{"id":31789,"date":"2020-08-17T13:38:18","date_gmt":"2020-08-17T11:38:18","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=31789"},"modified":"2020-08-17T13:38:18","modified_gmt":"2020-08-17T11:38:18","slug":"15e-tebaxe-redkirina-koletiye-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=31789","title":{"rendered":"15\u2019\u00ea tebax\u00ea redkirina koletiy\u00ea ye"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Mihemed \u015eah\u00een<\/em> <\/strong><\/p>\n<p>Ji bo wate \u00fb gir\u00eengiya 15\u2019\u00ea tebax\u00ea were f\u00eamkirin, hewceye d\u00eeroka serhildanan a 214 sale b\u00eanavber dewam dike \u00fb bi dehan serhildan\u00ean kurdan \u00ean her yek bi qirkirin \u00fb trajediy\u00ean her\u00ee mezin dagirt\u00eene were f\u00eamkirin, hewceye hi\u015fmendiya siyaseta komara tirk a qirker \u00fb tineker were f\u00eamkirin, hewceye \u015fert \u00fb merc\u00ean jiyan\u00ea y\u00ean ji dojeh\u00ea xerabtir li ser kurdan hatib\u00fbn ferzkirin werin f\u00eamkirin, hewceye rih\u00ea fa\u015f\u00eezma 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea were f\u00eamkirin.<\/p>\n<p>Ji destp\u00eaka sedsala 19 em\u00een heta dawiya sedsal\u00ea civaka kurd ji bo bidestxistina xweseriya xwe bi dehan serhildanan p\u00eak t\u00eenin \u00fb li dij\u00ee dewleta osman\u00ee li berxwe didin. L\u00ea ji ber b\u00eatifaqiya netewey\u00ee \u00fb ji ber \u00eexanet\u00ean navxwey\u00ee hem\u00fb serhildan b\u00eaencam \u00fb bi t\u00eak\u00e7\u00fbyina kurdan bi daw\u00ee dibin. Di encama wan serhildanan de serok \u00fb r\u00eaber\u00ean kurdan hem\u00fb t\u00ean qetilkirin.<\/p>\n<p>Mixabin civaka kurd b\u00ea serok \u00fb b\u00ea r\u00eaber \u00fb b\u00eay\u00ea tifaqa netewey\u00ee, bi awayeke par\u00e7e par\u00e7e b\u00fby\u00ee p\u00eavajoya \u015fer\u00ea yekem\u00een \u00ea c\u00eehan\u00ea p\u00ea\u015fwaz\u00ee dike. Civak\u00ean din \u00ean bin serweriya osman\u00ee de hem\u00fb ji bo azad\u00ee \u00fb serxweb\u00fbna xwe li dij\u00ee osmaniya \u015fer dikin \u00fb di nava tifaq\u00ean c\u00fbrbic\u00fbr de cih digrin l\u00ea kurd dibin \u015fervan\u00ean desthilatdariya osman\u00ee.<\/p>\n<p>\u015eer\u00ea ku di 1914\u2019an de dest p\u00ea kir di 1918\u2019an de bi daw\u00ee b\u00fb. Di encam\u00ea de dewleta osman\u00ee t\u00eak \u00e7\u00fb. Kurd b\u00ea serok \u00fb b\u00ea r\u00eaber bi awayeke par\u00e7e par\u00e7e b\u00fby\u00ee li hol\u00ea man. Anatolya \u00fb Kurdistan di nava dewlet\u00ean emperyal\u00eest de hat parvekirin. Li gor\u00ee parvekirin\u00ea her dewletek qadek dagir dikir. Li mil\u00ea Anatolyay\u00ea li dij\u00ee dagirkeriy\u00ea bertekek \u00e7\u00eaneb\u00fb. L\u00ea dema ku Fransa y\u00ea hewl da bajar\u00ean Kurdistan\u00ea Riha, D\u00eelok \u00fb Gurg\u00fcm\u00ea dagir bike civaka kurd li dij\u00ee dagirkeriya Fransay\u00ea li berxwe da \u00fb dest\u00fbr neda dagirker\u00ee p\u00eak were.