{"id":63602,"date":"2024-02-11T07:13:08","date_gmt":"2024-02-11T05:13:08","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63602"},"modified":"2024-02-11T07:13:08","modified_gmt":"2024-02-11T05:13:08","slug":"jinen-ku-muhra-xwe-li-diroke-xistine-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=63602","title":{"rendered":"Jin\u00ean ku muhra xwe li d\u00eerok\u00ea xistine&#8230;(2)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Navenda N\u00fb\u00e7eyan<\/strong><\/p>\n<p>Di d\u00eeroka c\u00eehan\u00ea de jin,\u00a0 bi gelek zehmetiyan re r\u00fbber\u00fb mane \u00fb bi h\u00fbner, raman \u00fb \u00eedeolojiya\u00a0 xwe, serdema t\u00ea de guhertine.\u00a0 R\u00eaya mirovahiy\u00ea \u00a0li her qad\u00ee de \u00a0zelal kirine.<\/p>\n<p>Di v\u00ea r\u00eaya t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de, helbet ku gelek\u00ee zehmet\u00ee ki\u015fandine. Bi zilm\u00ean malbatan re, bi zilm\u00ean welat\u00ean kap\u00eetal\u00eest \u00fb feodal re r\u00fbber\u00fb mane.<\/p>\n<p>L\u00ea di kesayetiya jin\u00ea de ev taybetiya heye ku, baweriya w\u00ea ji ti\u015ftek\u00ee b\u00ea, di w\u00ea oxir\u00ea de heta dawiya jiyana xwe, bi biryar\u00ee\u00a0 t\u00eako\u015f\u00een dike.<\/p>\n<p>D\u00eesa em dizanin ku di d\u00eerok\u00ea de \u00a0nexwe\u015fiya bi nav\u00ea \u201cb\u00eabiryar\u00ee\u201d bi saya van jin\u00ean h\u00eaja t\u00eak \u00e7\u00fbye.<\/p>\n<p>Em \u00ea niha qala \u00e7end jin\u00ean ku pi\u015ft\u00ee bi sedan tengasiyan,\u00a0 serdema ku t\u00ea de b\u00fbne guhertine \u00fb bandora wan a bi ron\u00ee heta roja me hatiye bikin.<\/p>\n<p><strong>Ey\u015fe \u015ean (1938-1996)<\/strong><\/p>\n<p>Ey\u015fe \u015ean, deng\u00ea jina Kurd li dij\u00ee kevne\u015fopiy\u00ean civaka feodal b\u00fb. Ew, di civat\u00ea de bi nav\u00ean wek\u00ee Ey\u015fe \u015ean, Ey\u015fana El\u00ee, Ey\u015fe Xan t\u00ea nas\u00een. Dengb\u00eaja Kurd, li bajar\u00ea Amed\u00ea t\u00ea din\u00ea.<\/p>\n<p>Ey\u015fe \u015ean, di bin bandora dengb\u00eajan de dim\u00eene \u00fb bi deng\u00ea xwe y\u00ea wek\u00ea aveke zelal dest bi stranb\u00eajiy\u00ea dike.<\/p>\n<p>L\u00ea bel\u00ea ev hezkirina w\u00ea ya stranb\u00eajiy\u00ea di wan deman de wek\u00ee \u015ferm dihate d\u00eetin \u00fb ji ber v\u00ea yek\u00ea j\u00ee Ey\u015fe \u015ean, heta dawiya jiyana xwe, t\u00eako\u015f\u00eenek\u00ea giran dide.<\/p>\n<p>Di temen\u00ea xwe y\u00ea 20 sal\u00ee de li ser daxwaza bav\u00ea xwe, ciwan\u00ea binav\u00ea \u015eewket Turan re dizewice. Ke\u00e7ek w\u00ea \u00e7\u00eadibe. L\u00ea bel\u00ea bi hevj\u00een\u00ea xwe re lihev nakin \u00fb dev ji hev berdidin.<\/p>\n<p>Ey\u015fe \u015ean, dest ji ke\u00e7a xwe \u00fb hem\u00fb mirov\u00ean xwe berdide \u00fb li pey dengb\u00eajiy\u00ea, ber\u00ea xwe dide bajar\u00ea D\u00eelok\u00ea.<\/p>\n<p>Li wir demek\u00ea bi dir\u00fbna kincan ve debara xwe dike. Pa\u015f\u00ea, di radyoya D\u00eelok\u00ea de bi ziman\u00ea tirk\u00ee stranan dib\u00eaje \u00fb du salan v\u00ee kar\u00ee didom\u00eene.<\/p>\n<p>Ji ber hesreta w\u00ea ya gotina stran\u00ean Kurd\u00ee, w\u00ea ji radyoy\u00ea derdixin.