{"id":56668,"date":"2023-07-09T11:01:22","date_gmt":"2023-07-09T09:01:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=56668"},"modified":"2023-07-09T11:01:22","modified_gmt":"2023-07-09T09:01:22","slug":"rupelek-ji-diroke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=56668","title":{"rendered":"R\u00fbpelek ji d\u00eerok\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kak\u015far Oremar<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u00eeroka Kurdan a \u015fore\u015f \u00fb azad\u00eexwaziy\u00ea bi qas\u00ee reng\u00eeniya diyalekt\u00eek \u00fb erdingariya wan dewlemende, l\u00ea kelem\u00ean xiyanet\u00ea j\u00ee tim \u00fb tim li k\u00ealeka gul\u00ean ev\u00eendar\u00ean doz\u00ea \u015f\u00een b\u00fbne<\/strong>.<\/p>\n<p>Bi \u00eemzakirina peymana Lozan\u00ea re ku hev\u00e7ax b\u00fb bi hilwe\u015f\u00eena Imperatoriya Osman\u00ee re d\u00eesa r\u00fb\u00e7ik\u00ea xiyanet\u00ea y\u00ea gemar hate d\u00eetin. Ew cara \u00e7end\u00ea b\u00fb ez nizanim l\u00ea v\u00ea car\u00ea a\u015f\u00ea w\u00ea xiyanet xw\u00eeneke mezin bi xwe re da herikandin. Bi her serhildanek\u00ee re dehan hezar kes hatin \u015feh\u00eedkirin \u00fb ji axa Kurdistan\u00ea d\u00fbrxistin. P\u00eare j\u00ee Kurdistan w\u00earan kirin. Ev rew\u015f ten\u00ea li pareke axa me neb\u00fb, belk\u00ee li her \u00e7ar aliyan weke hev b\u00fb.<\/p>\n<p>Di sala 1923\u2019an de n\u00fbner\u00ean dewleta Tirk a ku h\u00ea li ser m\u00eeras\u00ea Osmaniyan ava nebib\u00fb di Peymana Lozan\u00ea de amade b\u00fbn. L\u00ea dema ku hewl dan bi wan re peymanek\u00ea \u00eemza bikin, bi dijberiya n\u00fbner\u00ean Ewropay\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb man. N\u00fbner\u00ean Ewrop\u00ee \u00eemzakirina peyman\u00ea red kirin \u00fb bi zelal\u00ee ji wan re wiha gotin:&#8221; Li rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea gel\u00ea Kurd \u00fb xaka Kurdan heye ku di serdema Osmaniyan da weke &#8220;KURDISTAN&#8221; hatiye naskirin, eger em peyman\u00ea \u00eemze bikin gelo y\u00ea \u00e7i were ser\u00ea Kurdan an j\u00ee qedera wan a siyas\u00ee-civak\u00ee y\u00ea di \u00e7ar\u00e7ova sinor\u00ean dewleta we de bi \u00e7i away\u00ee b\u00ea diyar kirin \u00fb \u00eedarekirin&#8221;?<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-56670 alignright\" src=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Hesen-Xeyri-253x300.jpg\" alt=\"\" width=\"253\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Hesen-Xeyri-253x300.jpg 253w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Hesen-Xeyri.jpg 767w\" sizes=\"auto, (max-width: 253px) 100vw, 253px\" \/><\/p>\n<p>\u015eandeya Tirk a di bin serokatiya Ismet In\u00f6n\u00fc(1884-1973) \u00fb \u00e7avd\u00eariya Mistefa Kemal(1881-1938) a ji r\u00eaya d\u00fbr de got ku:&#8221; Tirkiye ne ten\u00ea dewleta Tirkan e. Dewlet ya her du gelan (Kurd \u00fb Tirk) be \u00fb \u00ead\u00ee biryara jiyana bi hev re dane&#8230;&#8221;, l\u00ea n\u00fbner\u00ean welat\u00ean Ewropay\u00ee ji gotin \u00fb soz\u00ean heyeta Tirk bawer nekirin dema ku yek car j\u00ee nav\u00ea Kurd bi ser zar\u00ea wan de nedihate gotin \u00fb bih\u00eestin.