{"id":63808,"date":"2024-02-18T08:36:35","date_gmt":"2024-02-18T06:36:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63808"},"modified":"2024-02-18T09:32:43","modified_gmt":"2024-02-18T07:32:43","slug":"jinen-ku-mohra-xwe-li-diroke-xistine-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63808","title":{"rendered":"Jin\u00ean ku mohra xwe li d\u00eerok\u00ea xistine&#8230;(3)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p>Di bingeha azad\u00ee \u00fb jiyaneke bi r\u00fbmet a civak\u00ea de b\u00eag\u00fbman kedeke mezin a jinan heye.<\/p>\n<p>Jin ji bo mirovahiy\u00ea, ji bo p\u00ea\u015feroja civak\u00ea, k\u00ea\u015fey\u00ean x\u00eezan\u00ee \u00fb netewperestiy\u00ea, di bin \u015fert \u00fb merc\u00ean zor \u00fb zehmet de, hewldan\u00ean b\u00eahempa dane \u00fb didin.<\/p>\n<p>Jin, di \u015fert \u00fb merc\u00ean ku li civak\u00ea t\u00ea ferzkirin de her\u00ee z\u00eade bandor\u00ean ney\u00een\u00ee re r\u00fbber\u00fb dim\u00eenin. Ev j\u00ee, ber\u00ea wan dide hin guhertin\u00ean bingeh\u00een. Wek\u00ee a\u015ft\u00ee, wekhev\u00ee, xwe parastin\u2026<\/p>\n<p>Ev guhertin\u00ean pergal\u00ean hi\u015fk, ne h\u00easan e. Jina ku van guhertinan dide ber \u00e7av\u00ean xwe, b\u00eaguman metirsiya sirg\u00fbn, girt\u00eegeh, mirin\u00ea j\u00ee dide ber \u00e7avan. Ew dizane ku veguhertina pergalek\u00ee di\u015fibe dergu\u015fek\u00ea ku neh mehan di zik\u00ea xwe de dihew\u00eene \u00fb bi qolincan, t\u00eene din\u00ea.<\/p>\n<p><strong>S\u00fbsika Simo (1925-1977)<\/strong><\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo li Ermen\u00eestan\u00ea li her\u00eama Elegez\u00ea li gund\u00ea M\u00eerek\u00ea ji dayik dibe. Pi\u015ft\u00ee S\u00fbsika Simo t\u00ea din\u00ea, malbat ko\u00e7\u00ee bajar\u00ea Len\u00eenekan dike. Li vir perwerdeha xwe diqed\u00eene \u00fb pi\u015ftre li nexwe\u015fxaneyek\u00ee \u00a04 salan hem\u015f\u00eeretiy\u00ea dike.<\/p>\n<p>Di v\u00ea dem\u00ea de ew hin k\u00eamasiyan di jiyana xwe de h\u00ees dike \u00fb dide d\u00fb l\u00eager\u00eenan. Ji b\u00ear\u00ea de m\u00eala w\u00ea li ser kilaman b\u00fbye \u00fb ew dest bi r\u00eawitiya xwe ya h\u00fbner\u00ea dike.<\/p>\n<p>Di w\u00ea serdem\u00ea de di nav civaka Kurd de h\u00fbnermendeke jin nedihat qeb\u00fblkirin. S\u00fbsika Simo bi van astengiyan re t\u00eadiko\u015fe \u00fb di r\u00eaya armanca xwe ya h\u00fbner\u00ea de dime\u015f e.<\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo, \u00a0ligel t\u00eako\u015f\u00eena bi civak\u00ea re dibe yekem\u00een dengb\u00eaja Kurd ya li Sovyeta Ber\u00ea. Di sala 1946\u2019\u00ee de bi cil\u00ean xwe y\u00ean kevne\u015fopiya Kurdan, \u00a0derdikeve ser dik\u00ea \u00fb\u00a0 kilam\u00ean bi Kurd\u00ee \u00fb \u00carmenk\u00ee dib\u00eaje.<\/p>\n<p>Bi K\u00fblya Neftalyan re dixebite \u00fb ne ten\u00ea li Ermenistan\u00ea, li seranser\u00ea\u00a0 welat\u00ea Sovyet\u00ea, ji bo h\u00fbnera xwe p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f bike digerin.