<\/p>\n<p>Di sala 1963\u2019an de ber\u00ea xwe dide bajar\u00ea Stenbol\u00ea \u00fb li wir konserek\u00ea dide. Pa\u015f\u00ea j\u00ee, du kaset\u00ean bi Kurd\u00ee \u00fb Tirk\u00ee derdixe. Her\u00ee z\u00eade j\u00ee bi strana \u2018Ez Xezalim\u2019 t\u00ea nas\u00een.<\/p>\n<p>Emr\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena w\u00ea li Stenbol\u00ea j\u00ee kin e.\u00a0 Di sala 1972\u2019an de biryar dide ku, derkeve dervey\u00ee welat \u00fb ko\u00e7\u00ee Elmanyay\u00ea dike.<\/p>\n<p>Li Elmanyay\u00ea j\u00ee jiyan r\u00fby\u00ea xwe y\u00ea bi ken n\u00ee\u015fan\u00ee dengb\u00eaja Kurd nake. Ew, c\u00fbrbec\u00fbr zehmetiyan re r\u00fbbir\u00fb dim\u00eene \u00fb d\u00eesa vedigere Stenbol\u00ea.<\/p>\n<p>Li Stenbol\u00ea stranb\u00eajiya xwe berdewam dike. L\u00ea bel\u00ea ji ber ku stranan dib\u00eaje, hin endam\u00ean malbata w\u00ea gef\u00ea l\u00ea dixwin.<\/p>\n<p>Ji ber v\u00ea yek\u00ea ew \u00eejar j\u00ee ber\u00ea xwe dide Iraq\u00ea \u00fb di Radyoya Bexday\u00ea de dest bi xebat\u00ea dike.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee demek\u00ea ew d\u00eesa vedigere Tirkiyey\u00ea \u00fb li bajar\u00ea \u00a0\u00cezm\u00eer\u00ea \u00a0dij\u00ee.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee jiyaneke \u00a0ko\u00e7beriy\u00ea \u00fb zehmetiy\u00ea, ew ji ber nexwe\u015fiya pen\u00e7e\u015f\u00ear\u00ea di sala 1996\u2019an li \u00cezm\u00eer\u00ea\u00a0 jiyana xwe ji dest dide.<\/p>\n<p>Ey\u015fe Xan\u00ea, li pey xwe bi deng\u00ea xwe y\u00ea bi keser stran\u00ean weke Zer\u00ee hey\u00eeran, l\u00eal\u00ea b\u00ea mal, hey wax day\u00ea, Meyro \u00fb Ko\u00e7er\u00ea ji me re yad\u00eegar hi\u015ftiye.<\/p>\n<p><strong>Rosa Luxemb\u00fbrg (1871-1919)<\/strong><\/p>\n<p>Abor\u00eezan, f\u00eelozof \u00fb\u00a0 akt\u00eev\u00eesta \u00a0jin a \u00a0Polanyay\u00ee\u00a0 Rosa Luxemburg,\u00a0 bi kesayeta xwe, \u00a0bi h\u00fbner\u00ean xwe \u00fb bi akt\u00eev\u00eetey\u00ean \u00a0xwe \u00a0b\u00fbye yek ji sembola tevgera jin\u00ea.<\/p>\n<p>Rosa Luxemb\u00fbrg, \u00a0yek ji wan kesan\u00a0 e\u00a0 ku, p\u00ea\u015fniyaziya\u00a0 8\u00ea\u00a0 Adar\u00ea\u00a0 bibe \u00a0Roja Jinan a C\u00eehan\u00ea \u00a0kiriye. \u00a0W\u00ea, h\u00ea di ciwantiya \u00a0xwe \u00a0de sosyal\u00eezm \u00a0naskir. Di nav kom\u00ean \u00e7ep de c\u00eeh girt. H\u00ea 18 sal\u00eeb\u00fb ji ber n\u00ear\u00een\u00ean xwe y\u00ean pol\u00eet\u00eek ew ne\u00e7ar ma ku ko\u00e7\u00ee Sw\u00eesrey\u00ea bike. \u00a0Di sala 1889an de li Zan\u00eengeha Z\u00fbr\u00eeh\u00ea \u00a0xwend.<\/p>\n<p>\u015eore\u015fgera jin, pi\u015ft\u00ee zan\u00eengeh\u00ea bi tevah\u00ee xwe da pol\u00eet\u00eekay\u00ea \u00fb di ref\u00ean p\u00ea\u015f \u00ean t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de c\u00eeh girt.<\/p>\n<p>Ji ber n\u00ear\u00een\u00ean xwe y\u00ean pol\u00eet\u00eek, di sala 1916an de dewleta Elmanya, cezay\u00ea girt\u00eegeh\u00ea l\u00ea bir\u00ee. Di sal\u00ean ku li girt\u00eegeh\u00ea de ma gelek gotar niv\u00ees\u00ee. Di sala 1918an de Rosa Luxemburg ji girt\u00eegeh\u00ea derket.