<\/p>\n<p>Serok\u00ea \u015fanda Tirkiy\u00ea ya r\u00eakeftin\u00ea \u00cesmet Pa\u015fa an j\u00ee In\u00f6n\u00fc ku ji Kurd\u00ean Melet\u00ee b\u00fb bi hawara Mistefa Kemal ve hat \u00fb j\u00eare wiha got:&#8221; Eger h\u00fbn nebin al\u00eekar, dewleta Kurd\u00ee ava dibe, xal\u00ean Sever\u00ea t\u00ean c\u00ee bi c\u00eekirin,div\u00ea h\u00fbn ji Ewropiyan re \u00eesbat bikin ku Kurd \u00fb Tirk bi hev re dij\u00een, ji bo hilwe\u015fandina Peymana Sevr\u00ea gere h\u00fbn hem\u00fb hewldan\u00ean xwe bidin&#8221;.<\/p>\n<p>Mistefa Kemal bi xapandikariy\u00ean xwe y\u00ean ji ber\u00ea de gaz\u00ee Kurdek\u00ee Xozata D\u00earsim\u00ea y\u00ea bi nav\u00ea Hesen Xeyr\u00ee(1881-1925) kir \u00fb j\u00ea xwest ku cil \u00fb berg\u00ean Kurd\u00ee li xwe bike \u00fb roja din bi w\u00ee re here parlamentoy\u00ea \u00fb ji rojnamevan \u00fb \u015fandey\u00ean welat\u00ean din re n\u00ee\u015fan bide ku hik\u00fbmeta Tirkiy\u00ea hem\u00fb maf\u00ean wekhev ji Kurdan re j\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike \u00fb heb\u00fbna Kurdan, cil \u00fb berg\u00ean wan \u00ean netew\u00ee, ziman \u00fb \u00e7anda wan qeb\u00fbl dike&#8221;.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-56672 alignright\" src=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Xerita-Kurdistane-240x300.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Xerita-Kurdistane-240x300.jpg 240w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Xerita-Kurdistane.jpg 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/p>\n<p>Hevj\u00eena Hesen Xeyr\u00ee dema li mal\u00ea p\u00eare xeber dide \u00fb hay ji gotin\u00ean w\u00ee y\u00ean derheqa mijar\u00ea de dibe j\u00ea re lava dike ku:&#8221; karek\u00ee wiha neke, mekeve davka &#8220;Mistoy\u00ea Kor \u00fb \u00cesmet\u00ea heramzade&#8221; \u00fb xiyanet\u00ea li gel\u00ea Kurd neke, tu y\u00ea po\u015fman bib\u00ee l\u00ea \u00ead\u00ee pi\u015ft re po\u015fmaniya te y\u00ea b\u00eas\u00fbd be&#8230;&#8221;, l\u00ea Hesen Xeyr\u00ee guh nade xanima xwe \u00fb bi girnij\u00eeneke sivik j\u00eare dib\u00eaje:&#8221; Ew ne kar\u00ea te ye, tu ji siyast\u00ea \u00e7i fam dik\u00ee ku \u015f\u00eereta li min dik\u00ee?!&#8221; Xanim j\u00ea re dib\u00eaje:&#8221; Ez ji siyaset\u00ea j\u00ee fam nekim l\u00ea ez Tirka ba\u015f dinasim \u00fb ew\u00ea te bixap\u00eenin \u00fb p\u00eare j\u00ee y\u00ea bextre\u015f\u00ee bibe para hem\u00fb Kurd\u00ean Kurdistan\u00ea&#8230;&#8221;. Hesen Xeyr\u00ee d\u00eesa j\u00ee q\u00eemet\u00ea nade daxwaz \u00fb gotin\u00ean hevj\u00eena xwe ya sal\u00ean dir\u00eaj \u00fb ji roja pa\u015f\u00ea re amadekariy\u00ean xwe dike. Hem\u00fb amadekar\u00ee \u00fb xebat\u00ean w\u00ee j\u00ee ev b\u00fbn:<\/p>\n<p>\u00c7end caran Hesen Xeyr\u00ee bi cil \u00fb berg\u00ean Kurd\u00ee \u00e7\u00fb mecl\u00eesa Tirkan, enc\u00fbmena wan ziyaret kir \u00fb bi dengek\u00ee bilind got ku:&#8221; Kurd naxwazin ji Tirka veqetin \u00fb y\u00ea bi biray\u00ean xwe y\u00ean mislman re bim\u00eenin&#8230;.&#8221;. Pi\u015ftre M. Kemal j\u00ea xwest ku telgrafeke wiha \u00fb xwed\u00ee w\u00ea naverok\u00ea bi\u015f\u00eene Lozan\u00ea ku n\u00fbner\u00ean Ewrop\u00ee bib\u00eenin \u00fb gotin\u00ean Ismet In\u00f6n\u00fc bawer bikin.