<\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo, jineke \u00caz\u00eed\u00ee ye\u00a0 K\u00fblya Neftalyan j\u00ee Ermen\u00ee ye. Li gor\u00ee baweriya \u00cazdiyan nedihat ecibandin ku ew bi kesek\u00ee \u00carmen\u00ee re bizewiciya. Civak li hember\u00ee zewaca w\u00ea j\u00ee derket.. L\u00ea bel\u00ea S\u00fbsika Simo, wek\u00ee \u00e7awa ku xwe bi zaneb\u00fbn \u00fb h\u00fbner\u00ea,\u00a0 bi civaka Kurd dide qeb\u00fblkirin, di zewaca xwe de j\u00ee biserdikeve.<\/p>\n<p>Dengb\u00eaja Kurd, \u00a0kilama xwe ya bi nave Lo lo Miho ve, di nava Kurd\u00ean kafkasyay\u00ea de bu navdar. Di\u00a0 sala 1945an \u00a0de ew kilam got \u00fb w\u00ea deng\u00ea xwe y\u00ea zelal, di nava gel\u00ea Kurd de b\u00fb dengb\u00eajeka nemir.<\/p>\n<p>Jina Kurd a dengb\u00eaj, pi\u015ft re komeke muzik\u00ea ava dike \u00fb bi koma xwe di filarmoniya Ermen\u00eestan\u00ea de cih digre.<\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo ne ten\u00ea li Ermen\u00eestan\u00ea her wiha li Gurcistan \u00fb di gelek welat\u00ean Sovyet\u00ea j\u00ee t\u00ea nas\u00een. Ji bil\u00ee kilam\u00ean Kurd\u00ee her wiha d\u00eelan \u00fb l\u00eestik\u00ean Kurdan j\u00ee li Qafyasyay\u00ea dide nas\u00een.<\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo bi xebat\u00ean xwe, di p\u00ea\u015fketina hunera Kurdan de roleke gir\u00eeng l\u00eestiye.<\/p>\n<p>Dengb\u00eaj S\u00fbsika Simo bi strana xwe ya Gul\u00eezer\u00ea ve di sala 1955an de di Radyoya \u00car\u00eevan\u00ea de jina ewil b\u00fb ku stran got. Di sala 1965an de konser da \u00fb deng \u00fb nav\u00ea w\u00ea di hem\u00fb erdn\u00eegariya Sovyet\u00ea de belav b\u00fb.<\/p>\n<p>Her wiha S\u00fbsika Simo\u00a0 r\u00eaya dengb\u00eaj\u00ee, stranb\u00eaj\u00ee \u00fb kar\u00ea huner\u00ea di nava jin\u00ean Kurd \u00ean Sovyet\u00ea de vedikir \u00fb h\u00eaz dida jinan.<\/p>\n<p>Di ar\u015f\u00eeva Radyoya \u00car\u00eevan\u00ea de gelek qeyd\u00ean w\u00ea hene. Ji ber \u015fert \u00fb merc\u00ean serdem\u00ea w\u00ea nikarib\u00fb bant derxe l\u00ea gelek kilam\u00ean w\u00ea y\u00ean wek\u00ee Zilfan\u00ea, S\u00een\u00ea, l\u00ea l\u00ea lo min, Peyay\u00ee, hatiye qey\u00eedkirin.<\/p>\n<p>S\u00fbsika Simo di sala 1977an de\u00a0 h\u00ea 52 sal\u00ee b\u00fb jiyana xwe ji dest da. Di pey xwe ji h\u00fbnera Kurdan re m\u00eerateke mezin \u00fb ji jinan re cesareteke mezin hi\u015ft.<\/p>\n<p><strong>Clara Zetk\u00een (1857-1933)<\/strong><\/p>\n<p>Clara Zetk\u00een, li par\u00eazgeha Saksonya ya Elmanyay\u00ea hate din\u00ea.\u00a0 Perwerdehiya mamostetiy\u00ea girt.<\/p>\n<p>Ji sala 1874an de dest bi xebat\u00ean tevgera jin \u00fb karkeran \u00ean li Elmanyay\u00ea kir. Di sala 1878an de tevl\u00ee Partiya Sosyal\u00eest a Karkeran (SAP)\u00ea ya Elmanyay\u00ea dibe.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku B\u00eesmarck di sala 1878an de tevgera sosyal\u00eest qedexe dike, di sala 1882an de p\u00ea\u015fiy\u00ea surgun\u00ea Zur\u00eeh\u00ea d\u00fb re j\u00ee surgun\u00ea Par\u00ees\u00ea t\u00ea kirin.<\/p>\n<p>Clara E\u00eessner, pa\u015fnav\u00ea ev\u00eendar\u00ea xwe Ossip Zetk\u00een girt. Du zarok\u00ean wan heb\u00fb. Pi\u015ft\u00ee ku Ossip Zetk\u00een jiyana xwe ji dest da di sala 1899an de careke din zewic\u00ee \u00fb heta 1928an 19 salan zewic\u00ee ma.