<\/p>\n<p>Di nava demek kin de, nav\u00ea w\u00ea di nava p\u00ea\u015feng\u00ean sosyal\u00eestan de hat d\u00eetin \u00fb bi heval\u00ea xwe Karl Liebknecht ve, Partiya Komun\u00eest\u00ean Elman avakirin. Di axaftina li p\u00ea\u015fiya girseyan de xwed\u00ee bandor b\u00fb.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee raper\u00eena Spartakus a ku bi hovane serde\u00e7\u00fbn \u00fb dan sekinandin, 15\u2019\u00ea \u00c7ileya 1919\u2019an bi dest\u00ea h\u00eaz\u00ean \u00e7ev\u00eek bi hovane hat qetilkirin.<\/p>\n<p><strong>Nana Esma (1793-1864)<\/strong><\/p>\n<p>Dema ku meriv qala Efr\u00eekay\u00ea dike, kolet\u00ee \u00fb m\u00eatinger\u00ee t\u00ea b\u00eariya meriv. Welatiy\u00ean Efr\u00eekay\u00ea, bi sedan salin ku ji erdn\u00eegariya xwe ya dewlemend qet s\u00fbd negirtin.<\/p>\n<p>Helbestvan, mamoste Nana Esma ya yek ji v\u00ea ax\u00ea, sala 1793\u2019an li N\u00eejerya ya dikeve Rojavay\u00ea Efr\u00eekay\u00ea hatiye din\u00ea.<\/p>\n<p>Nana, di nava malbatek bawermend\u00ean ol\u00ee digih\u00eeje. Bav\u00ea w\u00ea, Mele Osman Fo\u00fbd\u00ee mamoste b\u00fb \u00fb gelek gir\u00eeng\u00ee dida xwendina zarok\u00ean xwe. Di dema ku civak\u00ea cudah\u00ee dixistin navbera ke\u00e7 \u00fb lawan de, bav\u00ea w\u00ea b\u00eay\u00ee cudah\u00ee zarok\u00ean xwe y\u00ean ke\u00e7 \u00fb xort f\u00ear\u00ee xwendin \u00fb niv\u00eesandin\u00ea kirin.<\/p>\n<p>Hezkirina w\u00ea ya xwendin\u00ea, di nava pirt\u00fbkxaneya bav\u00ea w\u00ea de h\u00een z\u00eadetir dibe.<\/p>\n<p>Mamosteya jin Nana, dizanib\u00fb ku jin ten\u00ea bi perwerdey\u00ea dikarin xwe bigih\u00eene gelek serkeftinan \u00fb parastina xwe bikin.<\/p>\n<p>Bi v\u00ea baweriy\u00ea, di ser\u00ee de navenda xwendin\u00ea vekir \u00fb bi xwe perwerde da. Roj bi roj h\u00eajmara jin\u00ean bi dilxwez\u00ee tevl\u00ee perwerd\u00ea dib\u00fbn z\u00eadetir dib\u00fb. Pi\u015ft\u00ee ku koma desp\u00eak\u00ea ya jinan perwerde kir \u00ead\u00ee ew kom ji bo jin\u00ean din\u00ea perwerde bikin erkdar kir. Ew jin\u00ean perwerdekir\u00ee, ji bo ti jin b\u00ea perwerde nem\u00eene li gundan belav kir. Cih\u00ea perwerd\u00ea j\u00ee mal\u00ean jin\u00ean ji hem\u00fbyan xizantirb\u00fbn.<\/p>\n<p>Armanca Nanay\u00ea\u00a0 jinan bigih\u00eene astek bilind a zaneb\u00fbn\u00ea ji bo ku bikarin xwe \u00fb malbata xwe bir\u00eave bibin.<\/p>\n<p>Nanay\u00ea \u00e7ar ziman zanib\u00fb \u00fb ziman\u00ea w\u00ea y\u00ea sereke ereb\u00ee b\u00fb. Ji ber serkeftin\u00ean xwe y\u00ean nava civak\u00ea dibe \u015f\u00eawirmenda wal\u00ee. W\u00ea p\u00eavajoy\u00ea j\u00ee ligel kar\u00ea xwe y\u00ea reveberiya welat j\u00ee cardin giring\u00ee dida kar\u00ea jinan \u00fb bi wan re mij\u00fbl dib\u00fb.<\/p>\n<p>Nana Esma, ligel xebat\u00ean xwe y\u00ean civak\u00ee, di niv\u00ees\u00ea de j\u00ee serket\u00eeb\u00fb \u00fb z\u00eadey\u00ee 60 pirt\u00fbk niv\u00eesandiye. Pirt\u00fbk\u00ean w\u00ea bi ziman\u00ean cuda hatin wergerandin \u00fb li zan\u00eengeh\u00ean Rojavayiyan weke ders hatine day\u00een.<\/p>\n<p>Helbest\u00ean w\u00ea li Efr\u00eekay\u00ea \u00fb li Rojhilata Nav\u00een navdar b\u00fbne. Pergala w\u00ea ya perwerdehiy\u00ea li gelek welatan hatiye bikaran\u00een.<\/p>\n<p>Nana, b\u00fb m\u00eenakek\u00ea \u00a0mezin ji jin\u00ean Efr\u00eeka \u00fb c\u00eehan\u00ea re.