{"id":5789,"date":"2018-07-24T05:05:27","date_gmt":"2018-07-24T05:05:27","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=5789"},"modified":"2018-07-24T05:07:22","modified_gmt":"2018-07-24T05:07:22","slug":"5789","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=5789","title":{"rendered":"Peymana ku Kurdistan bir\u00eendar kir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yek ji \u00ea\u015f \u00fb trajediy\u00ean ku Kurd diki\u015f\u00eenin \u00fb heta niha bedewam dike encama Peymana Lozan\u00ea ye. Bi mor kirina Peymana Lozan\u00ea re li dij\u00ee Kurdan siyaseta qirkirin\u00ea ket meriyet\u00ea \u00fb p\u00earsgir\u00eaka kurd her \u00e7\u00fb k\u00fbr b\u00fb r\u00ea li ber gelek \u00ea\u015f \u00fb eleman vekir. H\u00eaz\u00ean komploger \u00fb navnetew\u00ee bi v\u00ea peyman\u00ea xwestin gelek armanc\u00ean xwe di berd\u00eala qurban kirina kurdan de p\u00eak b\u00eenin.<\/strong><\/p>\n<p>Kurdistan ku weke cograf\u00eek cara yekem di sala 1639\u2019an di navbera \u00eemparatoriy\u00ean Osman\u00ee \u00fb Safew\u00ee de hat du per\u00e7ekerin, di 24\u2019\u00ea T\u00eermeh\u00ea sala 1923\u2019an de bi Peymana Lozan\u00ea hat \u00e7ar par\u00e7ekirin.<br \/>\nR\u00eaber\u00ea Gel\u00ea Kurd Abdullah Ocalan Peymana Lozan\u00ea ya ku ji di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de \u00fb ji bo Kurdan xwed\u00ee trajediyeke mezin b\u00fb diyar kir ku bi \u00eemzekirina Peymana Lozan\u00ea \u00fb \u00eelana Komara Tirkiy\u00ea re qonaxeke n\u00fb dest p\u00ea kir. Ocalan wiha dib\u00eaje, \u201cAloziya M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk\u00ea ya bi Ingil\u00eezan re dewam dikir, hewl dan bi peymaneke gelek\u00ee traj\u00eek a li dij\u00ee Kurdan bigih\u00eenin encam\u00ea.\u201d<br \/>\nOcalan wiha dib\u00eaje, \u201cNetewepar\u00eaziya Anatolyay\u00ea bi p\u00ea\u015fengiya Mistefa Kemal weke tevgera rizgariy\u00ea bi gewde b\u00fb. Di v\u00ea de para rastiy\u00ea heye. Destp\u00eak\u00ea isyaneke li dij\u00ee h\u00eaz\u00ean hegemon\u00eek kirib\u00fb bingeh\u00ea xwe. Di v\u00ea tevger\u00ea de Kurd \u00fb Cih\u00fb bi rola damezr\u00eener radibin. Tev\u00ee xwediy\u00ean erdan \u00fb e\u015fraf\u00ean Kurd, sermayedar \u00fb kadroy\u00ean el\u00eet \u00ean Cih\u00fb, bi h\u00eaman\u00ean milliyetgir burokrat\u00eek \u00ean Tirk re hevgirtin. Xiristiyan li dervey\u00ee v\u00ea hevgirtin\u00ea man \u00fb bi giran\u00ee b\u00fbn hedefa w\u00ea. Ev hevgirtin di qonaxa damezrandina Cemiyeta \u00cett\u00eehad \u00fb Teraqiy\u00ea de dibe \u00fb di \u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea Y\u00ea Yekem\u00een de t\u00ea p\u00eakan\u00een. Di dema \u015eer\u00ea Rizgariya Netewey\u00ee de (1919-1922) t\u00ea tengkirin \u00fb dewamkirin. Her\u00e7iqas\u00ee hin guman\u00ean xwe hebin j\u00ee pirraniya rew\u015fenb\u00eer \u00fb e\u015fraf\u00ean Kurd destek\u00ea didin v\u00ea hevgirtin\u00ea. Protokola Amasyay\u00ea, Kongrey\u00ean Erzirom \u00fb S\u00eawaz\u00ea, p\u00eakh\u00eaner\u00ean p\u00ea\u015f\u00ee y\u00ean Mecl\u00eesa Tirkiy\u00ea v\u00ea hevgirtin\u00ea e\u015fkere n\u00ee\u015fan didin. Bi Qan\u00fbna Reforma Kurd a di 10\u2019\u00ea Adara 1922\u2019an de ev hevgirtin t\u00ea xurtkirin. Bi \u00eemzekirina Peymana Lozan\u00ea \u00fb \u00eelana Komar\u00ea re qonaxeke n\u00fb dest p\u00ea dike. Ar\u00ee\u015feya M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk\u00ea ya bi Ingil\u00eezan re dewam dikir, hewl dan bi peymaneke gelek\u00ee traj\u00eek a li dij\u00ee Kurdan bigih\u00eenin encam\u00ea. Peymana Enqerey\u00ea ya bi Fransiyan re her\u00e7iqas\u00ee ji M\u00eesak-\u00ee Mill\u00ee pa\u015fvegavav\u00eatinek b\u00fb \u00fb hinek\u00ee j\u00ee li dij\u00ee Kurdan \u00fb Tirkmen\u00ean li S\u00fbr\u00ee bi encam b\u00fbbe j\u00ee di asta felaket\u00ea de p\u00eak nehatiye. Be\u015fek\u00ee Kurdistan\u00ea ji Fransey\u00ea re hatiye hi\u015ftin. L\u00ea ji ber ney\u00eaniy\u00ean w\u00ea y\u00ean li ser rastiya netewe ya Kurd div\u00ea mirov bi gir\u00eeng\u00ee li ser raweste.