{"id":60888,"date":"2023-12-10T08:04:42","date_gmt":"2023-12-10T06:04:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=60888"},"modified":"2023-12-10T08:04:42","modified_gmt":"2023-12-10T06:04:42","slug":"100-salen-dewleta-tirk-en-bi-komkujiyan-derbas-bu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=60888","title":{"rendered":"100 sal\u00ean dewleta Tirk \u00ean bi komkujiyan derbas b\u00fb"},"content":{"rendered":"<p>D\u00eeroka qa\u015fo 100 sal\u00ee ya dewleta Tirk bi qirkirin \u00fb komkujiyan derbas b\u00fb. Di van komkujiyan de bi sed hezaran Kurd hatin qetilkirin, bi sed hezaran hatin bir\u00eendarkirin \u00fb bi milyonan hatin sirg\u00fbnkirin.<\/p>\n<p>D\u00eeroka 100 sal\u00ee ya dewleta Tirk bi qirkirin, komkuj\u00ee \u00fb ko\u00e7berkirina bi dar\u00ea zor\u00ea derbas b\u00fb. Di navbera sala 1923 \u00fb 2023&#8217;an de bi dehan komkuj\u00ee hatin kirin. Di van komkujiyan de bi sed hezaran mirov hatin qetilkirin, hatin bir\u00eendarkirin \u00fb sirg\u00fbnkirin. Li Kurdistan\u00ea bi hezaran gund \u00fb bajarok hatin xerakirin \u00fb \u015fewitandin. Cih \u00fb war\u00ea Kurdan hatin guhertin. Ziman \u00fb \u00e7anda Kurdan hatin qedexekirin. Li Kurdistan\u00ea perwerdeya bi Tirk\u00ee li ser zarok\u00ean Kurdan hate ferzkirin \u00fb bi v\u00ee reng\u00ee pol\u00eet\u00eekaya as\u00eem\u00eelasyon\u00ea hate me\u015fandin.<\/p>\n<p>Di d\u00eeroka qa\u015fo 100 sal\u00ee ya dewleta Tirk de komkuj\u00ee \u00fb qirkirin\u00ean hatin kirin:<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Z\u00eelan\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di 13&#8217;\u00ea T\u00eermeha 1930&#8217;\u00ee de li Geliy\u00ea Z\u00eelan \u00ea li nav\u00e7eya Erd\u00ee\u015f\u00ea ya Wan\u00ea 44 gund hatin \u015fewitandin, z\u00eadey\u00ee 50 hezar mirov hatin qetilkirin. Li Geliy\u00ea Z\u00eelan di ser\u00ee de gund\u00ean Hasanabdal, Doluca, \u015eahbazar, Do\u011fanci, Tendurek, \u00c7ak\u0131rbey, Y\u0131lanl\u0131k, Harhus, Babazeng, K\u00f6m\u00fcr, \u015eor, \u015eorik, M\u00fcr\u015fit, Mescitli, Karakilis, K\u00fcnd\u00fck, Zorava, Aryutin, Hallack\u00f6y, Ko\u015fk\u00f6pr\u00fc, Kuru\u00e7em, M\u00fclk, Yekmal, Kilise, Gosk, A\u015fa\u011f\u0131 Parta\u015f, Yukar\u0131 Parta\u015f, Binesi, Bunizi, Pelexlu, Kerx, S\u00f6g\u00fctl\u00fc, M\u0131\u011fare, Kardo\u011fan, Kelle, Hostekar, Suvark\u00f6y, K\u0131z\u0131lkilise, Ziyaret, Hira\u015fen, Komik, \u015eeytanava, Birhan \u00fb Yukar\u0131 Ko\u015fk\u00f6pr\u00fc 44 gund hatin \u015fewitandin. Mirov\u00ean ku ji qirkirin\u00ea rizgar b\u00fbn hatin sirg\u00fbnkirin. Heywan \u00fb mal\u00ean din \u00ean gundiyan hatin desteserkirin.<\/p>\n<p>B\u00fbyer\u00ean ku li Geliy\u00ea Z\u00eelan qewim\u00een di 16&#8217;\u00ea T\u00eermeha 1930&#8217;\u00ee de li rojnameya n\u00eev ferm\u00ee ya dewlet\u00ea li Rojnameya C\u00fbmh\u00fbriyet\u00ea bi v\u00ee reng\u00ee hate we\u015fandin: &#8220;Li quntara Agiriy\u00ea gundiy\u00ean e\u015fqiya vehewand bi temam\u00ee hatin \u015fewitandin \u00fb xelk\u00ea w\u00ea sewq\u00ee Erd\u00ee\u015f\u00ea hate kirin. Hejmara e\u015fqiyay\u00ean di tevgera Z\u00eelan\u00ea de hatin \u00eemhakirin z\u00eadey\u00ee 15 hezar kes b\u00fbn. Geliy\u00ea Z\u00eelan bi cesedan tij\u00ee b\u00fb.