<\/p>\n<p>W\u00ee bi \u015fandina w\u00ea telgraf\u00ea ji n\u00fbner\u00ean Peymana Lozan\u00ea re hem\u00fb del\u00eel\u00ean ku rastiya wan nay\u00ea \u00eenkarkirin da x\u00fbyakirin ku n\u00fbner\u00ea gel\u00ea Kurd li meclisa Tirkane. Mistefa Kemal, Ismet In\u00f6n\u00fc \u00fb dehan kes\u00ean din j\u00ee gotin\u00ean w\u00ee &#8220;er\u00ea kirin&#8221; \u00fb dane selmandin ku H. Xeyr\u00ee n\u00fbner\u00ea Kurdan li Tirkiya n\u00fbavab\u00fby\u00ee ye. Ew kar\u00ea han b\u00fb sedem ku wan j\u00ee peyman \u00eemza kirin \u00fb p\u00eare j\u00ee \u00ead\u00ee dewleta Kurd\u00ee ava neb\u00fb. Ji w\u00ea roj\u00ea \u00fb sh\u00fbnde peymana S\u00eavr\u00ea hate dawiy\u00ea ku di 10\u00ea Cotmeha sala 1920an de hatib\u00fb \u00eemzakirin \u00fb hin maf \u00fb biryar\u00ean gir\u00eeng ji bo pa\u015feroja Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea t\u00eade hatib\u00fbn diyarkirin. Ev destp\u00eaka b\u00fbyer\u00ean tiran j\u00ee ji Hesen Xeyr\u00ee, sedan siyasetmedar \u00fb gel\u00ea Kurd re b\u00fb.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku ker\u00ea Tirka ji pir\u00ea derbas b\u00fb bi dest\u00fbra Mistefa Kemal n\u00fbner\u00ea Kurdan anku Hesen Xeyr\u00ee hat girtin \u00fb ew \u015fandin Dadgeha \u00cestiqlal\u00ea. Ew li dij\u00ee w\u00ea biryar\u00ea deket \u00fb ji D\u00earsim\u00ea Sey\u00eed Rizay\u00ea D\u00earsim\u00ee(1863-1937) pi\u015ftg\u00eer\u00ee dan w\u00ee. Ew veger\u00ee gund\u00ea xwe, l\u00ea Mistefa Kemal li derfetek\u00ea digeriya ku dawiy\u00ea bi jiyana w\u00ee b\u00eene. Dadgeha ku ji Kurdan li Kurdistan \u00fb Tirkiy\u00ea biryar \u00fb dem\u00ean mehkemekirin\u00ea pir ji hev cuda b\u00fbn bi awayek\u00ee nih\u00een\u00ee dest\u00fbr ji Mistefa Kemal standib\u00fb ku \u015fopa Hesen Xeyr\u00ee wenda nekin. Piran\u00ee kes\u00ean Kurd perwer \u00fb \u015fore\u015fger di dadgeh\u00ean formal\u00eete \u00fb \u00e7end deqey\u00ee de dihatin darizandin \u00fb biryara \u00eedam\u00ea bi ser wan de dihate standin. L\u00ea li Tirkiy\u00ea \u00fb bajar\u00ean weke Enqer\u00ea ew dadgeh bi rojan didomin \u00fb kes j\u00ee \u00eedam nedikirin. Serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ea P\u00eeran li sala 1925an b\u00fb sedem ku Mistoy\u00ea Kor tola xwe ji Hesen Xeyr\u00ee bist\u00eene. Sala 1925an di dadgeh\u00ean \u00cestiqlal de sedan Kurd tev\u00ee r\u00eaber\u00ea \u015fore\u015f\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed\u00ea P\u00eeran bi awayek\u00ee d\u00fbr ji pirens\u00eeb\u00ean yasay\u00ee \u00fb edalet\u00ea hatin mehkemekirin \u00fb \u00eedamkirin. Bi dest\u00fbra serle\u015fker\u00ean art\u00ea\u015fa Tirkiy\u00ea ew Kurd\u00ean dijber\u00ee wan li der\u00ean nediyar hatin ve\u015fartin \u00fb heya roja \u00eero j\u00ee kes nizane mezar\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb hevalbend\u00ean w\u00ee li k\u00fbne!!.<\/p>\n<p><strong>Dadgeha Hesen Xeyr\u00ee!<\/strong><\/p>\n<p>Di hav\u00eena sala 1925an de serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed rast\u00ee \u015fikest\u00ea hat. Di dadgeha Istiqlal a ku raste rast bi dest\u00fbra Mistefa Kemal dihate \u015fopandin \u00fb bir\u00eavebirin de, Xeyr\u00ee bi tawan\u00ean weke:&#8221; cudaxwaz\u00ee, hevkariya bi e\u015fqiya \u00fb lixwekirina cil \u00fb berg\u00ean Kurd\u00ee li parlamentoy\u00ea hat tohmetbarkirin \u00fb du-s\u00ea deqeyan j\u00ee maf\u00ea axaftin\u00ea dane w\u00ee. W\u00ee bi dengek\u00ee tije \u00ea\u015f, r\u00fbyek\u00ee tije xemg\u00een\u00ee \u00fb hest\u00ean po\u015fmaniy\u00ea wiha got: \u201c Min ji bo nehi\u015ftina serxweb\u00fbna Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea wisa kir \u00fb telgrafek ji Lozan\u00ea re \u015fand \u00fb r\u00eakeftina S\u00eavr\u00ea betal kir. R\u00eakeftina ku di \u00e7end bend\u00ean w\u00ea de serxweb\u00fbn \u00fb hem\u00fb maf\u00ean \u00e7\u00eakirina dewleteke serbixwe didane Kurdan&#8230;.