<br \/>\nLi ser bingeh\u00ea avakirina Iraq\u00ea Kurdistan hat par\u00e7ekirin \u00fb ev bi awayek\u00ee e\u015fkere binp\u00eakirina M\u00eesaq-\u00ee Mill\u00ee b\u00fb. V\u00ea b\u00fbyer\u00ea li Parlementa Tirkiy\u00ea \u00fb di navbera Kurdan de r\u00ea li ber tengezariyeke mezin vekir. Ev peymana di 5\u2019\u00ea Hez\u00eerana 1926\u2019an de bi Ingil\u00eezan re hatiye mohrkirin, gelek aliy\u00ean w\u00ea y\u00ean tar\u00ee hene. \u015eert e ku mirov v\u00ea peyman\u00ea weke destp\u00eaka d\u00eeroka qirkirina Kurdan binirx\u00eene. \u00c7awa ku t\u00ea zan\u00een, Mistefa Kemal di v\u00ea mijar\u00ea de j\u00ee gelek\u00ee tengav b\u00fbye \u00fb di war\u00ea hesabday\u00een\u00ea de ketiye zehmetiy\u00ea. Bi v\u00ea peyman\u00ea, dinam\u00eat xistine bingeh\u00ea lihevkirina d\u00eerok\u00ee ya Kurd \u00fb Tirkan. Ya rast\u00ee, isyana sala 1925\u2019an a bi serokatiya \u015e\u00eax Se\u00eed ji bo sergirtina v\u00ea xiyanet\u00ea hem hatiye provokekirin, hem j\u00ee bi awayek\u00ee gelek\u00ee b\u00eamane bi xw\u00eenrijandin \u00fb b\u00earehm hatiye tepisandin. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de sala 1925\u2019an, ne bi ten\u00ea isyan, bi awayek\u00ee rast\u00ee dema destp\u00eakirina komplo, xiyanet \u00fb qirkirin\u00ea ye. Di v\u00ea de d\u00eeplomasiya Ingil\u00eez \u00fb h\u00eaman\u00ean Cih\u00fb bi rola diyarker rab\u00fbne. \u00c7awa ku t\u00ea zan\u00een, di v\u00ea dem\u00ea de ji ber ku Feth\u00ee Okyar gotiye \u201cEz dest\u00ea xwe bi tevkujiya Kurdan nakim\u201d ji serokwez\u00eertiy\u00ea hatiye xistin \u00fb li \u015f\u00fbna w\u00ee \u00cesmet \u00cenon\u00ee hatiye wez\u00eefedarkirin. Feth\u00ee Okyar ji zarokatiya xwe ve heval\u00ea Mistefa Kemal b\u00fb \u00fb her\u00ee z\u00eade ji w\u00ee pi\u015ftrast b\u00fb. Di dema ceribandina Firqeya Serbest de keng\u00ee hat d\u00eetin ku serketiye, d\u00eesa ji aliy\u00ea \u00cesmet \u00cenon\u00ee ve hatiye xistin. E\u015fkere ye ku di van salan de bi ten\u00ea h\u00eaman\u00ean \u00c7epgir \u00fb \u00ceslam\u00ee nay\u00ean tesfiyekirin, bi awayek\u00ee rast\u00ee y\u00ean weke netewe t\u00eane tesfiyekirin Kurd in. Wek\u00ee din, M. Kemal \u00fb koma w\u00ee gelek\u00ee b\u00eah\u00eaz hatine hi\u015ftin. Ne ku komareke demokrat\u00eek, l\u00ea s\u00eestemeke d\u00eektator a tesfiyeker derdikeve hol\u00ea.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yek ji \u00ea\u015f \u00fb trajediy\u00ean ku Kurd diki\u015f\u00eenin \u00fb heta niha bedewam dike encama Peymana Lozan\u00ea ye. Bi mor kirina Peymana Lozan\u00ea re li dij\u00ee Kurdan siyaseta qirkirin\u00ea ket meriyet\u00ea \u00fb p\u00earsgir\u00eaka kurd her \u00e7\u00fb k\u00fbr b\u00fb r\u00ea li ber gelek \u00ea\u015f \u00fb eleman vekir. H\u00eaz\u00ean komploger \u00fb navnetew\u00ee bi v\u00ea peyman\u00ea xwestin gelek armanc\u00ean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5790,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5789"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5794,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5789\/revisions\/5794"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}