&#8221;<\/p>\n<p>Serokwez\u00eer\u00ea w\u00ea dem\u00ea \u00cesmet \u00cenonu j\u00ee di 31&#8217;\u00ea Tebaxa 1930&#8217;\u00ee de li rojnameya M\u00eelliyet\u00ea gotib\u00fb, &#8220;Li v\u00ee welat\u00ee ten\u00ea maf\u00ea neteweya Tirk heye ku daxwaza maf\u00ean xwe y\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00fb nijad\u00ee bike. Maf\u00ea kesek\u00ee din n\u00eene. Y\u00ean ku bi propaganday\u00ean derew\u00een xapiyane \u00fb r\u00eaya xwe \u015fa\u015f kirine Tirk\u00ean Rojhilat\u00ee ne.&#8221;<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Dersim\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Dersim ku ser\u00eenetewandin, azad\u00ee \u00fb serxweb\u00fbn ji xwe re kir \u015f\u00eaweyeke jiyan\u00ea, ji \u00cemparatoriya Osman\u00ee heta bi Komara Tirkiyey\u00ea weke cografyayeke wel\u00ea hate d\u00eetin ku div\u00ea &#8216;operasyon&#8217; l\u00ea b\u00ea kirin. Hejmara \u00ear\u00ee\u015f\u00ean le\u015fker\u00ee y\u00ean li ser Dersim\u00ea nay\u00ea zan\u00een.<\/p>\n<p>Di sal\u00ean 1937-1938&#8217;an de li Dersim\u00ea komkujiyeke Kurdan hate kirin ku beriya niha m\u00eenaka w\u00ea nehatib\u00fb d\u00eetin. Li gor\u00ee daney\u00ean ferm\u00ee y\u00ean dewlet\u00ea di Komkujiya Dersim\u00ea de 13 hezar \u00fb 160 kes hatin qetilkirin. Her wiha 11 hezar \u00fb 818 kes j\u00ee ber bi bajar\u00ean Tirk ve hatin sirg\u00fbnkirin. Halb\u00fbk\u00ee li gor\u00ee \u00e7avkaniy\u00ean xwecih\u00ee jin \u00fb zarok j\u00ee di nav de di v\u00ea qirkirin\u00ea de 70 hezar mirov hatin qetilkirin. Di dema komkujiy\u00ea de bi deh hezaran Dersim\u00ee hatin sirg\u00fbnkirin, zaork\u00ean wan hatin revandin. Ders\u00eem\u00ee aq\u00fbbeta zarok\u00ean bi sax\u00ee filit\u00een \u00fb hatin revandin qet nekar\u00een h\u00een bibin. Ji ke\u00e7\u00ean winda y\u00ean Dersim\u00ea qet agah\u00ee nehate wergirtin. Sey\u00eed Riza \u00fb hevr\u00eay\u00ean w\u00ee di 15&#8217;\u00ea Mijdara 1937&#8217;an de hatin darvekirin \u00fb cih\u00ea gor\u00ean wan ji aliy\u00ea dewleta Tirk ve t\u00eane ve\u015fartin. Her wiha belgey\u00ean t\u00eakildar\u00ee zarok\u00ean hatin revandin \u00fb ke\u00e7\u00ean winda y\u00ean Dersim\u00ea nehatin e\u015fkerekirin.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Z\u00een\u00ee Ged\u00eeg\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Di 6&#8217;\u00ea Tebaxa 1938&#8217;an de li gundek\u00ee \u00e7iyay\u00ee y\u00ea li p\u00ea\u015fber\u00ee M\u00fbnz\u00fbr\u00ea y\u00ea Erz\u00eengan\u00ea, 95 gundiy\u00ean ji S\u00fbrbahan \u00fb gund\u00ean derdor\u00ea hatin komkirin li Z\u00een\u00ee Ged\u00eeg\u00ee bi gulere\u015fandin\u00ea hatin qetilkirin. Gorek ji bo 95 kesan nehate \u00e7\u00eakirin, li \u00e7iy\u00ea hestiy\u00ean wan heliyan. Demeke dir\u00eaj \u00e7\u00fby\u00eena li her\u00eama Z\u00een\u00ee Ged\u00eeg\u00ee hate qedexekirin. Malbat\u00ean wan \u00ean may\u00ee j\u00ee ne\u00e7ar hatin hi\u015ftin ku gund\u00ea xwe vala bikin. Gund\u00ee ber bi Balikes\u00eer, Ed\u00eerne \u00fb gelek bajar\u00ean din \u00ean Tirkan hatin sirg\u00fbnkirin.