<\/p>\n<p>Clara Zetk\u00een jina siyasetmedar, p\u00ea\u015fenga tevgera sosyal demokrat a Elmanyay\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>Zetk\u00een, bi hevala xwe ya Partiya Sosyal Demokrat a Elman SDP\u00ea \u00a0Rosa Luxemburg ve, di nav p\u00ea\u015feng\u00ean \u00e7ep \u00ean t\u00eako\u015fer cih\u00ea xwe girt.<\/p>\n<p>Di n\u00eeqa\u015f\u00ean Rev\u00eezyon\u00eezm\u00ea de ligel Luxemb\u00fbrg\u00ea, rexne li Eduard Bernste\u00een kir.<\/p>\n<p>Clara Zetk\u00een, tundiya li dij\u00ee jin\u00ean karker \u00ean di nav pergala kap\u00eetal\u00eezm\u00ea de rexne kir. \u00db ji bo kareke wekhev, destheqeke wekhev, ji bo tevahiya maf\u00ean jin\u00ean karker t\u00eako\u015f\u00een me\u015fand.<\/p>\n<p>Ji 1891an heta 1917an di rojnameya jinan D\u00eee Gle\u00eechhe\u00eet \u00ea ya Partiya Sosyal Demokrat a Elman SDP\u00ea de \u00ead\u00eetor\u00ee kir.<\/p>\n<p>Jina berxwed\u00ear Zetk\u00een, di sala 1910an de li bajar\u00ea Kopenhag a Dan\u00eemarkay\u00ea, di civ\u00eena jinan a Konferansa Sosyal\u00eest a Navnetew\u00ee de, ji bo bib\u00eeran\u00eena jin\u00ean kedkar \u00ean ku 8 Adar\u00ea 1857an de di \u015fewata febr\u00eeqaya tekst\u00eel\u00ea de jiyana xwe ji dest dab\u00fbn, p\u00ea\u015fniyaz kir ku ev roj bibe roja jinan.<\/p>\n<p>Ev p\u00ea\u015fniyara Zetk\u00een hat qeb\u00fblkirin \u00fb her sal 8\u00ea Adar\u00ea, \u00a0wek\u00ee Roja Jinan a C\u00eehan\u00ea t\u00ea p\u00eerozkirin.<\/p>\n<p>Clara Zetk\u00een, ji ber sekna xwe ya li dij\u00ee \u015fer gelek caran hate girtin. L\u00ea d\u00eesa j\u00ee di sala 1915an de, li Berl\u00een\u00ea \u00a0Konferansa Navnetewey\u00ee ya Jin\u00ean Sosyal\u00eest lidarxist.<\/p>\n<p>Di sala 1919an de Partiya Komun\u00eest a Elmanyay\u00ea hat damezrandin. Zetk\u00een, di navbera 1920-1933an de n\u00fbnertiya v\u00ea partiy\u00ea kir. Bi Len\u00een re di sala 1920an de hevd\u00eetineke li ser \u201cPirsgir\u00eaka Jin\u00ea\u201d kir.<\/p>\n<p>Heta sala 1924an endamtiya Partiya Komun\u00eest a Elmanya (KDP)\u00ea ya navend\u00ee kir. Ji 1927an heta 1929an dibe endama kom\u00eeteya navend\u00ee ya KDP\u00ea.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee \u015fewata Re\u00eechstag, Adolf H\u00eetler KDP\u00ea qedexe dike. Ji ber v\u00ea j\u00ee Zetk\u00een, dawiya jiyana xwe li Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea di surgun\u00ea de derbas dike. Di 20\u00ea hez\u00eerana sala 1933an de li Moskovay\u00ea jiyana xwe ji dest dide \u00fb li wir t\u00ea ve\u015fartin.<\/p>\n<p>Clara niv\u00eeskareke serket\u00ee, jinek xwed\u00ee ferasetek j\u00eer \u00fb bi bandor b\u00fb. Ew xwed\u00ee taybetmendiy\u00ean bi h\u00eaz \u00ean r\u00eabertiy\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p>Ew her tim \u00ea\u015fa jin\u00ea \u00fb mirov\u00ean bindest, di hucrey\u00ean xwe de h\u00ees dike \u00fb li dij\u00ee serdest\u00ee \u00fb zilm\u00ea heta dawiya jiyana xwe \u015fer dike.<\/p>\n<p>R\u00eabera t\u00eako\u015f\u00een \u00fb ked\u00ea Clara Zetk\u00een, bi v\u00ea gotina xwe ya \u2018Li her dera ku jiyan hebe dixwazim \u015fer bikim\u2019 ala t\u00eako\u015f\u00een\u00ea dewr\u00ea jin\u00ean li pey xwe kir.