<\/p>\n<p>Berxwedaniya civaka kurd bala M.Kemal dik\u015f\u00eene. M.Kemal, b\u00ea serok, b\u00ea r\u00eaber \u00fb b\u00ea tifaqa netewey\u00ee b\u00fbna civaka kurd ji bo xwe weke fersend\u00ea dib\u00eene \u00fb ber\u00ea xwe dide Kurdistan\u00ea. Li ser soz \u00fb bexta birat\u00ee \u00fb wekheviy\u00ea avakirina dewleteke hevpar a kurd \u00fb tirk li dij\u00ee dewlet\u00ean emperyal\u00eest ji bo berxwedaneke hevpar di kongrey\u00ean Erzerom \u00fb S\u00eawaz\u00ea de tifaqa stratej\u00eek a s\u00eayem\u00een a kurd \u00fb tirk p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>Berxwedana tifaqa kurd \u00fb tirk a ku 1919\u2019an de dest p\u00ea kir bi serket \u00fb komara n\u00fb ava b\u00fb. Di makeqan\u00fbna yekem\u00een a 1921\u2019an de xweseriya civaka kurd t\u00ea nas\u00een. Nas\u00eena xweseriya Kurdan heta \u00eemzekirina peymana Lozan\u00ea dewam dike. Pi\u015ft\u00ee ku di 24\u2019\u00ea t\u00eermeha 1923\u2019an de peymana Lozan\u00ea hat \u00eemzekirin \u00fb di h\u00fbq\u00fbqa navnetewey\u00ee de heb\u00fbna komara tirk hat nas\u00een soz \u00fb bext\u00ean ku M.Kemal dab\u00fbn hem\u00fb hatin jib\u00eerkirin \u00fb \u00eexanet \u00fb b\u00eabextiya d\u00eerok\u00ee ya li dij\u00ee civaka kurd dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p>Di makeqan\u00fbna 1924\u2019an de hi\u015fmendiya \u00cet\u00eehat Terak\u00ee ya n\u00eejadperest esas t\u00ea girtin \u00fb komara n\u00fb li ser w\u00ea hi\u015fmendiy\u00ea t\u00ea avakirin. Di w\u00ea hi\u015fmendiy\u00ea de tinekirina civaka kurd \u00fb tirkistankirina Kurdistan\u00ea esas t\u00ea girtin. Bi kurtah\u00ee komara n\u00fb li ser tinekirina civaka kurd t\u00ea avakirin. Xweseriya civaka kurd ji makeqan\u00fbn\u00ea t\u00ea derxistin \u00fb p\u00eavajoya \u00eenkar \u00fb tinekirina civaka kurd dest p\u00ea dike. Hevok\u00ean helvalbend\u00ea M.Kemla \u00fb wez\u00eer\u00ea dadmendiy\u00ea w\u00ea dem\u00ea Mahmut Esat Bozk\u00fbrt \u201c Li v\u00ee welat\u00ee xeyn\u00ee civaka tirk maf\u00ea tu kes\u00ee tine ye, heke mafeke wan hebe ew j\u00ee xulamiya tirkane\u201d. Wek\u00ee di hevok\u00ean Mahmut Esat Bozk\u00fbrt de j\u00ee diyare dibe, ji bo civaka kurd du vebj\u00eark heb\u00fbn. Ya di encama qirkirinan de tineb\u00fbyin, yan j\u00ee jiyaneke b\u00ear\u00fbmet a xulamtiya tirkan.<\/p>\n<p>Li dij\u00ee b\u00eabext\u00ee \u00fb siyaseta \u00eenkar \u00fb tinekirin\u00ea ji bo kurdan ten\u00ea r\u00eayek heye ew j\u00ee serhildan e. R\u00eaze serhildan\u00ean kurdan di sala 1925\u2019an de bi serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed dest p\u00ea dikin. Bi dehan serhildan p\u00eak t\u00ean. L\u00ea weke serhildan\u00ean di serdema osmaniyan de ji ber b\u00ea tifaqiya netewey\u00ee \u00fb \u00eexanet\u00ean navxwey\u00ee her serhildanek ji bo civaka kurd bi berd\u00eal\u00ean giran \u00fb qirkirin\u00ean mezintir bi encam dibe.