<\/p>\n<p><strong>B\u00fbyera 33 Gule<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 1943&#8217;an de li nav\u00e7eya Qelqel\u00ee ya Wan\u00ea 33 kes bi fermana Fermandar\u00ea Art\u00ea\u015fa 3&#8217;em\u00een a Tirk Orgeneral M\u00fbstafa M\u00fbglali hatin qetilkirin. Ev b\u00fbyer b\u00fb yek ji b\u00fbyer\u00ean her\u00ee mezin \u00ean ku\u015ftina b\u00eadaraz a d\u00eeroka komar\u00ea.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Mere\u015f\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di \u00ear\u00ee\u015f\u00ean sala 1978&#8217;an \u00ean li Mere\u015f\u00ea de li gor\u00ee daney\u00ean ferm\u00ee 111 kesan jiyana xwe ji dest dan, li gor\u00ee daney\u00ean neferm\u00ee z\u00eadey\u00ee 500 kes hatin qetilkirin, bi sedan kes bir\u00eendar b\u00fbn. 210 xan\u00ee \u00fb 70 kargeh hatin xerakirin.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Lic\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li nav\u00e7eya Lic\u00ea ya Amed\u00ea di 22&#8217;\u00ea Cotmeha 1993&#8217;an de 16 kes hatin qetilkirin, bi sedan kes ne\u00e7ar\u00ee ko\u00e7beriy\u00ea hatin hi\u015ftin. N\u00eaz\u00ee 800 xan\u00ee \u00fb kargeh hatin \u015fewitandin.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Gever\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Li nav\u00e7eya Qilaban a \u015eirnex\u00ea gund\u00ean Gever \u00fb B\u00eas\u00fbk\u00ea di sala 1994&#8217;an de ji aliy\u00ea balafir\u00ean Tirk ve hatin bombekirin. Di encama bombard\u00fbman\u00ea de 38 kesan jiyana xwe ji dest dan, 41 kes j\u00ee bir\u00eendar b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Basay\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Le\u015fker\u00ean Tirk 15&#8217;\u00ea \u00c7ileya 1996&#8217;an li nav\u00e7eay Basa ya \u015eirnex\u00ea gule li m\u00een\u00eebusek\u00ea re\u015fand \u00fb 11 gund\u00ee qetil kir, pi\u015ftre j\u00ee \u015fewitand.<\/p>\n<p><strong>Komkujiya Robosk\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>Li gund\u00ea Robosk\u00ee y\u00ea nav\u00e7eya Qilaban a \u015eirnex\u00ea di encama bombard\u00fbmana balafir\u00ean \u015fer \u00ean Tirk de 34 kes hatin qetilkirin ku 17 ji wan zarok b\u00fbn.<\/p>\n<p><strong>Komkujiy\u00ean Ciz\u00eer, S\u00fbr, Nis\u00eab\u00een \u00fb Gever\u00ea<\/strong><\/p>\n<p>Di sala 2015&#8217;an de li Ciz\u00eera Botan, Amed\/S\u00fbr, Nis\u00eab\u00een, Gever \u00fb gelek bajar\u00ean din bi hezaran Kurd hatin qetilkirin, bi hezaran j\u00ee bir\u00eendar b\u00fbn. Ev bajar ji aliy\u00ea dewleta Tirk ve hatin xerakirin \u00fb \u015fewitandin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00eeroka qa\u015fo 100 sal\u00ee ya dewleta Tirk bi qirkirin \u00fb komkujiyan derbas b\u00fb. Di van komkujiyan de bi sed hezaran Kurd hatin qetilkirin, bi sed hezaran hatin bir\u00eendarkirin \u00fb bi milyonan hatin sirg\u00fbnkirin. D\u00eeroka 100 sal\u00ee ya dewleta Tirk bi qirkirin, komkuj\u00ee \u00fb ko\u00e7berkirina bi dar\u00ea zor\u00ea derbas b\u00fb. Di navbera sala 1923 \u00fb 2023&#8217;an [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":60889,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-60888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60888"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60890,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60888\/revisions\/60890"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/60889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}