<\/p>\n<p><strong>Marlene D\u00eeetr\u00eech (1901-1992)<\/strong><\/p>\n<p>Jina stranb\u00eaj, bi t\u00eako\u015f\u00eena xwe ya li hember\u00ee H\u00eetler t\u00ea zan\u00een.\u00a0 Ew li Berl\u00een\u00ea hate din\u00ea. Wek stranb\u00eaja kabare dest bi kar kir \u00fb di 1920\u2019an de li Berl\u00een\u00ea ket endustriya f\u00eelm \u00fb di sala 1930\u2019an de li Holywood\u00ea derket p\u00ea\u015f.<\/p>\n<p>Marlene, di navbera sal\u00ean 1950-60\u2019\u00ee de gelek navdar b\u00fb \u00fb b\u00fb \u00eekonek gir\u00eeng. L\u00eestikvaniya di f\u00eelm\u00ea ku propagandaya Naz\u00ee yan dikir red kir, di c\u00eehana s\u00eenemay\u00ea de p\u00ea\u015fdaraz\u00ean zayend\u00ee \u00fb n\u00eejadperest \u015fikandiye.<\/p>\n<p>Ew, b\u00fb namzeta oskar\u00ea, li gor\u00ee l\u00eesta Enst\u00eetuya F\u00eelman a Amer\u00eekay\u00ea yek ji jin\u00ean her\u00ee gir\u00eeng a 9\u2019em\u00een b\u00fb.<\/p>\n<p>Marlene, di sala 1992\u2019an de jiyana xwe ji dest da. Otobiyografiya w\u00ea ya ku di 1979\u2019an de hat\u00ee we\u015fandin bi xwe niv\u00eesiye.<\/p>\n<p><strong>Sylv\u00eea Pankhurst (1882-1960)<\/strong><\/p>\n<p>Jina enternasyonal\u00eest Sylv\u00eea Pankhurst, di sala 1882\u2019an li \u00ceng\u00eelterey\u00ea jidayik b\u00fbye. Ji bo t\u00eako\u015f\u00eena bidestxistina maf\u00ea jinan \u00ea dengdan\u00ea di d\u00eerok\u00ea de nav\u00ea desp\u00eak\u00ea t\u00ea hi\u015f\u00ea mirovan.<\/p>\n<p>Sylv\u00eea, li hember\u00ee derketina nijadperestiy\u00ea heya tevl\u00eeb\u00fbna tevger\u00ean ant\u00eefa\u015f\u00eest di gelek qadan de ked daye.<\/p>\n<p>Sylv\u00eea, ligel dayik \u00fb xwi\u015fka xwe Chr\u00eestabel, di Yek\u00eetiya Siyasi \u00fb Civakiya Jinan (WSPU) a sala 1903\u2019an hat\u00ee avakirin de dest bi xebat\u00ea kirin. Armanca yek\u00eetiy\u00ea ew b\u00fb ku, jin j\u00ee weke m\u00earan di dengdan\u00ea de xwediy\u00ea maf\u00ea wekheviy\u00ea bin.<\/p>\n<p>Ji bo Etiyopyaya ku ji aliy\u00ea Mussol\u00een\u00ee hatib\u00fb dagirkirin bipar\u00eaze, rojnameyek derxist. W\u00ea, li dij\u00ee fa\u015f\u00eezm\u00ea \u00fb n\u00eejadperestiy\u00ea her t\u00eako\u015fiya.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Navenda N\u00fb\u00e7eyan Di d\u00eeroka c\u00eehan\u00ea de jin,\u00a0 bi gelek zehmetiyan re r\u00fbber\u00fb mane \u00fb bi h\u00fbner, raman \u00fb \u00eedeolojiya\u00a0 xwe, serdema t\u00ea de guhertine.\u00a0 R\u00eaya mirovahiy\u00ea \u00a0li her qad\u00ee de \u00a0zelal kirine. Di v\u00ea r\u00eaya t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de, helbet ku gelek\u00ee zehmet\u00ee ki\u015fandine. Bi zilm\u00ean malbatan re, bi zilm\u00ean welat\u00ean kap\u00eetal\u00eest \u00fb feodal re r\u00fbber\u00fb mane. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":63603,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-63602","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63602"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63604,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63602\/revisions\/63604"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/63603"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}