<\/p>\n<p><strong>Ruth Mompat\u00ee (1925-2015)<\/strong><\/p>\n<p>Hevala Nelson Mandela ya t\u00eako\u015f\u00een\u00ea Ruth Mompat\u00ee, di sala 1952\u2019an b\u00fbye endama Konseya Newetiya Afr\u00eeka (ANC) \u00fb yekem jina \u015faredara siyas\u00ee ya welat\u00ea xwe b\u00fbye.<\/p>\n<p>Ruth, him 63 salan \u015fahidiya berxwedana ba\u015f\u00fbr\u00ea Afr\u00eekay\u00ea kiriye, him j\u00ee mil\u00eetaniya w\u00ea kiriye. Ji ber xebat\u00ean xwe y\u00ean navnetewey\u00ee bi nav\u00ea \u2019Day\u00ea Ruth\u2019 t\u00ea nas\u00een.<\/p>\n<p>Ew jineke bi t\u00eako\u015f\u00eena xwe ya li hember\u00ee rej\u00eema nijadperest a Apartayt \u00eemze av\u00eatiye bin\u00ea gelek r\u00eagez\u00ean ku bandor li jiyana welatiyan kirine. Li hember\u00ee rej\u00eema n\u00eejadperest a \u2019Apartayt\u2019 63 salan t\u00eako\u015fiyaye.<\/p>\n<p>R\u00eabera Jin\u00ean ANC\u2019\u00ea ,Ruth Federasyona Jin\u00ean ba\u015f\u00fbr\u00ea Afr\u00eekay\u00ea ava kiriye.<\/p>\n<p>Di sala 1956\u2019an de li dij\u00ee her\u00eam\u00ean ku mirov\u00ean sp\u00ee li wir dijiyan \u00fb jin\u00ean Efr\u00eeq\u00ee ders\u00eenor dikirin li bajar\u00ea Pretoriay\u00ea, p\u00ea\u015fengiya me\u015fa jinan dike. \u00db di me\u015f\u00ea de t\u00ea girtin.<\/p>\n<p>Ruth, di sala 1962\u2019an ne\u00e7ar ma ji welat derkeve \u00fb ber\u00ea xwe da Tanzan\u00eeay\u00ea.<\/p>\n<p>Ruth li sirgun\u00ea j\u00ee ji bo armanc\u00ean xwe dixebite. Pi\u015ft\u00ee perwerdeya le\u015fker\u00ee, dibe r\u00eabera ANC\u2019\u00ea ya Tanzan\u00eeay\u00ea.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee sal\u00ean 1980\u2019an \u00ead\u00ee di qad\u00ean diplomasiy\u00ean navnetew\u00ee y\u00ean ANC\u2019\u00ea de cih digire \u00fb di hilwe\u015f\u00eena rej\u00eema nijadperest de p\u00ea\u015fengiy\u00ea dike.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee \u015faredariy\u00ea, Ruth xebat\u00ean civak\u00ee bi r\u00ea ve dibe, ligel temen\u00ea xwe y\u00ea mezin j\u00ee ji t\u00eako\u015f\u00een\u00ea veneqetiyaye.<\/p>\n<p>Ji r\u00eaber\u00ean ba\u015f\u00fbr\u00ea Afrikay\u00ea Ruth Mompat\u00ee, bi xebat \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena xwe ji jin\u00ean d\u00fb xwe re dibe me\u015faleyeke ronah\u00ee.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Di bingeha azad\u00ee \u00fb jiyaneke bi r\u00fbmet a civak\u00ea de b\u00eag\u00fbman kedeke mezin a jinan heye. Jin ji bo mirovahiy\u00ea, ji bo p\u00ea\u015feroja civak\u00ea, k\u00ea\u015fey\u00ean x\u00eezan\u00ee \u00fb netewperestiy\u00ea, di bin \u015fert \u00fb merc\u00ean zor \u00fb zehmet de, hewldan\u00ean b\u00eahempa dane \u00fb didin. Jin, di \u015fert \u00fb merc\u00ean ku li civak\u00ea t\u00ea ferzkirin de [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":63840,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-63808","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63808"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63841,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63808\/revisions\/63841"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/63840"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}