&#8221;<\/p>\n<p>Serok\u00ea dadgeh\u00ea bi tund\u00ee li w\u00ee n\u00ear\u00ee \u00fb bersiva Hesen Xeyr\u00ee wiha da: \u201cEm dizanin ku we r\u00ea li ber serxweb\u00fbna Kurdistan\u00ea girt, l\u00ea lixwekirina cil \u00fb berg\u00ean Kurd\u00ee li parlamentoya Tirkiy\u00ea binp\u00eakirina yasay\u00ean me \u00fb dest\u00fbr\u00ea ye. \u00cad\u00ee maf\u00ea te y\u00ea xweparastin\u00ea j\u00ee tune \u00fb li benda biryara dawiy\u00ea be.\u201d Hevalek\u00ee n\u00eaz\u00ee Xeyr\u00ee j\u00ee re got ku weke gelek kes\u00ean din dawa l\u00eabor\u00een\u00ea ji Mistefa Kemal bike, l\u00ea w\u00ee ew daxwaz nepejirand \u00fb j\u00eare wiha got:&#8221; Min karek\u00ee wisa nekiriye ku dawa l\u00eabor\u00een\u00ea bikin, div\u00ea M.Kemal dawa l\u00eabor\u00een\u00ea li min bike ku hem\u00fb peyman\u00ean dostan\u00ee \u00fb hevalbendiy\u00ea ji b\u00eer kirine. Mirineke bi serbilind\u00ee ji v\u00ea jiyan\u00ea xwe\u015ftire&#8230;&#8221; Pi\u015ftre bi awayek\u00ee pir b\u00ea\u015fermane biryara dadgeh\u00ea wiha hate xwendin:&#8221; Dadgeha Istiqlal a komara Tirkiy\u00ea ji ber tawan\u00ean cudaxwaz\u00ee, hevkariya bi serhild\u00ear\u00ean Kurd \u00fb liberkirina cil-berg\u00ean Kurd\u00ee cezay\u00ea darvekirin\u00ea ji xay\u00een\u00ea welat Hesen Xeyr\u00ee re daye&#8221;.<\/p>\n<p>Di dawiy\u00ea de, wan j\u00ea pirs\u00ee ku:&#8221; Hesen Xeyr\u00ee daxwaza te ya daw\u00ee \u00e7iye?&#8221;. Hesen Xeyr\u00ee bi dengek\u00ee bilind bang kir: \u201cMin li cihek\u00ee li ser r\u00eaya Kurdan binax bikin ku her Kurdek dema ber min re derbas dibe gora min bib\u00eene \u00fb tif-leineta li min bike an j\u00ee tifbarana tirba min bike\u201d. W\u00ee heta guh\u00ea xwe neda hevj\u00eena xwe ya wefadar \u00fb bi v\u00ee away\u00ee b\u00fb q\u00fbrbana sadat\u00ee \u00fb xwe\u015f xeyaliy\u00ean xwe \u00fb rayedar\u00ean dewleta Tirkiy\u00ea a \u00eenkarker \u00fb cinayetkar. W\u00ea bidome<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kak\u015far Oremar D\u00eeroka Kurdan a \u015fore\u015f \u00fb azad\u00eexwaziy\u00ea bi qas\u00ee reng\u00eeniya diyalekt\u00eek \u00fb erdingariya wan dewlemende, l\u00ea kelem\u00ean xiyanet\u00ea j\u00ee tim \u00fb tim li k\u00ealeka gul\u00ean ev\u00eendar\u00ean doz\u00ea \u015f\u00een b\u00fbne. Bi \u00eemzakirina peymana Lozan\u00ea re ku hev\u00e7ax b\u00fb bi hilwe\u015f\u00eena Imperatoriya Osman\u00ee re d\u00eesa r\u00fb\u00e7ik\u00ea xiyanet\u00ea y\u00ea gemar hate d\u00eetin. Ew cara \u00e7end\u00ea b\u00fb ez [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56669,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-56668","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56673,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56668\/revisions\/56673"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/56669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}