<\/p>\n<p>Ji bo siyaseta xwe ya \u00eenkar \u00fb tinekirin\u00ea biser bixin Kurdistan\u00ea dervey\u00ee h\u00fbq\u00fbqa Tirkiyey\u00ea bi pergaleke taybet bir\u00eave dibin. \u201cIslehkirina \u015eerq\u00ea\u201d, \u201cTakr\u00eer\u00ee Sik\u00fbn\u201d, \u201cTed\u00eep \u00fb Tenk\u00eel\u201d, \u201cPergala Mufet\u00ee\u015f\u00ee ya \u00dbm\u00fbm\u00ee\u201d, \u201cPergala Rew\u015fa Awarte (OHAL) \u00fb waliy\u00ean herem\u00ee y\u00ean rew\u015f\u00ean awarte\u201d nav\u00ean pergal\u00ean talankirin, \u00a0w\u00earankirina Kurdistan\u00ea \u00fb \u00e7ewisandin, tesl\u00eem girtin \u00fb qirkirina civaka kurd in.<\/p>\n<p>Di heb\u00fbna van pergalan de kes\u00ee nikarib\u00fb peyva Kurd \u00fb Kurdistan\u00ea bil\u00eav bike. Di zan\u00eengehan de, bin nav\u00ea zanistiy\u00ea de bi hezaran \u00e7\u00eerok\u00ean derew\u00een\u00ean ku \u201ckurd bi esl\u00ea xwe tirk in\u201d hatin afirandin. Li gel berxwedan \u00fb serhildan\u00ean kurdan ew p\u00eavajo ya qirkirin \u00fb tinekirin\u00ea heta sal\u00ean 1970\u2019yan bi hem\u00fb dijwariya xwe dewam dike \u00fb \u00ead\u00ee n\u00eazik\u00ea serkeftin\u00ea dibe.<\/p>\n<p>Di p\u00eavajoya ku dewleta tirk di tinekirina civaka kurd de n\u00eazik\u00ea serkeftin\u00ea b\u00fby\u00ee de di sala 1973\u2019an de di p\u00ea\u015fengiya R\u00eaber\u00ea Gel\u00ea Kurd R\u00eazdar Ocalan de komek ciwan\u00ean kurd y\u00ea xwed\u00ee wijdan li dij\u00ee siyaseta qirker dikevin nava liv \u00fb tevger\u00ea. Ji kom\u00ea re dib\u00eajin \u2018Koma Apociyan\u2019. Koma Apociyan liv \u00fb tevgera xwe di 27\u2019\u00ea mijdara 1978\u2019an de bi avakirina partiy\u00ea (PKK) tac\u00eedar dikin.<\/p>\n<p>Liv \u00fb tevgera Apociyan dewleta tirk dixe nav tirs \u00fb fikaran. Ji bo p\u00ea\u015f\u00ee li Apociyan b\u00eagirtin \u00fb siyaseta wan a qirker bi serket\u00ee bi encam bibe di 12 \u00eelona 1980\u2019an de darbeya le\u015fker\u00ee p\u00eak t\u00ea.<\/p>\n<p>Weke hem\u00fb derbey\u00ean ber\u00ea di armanca derbeya le\u015fker\u00ee ya 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea de j\u00ee cewisandin \u00fb tesl\u00eemgirtina civaka kurd, tasfiyekirin \u00fb tinekirina saz\u00ee, r\u00eaxsitin, p\u00ea\u015feng \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ean kurd hene. Yekane koma ku xwe ji tasfikerin\u00ea dipar\u00eaze \u00fb li dij\u00ee fa\u015f\u00eezma derbekar\u00ean 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea li berxwe dide koma Apociyan e. Apoc\u00ee, z\u00eendan\u00ean ku her tim b\u00fbne qada tesl\u00eemgirtin \u00fb tasfiyekirin\u00ea dikin qada berxwedan\u00ea, dikin qada t\u00eak\u00e7\u00fbna fa\u015f\u00eezma derbakar\u00ean 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea.<\/p>\n<p>Apociy\u00ean ku di p\u00ea\u015fengiya R\u00eazdar Ocalan de derketib\u00fbn dervey\u00ea wel\u00eat ji bo deng bidin deng\u00ea berxwedana z\u00eendanan \u00fb bers\u00eeveke layiq\u00ea berxwedana wan bidin fa\u015f\u00eezma derbekaran di nava xebateke b\u00eahempa de b\u00fbn. Pi\u015ft\u00ee xebat \u00fb amadekariy\u00ean \u00e7end salan di 15\u2019\u00ea tebaxa 1984\u2019an de di p\u00ea\u015fengiya fermandar\u00ea mezin \u00ea nemir Ag\u00eet de li Dih\u00ea \u00fb li \u015eemz\u00eenan\u00ea bers\u00eeveke d\u00eerok\u00ee da fa\u015f\u00eezma darbekar\u00ean 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea \u00fb siyaseta qirker a dewleta tirk.<\/p>\n<p>Ew bers\u00eev ji bo siyaseta qirker \u00fb tineker derbeyeke mezin b\u00fb. Redkirina jiyana xulamtiy\u00ea b\u00fb, destp\u00eaka jiyana bi r\u00fbmet b\u00fb. Lewre dil\u00ea civaka kurd \u00fb dost\u00ean w\u00ea \u015fad, hi\u015fmendiya dewleta tirk a fa\u015f\u00eest \u00fb qirker ser\u00fbbino kirib\u00fb.<\/p>\n<p>Rayedar \u00fb darbekar\u00ean dewleta tirk ne li benda bersiveke wisa xurt b\u00fbn. Di nava \u015ea\u015fwaziyeke mezin de b\u00fbn. Di nava gef\u00fbgur\u00ean xwe de aq\u00fbbeta 28 serhildan\u00ean ber\u00ea dian\u00eena b\u00eera civaka kurd \u00fb ji bo serhildana 29 em\u00een bi qas\u00ea \u00e7end saetan temen diyar dikirin.<\/p>\n<p>Ew \u00e7end saet b\u00fbn \u00e7end roj, \u00e7end roj b\u00fbn \u00e7end meh, \u00e7end meh b\u00fbn \u00e7end sal, \u00e7end sal b\u00fbne 36 sal \u00fb dikeve sala 37\u2019an. Ez bawer dikim serhildana kurdan a her\u00ee temen dir\u00eaj ev e. Cara yekem\u00eene ku dewleta tirk li gel pi\u015ftgir\u00ee \u00fb hevkariya NATO\u2019y\u00ea, bi tekn\u00eeka xwe ya her\u00ee p\u00ea\u015fket\u00ee, bi ceribandina hem\u00fb dek \u00fb dolab\u00ean xwe y\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb bi akt\u00eefkirina xeta \u00eexaneta kurd nikare serhildana kurd t\u00eak bibe.<\/p>\n<p>Fi\u015feka yekem\u00een a li Dih\u00ea \u00fb \u015eemz\u00eenan\u00ea teqiya ten\u00ea li nava dil\u00ea koletiy\u00ea neket di heman dem\u00ea de ya ku her car\u00ea weke qedereke nebix\u00ear li ser kurdan dihat ferzkirin \u2018qedera t\u00eak\u00e7\u00fbyin\u00ea\u2019 j\u00ee par\u00e7e par\u00e7e kir. Ji bo civaka kurd a ku di bin \u00ear\u00ee\u015f \u00fb m\u00eat\u00eengeriya dewlet\u00ean fa\u015f\u00eest de ber bi tineb\u00fbn\u00ea ve di\u00e7\u00fb b\u00fb m\u00eeladeke n\u00fb. \u015eore\u015fa vej\u00een\u00ea ya netewey\u00ee p\u00eak an\u00ee \u00fb b\u00fb destp\u00eaka jiyaneke n\u00fb. R\u00eaya