\u00eakol\u00een \u00fb hem\u00fb \u00e7\u00fbre \u00e7alakiy\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ee bi kurd\u00ee her roj derfet\u00ean n\u00fb ji xwe re peyda dike. Her ti\u015ft li ber \u00e7avan xuya dike, \u015f\u00eanber e. Y\u00ean ku wan xebatan naxwazin bib\u00eenin, di encam\u00ea de naxwazin rastiya xwe j\u00ee bib\u00eenin.<\/p>\n<p><strong>Bi boneya v\u00ea roj\u00ea p\u00eaw\u00eeste gel\u00ea kurd j\u00ee xwed\u00ee li ziman\u00ea xwe derkeve<\/strong><\/p>\n<p>Van rojan em n\u00eaz\u00ee salvegera v\u00ea helkeft\u00ea ne, gerek e gel\u00ea kurd li seranser\u00ea c\u00eehan\u00ea giringiyeke taybet bide v\u00ea roj\u00ea, ji ber ku mirovah\u00ee gihi\u015ftiye \u00e7erxa 21em\u00een, \u00fb h\u00een j\u00ee rew\u015fa ziman\u00ea kurd\u00ee ji rew\u015fa y\u00ea Bangal\u00ee y\u00ea w\u00ea serdem\u00ea dijwartir e, \u00fb piraniya kurdan derd\u00ea dan\u00fbstandina bi ziman\u00ea xwe y\u00ea dayik\u00ea diki\u015f\u00eenin.<\/p>\n<p>Ji bo ahenga v\u00ea roj\u00ea, p\u00eadiviya gel\u00ea kurd bi lidarxistina \u00e7alak\u00ee \u00fb kar\u00ean berfireh \u00fb guhdana mezin bi h\u00eenkirina ziman\u00ea dayik\u00ea heye, bi taybet\u00ee ji nif\u015f\u00ea n\u00fb y\u00ea zarok\u00ean kurdan re, \u00e7i li kurdistan\u00ea be an j\u00ee li dervey\u00ee kurdistan\u00ea be. \u00c7i bi awayek\u00ee f\u00eez\u00eek\u00ee be an bi s\u00fbdewergirtina ji p\u00ea\u015fketina tekn\u00eek \u00fb entern\u00eat\u00ea be, \u00fb w\u00ee ev guhdan her tim berdewam bike, da kurd bibin be\u015fek ji program\u00ea UNESCO y\u00ea ge\u015fep\u00eadana berdewam a civak\u00ean c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Deriya \u00c7iya\/ Qami\u015flo Di 21&#8217;\u00ea Sibata 1999&#8217;an de ji al\u00eey\u00ea UNESCO \u00fb Yek\u00eet\u00eeya Milletan ve roja ziman\u00ea dayik\u00ea y\u00ea c\u00eehan\u00ee ji bo curey\u00ean \u00e7and\u00ee, ewlah\u00eeya ziman \u00fb pi\u015ftgir\u00eeya ziman hate qeb\u00fblkirin. Roja ziman\u00ea c\u00eehan\u00ee li hember\u00ee as\u00eem\u00eelasyon \u00fb \u00eenkar\u00eey\u00ea, ziman\u00ea gelan ji al\u00eey\u00ea hiq\u00fbqa navnetew\u00ee, hiq\u00fbqa maf\u00ea mirovan \u00fb gelek saz\u00eey\u00ean azad\u00eexwaz ve hat\u00eeye pi\u015ftgir\u00eekirin. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":63857,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-63855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63858,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63855\/revisions\/63858"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/63857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}