azadiy\u00ea \u00fb jiyana bi r\u00fbmet n\u00ee\u015fan\u00ea hem\u00fb kurdan da. Civakeke r\u00eaxistinkir\u00ee, zana, pol\u00eet\u00eek a dildar\u00ea azadiy\u00ea afirand ku \u00eero li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean wel\u00eat dest bi dest\u00ea ger\u00eela bi l\u00eaheng\u00ee \u00fb fedekariyeke mezin li berxwe dide. Di heman dem\u00ea de 22 sale li dij\u00ee komploya navnetewey\u00ee ji bo rizgarkirina R\u00eaber\u00ea xwe li ber xwe dide.<\/p>\n<p>Civaka ku mahk\u00fbm\u00ea koletiy\u00ea \u00fb b\u00ear\u00fbmetiy\u00ea kirib\u00fbn bi berxwedana xwe ya b\u00eahempa li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea destkeftiy\u00ean mezin bi dest xistine \u00fb b\u00fbye yek ji civak\u00ean her\u00ee r\u00fbmetdar\u00ea c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p>Serhildana ku \u00e7end saet temen j\u00eare dihat diyardikirin \u00eero, ji Efr\u00een\u00ea heta Heftan\u00een\u00ea, Ji D\u00earsim\u00ea heta Urmiy\u00ea, ji Erdexan\u00ea heta Helep\u00e7ey\u00ea li \u00e7ar h\u00eal\u00ea wel\u00eat bi ruheke feda\u00ee li berxwe dide. Y\u00ean ku bi berxwedana xwe ya d\u00eerok\u00ee fa\u015f\u00eezma darbekar\u00ean 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea t\u00eakbirine b\u00ea guman d\u00ea fa\u015f\u00eezma AKP-MHP\u2019\u00ea j\u00ee t\u00eak bibin.<\/p>\n<p>Ew fi\u015feka yekem\u00een a ku di 15\u2019\u00ea tebaxa 1984\u2019an de ten\u00ea \u015fewqa xwe da dil\u00ea civaka kurd \u00eero ji hem\u00fb civak\u00ean Rojhilata Nav\u00een re b\u00fbye h\u00eav\u00ee \u00fb \u015fewqa xwe dide c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p>Lewre 15\u2019\u00ea tebax\u00ea ten\u00ea ne roja cejna vej\u00eena civaka kurd e, roja cejna vej\u00eena hem\u00fb civak\u00ean Rojhilata Nav\u00een \u00fb civak\u00ean bindest \u00ea c\u00eehan\u00ea ye. Li hem\u00fbyan p\u00eeroz be.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mihemed \u015eah\u00een Ji bo wate \u00fb gir\u00eengiya 15\u2019\u00ea tebax\u00ea were f\u00eamkirin, hewceye d\u00eeroka serhildanan a 214 sale b\u00eanavber dewam dike \u00fb bi dehan serhildan\u00ean kurdan \u00ean her yek bi qirkirin \u00fb trajediy\u00ean her\u00ee mezin dagirt\u00eene were f\u00eamkirin, hewceye hi\u015fmendiya siyaseta komara tirk a qirker \u00fb tineker were f\u00eamkirin, hewceye \u015fert \u00fb merc\u00ean jiyan\u00ea y\u00ean ji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30406,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-31789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31789"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31790,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31789\/revisions\/31790"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}