{"id":29334,"date":"2020-05-18T10:11:22","date_gmt":"2020-05-18T08:11:22","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=29334"},"modified":"2020-05-18T10:11:22","modified_gmt":"2020-05-18T08:11:22","slug":"komara-tirk-a-osmaniyan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=29334","title":{"rendered":"Komara Tirk a Osmaniyan"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Piling WELAT<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Gava mirov li dewleta Tirkiy\u00ea bi dewlet\u00ean li Rojhilatanav\u00een re m\u00fbqayese dike, dib\u00eene ku \u00eent\u00eebaya modern\u00eeta Ewropay\u00ea \u00eel\u00eezyonek e \u00fb dib\u00eeneke ku Tirkiye di cewher\u00ea xwe de ji \u00e7anda feodal\u00ee \u00fb pa\u015fver\u00fbtiy\u00ea xilas neb\u00fbye. Navg\u00een\u00ean weke h\u00fbq\u00fbq, siyaset \u00fb \u00e7apemen\u00ee ji kirasek\u00ee dir\u00fbt\u00ee z\u00eadetir ti\u015ftek\u00ee din n\u00eene. H\u00fbq\u00fbq \u00fb siyaset di esas\u00ea xwe de \u00e7andek e. Di siyaset \u00fb h\u00fbq\u00fbqa gerd\u00fbn\u00ee de nirx\u00ean bingeh\u00een \u00ean weke jiyana mirov, maf\u00ea mirov nirx\u00ean bilindin. L\u00ea li Tirkiy\u00ea siyaseta desthilatdar \u00fb h\u00fbq\u00fbqa navg\u00een\u00ean daraz\u00ea hem\u00fb xizmet\u00ee yek armanc\u00ea dikin. Ew j\u00ee armanc\u00ean \u00eedeoloj\u00eek \u00ean weke t\u00fbrant\u00ee \u00fb S\u00eava Sor e. Loma ji bo mirov z\u00eadetir li ser v\u00ea \u00e7ewtiy\u00ea serwext bibe, div\u00ea mirov bala xwe bide \u015f\u00eawaz\u00ea avab\u00fbna Komara Tirkiy\u00ea.<br \/>\nDewleta Komara Tirkiye, weke t\u00ea gotin di encama \u015fore\u015fek\u00ea de ava neb\u00fbye, l\u00ea bel\u00ea weke encameke rizgarkirina bermay\u00eey\u00ean \u00cemparatoriya Osmaniyan derkete hol\u00ea. Loma peyva \u015eore\u015f\u00ea ji bo avab\u00fbna dewleta Tirk ne di c\u00eeh de ye. \u015eore\u015f ji aliy\u00ea gel ve, ji binesaziya gel ve p\u00ea\u015fdikeve \u00fb p\u00eak t\u00ea. Bingeh\u00ea dewleta Tirk ji aliy\u00ea \u00cett\u00eehat Terak\u00ee ve hatiye av\u00eatin. Ev di sal\u00ean 1912an de weke \u00cet\u00eehadiyan di Osmaniyan de b\u00fbn desthilatdar. Ev p\u00eakhate, bi fesihkirina xwe ya sala 1918an \u00fb p\u00ea ve \u00ead\u00ee di h\u00eem\u00ean avakirina Komara Tirkiy\u00ea de c\u00eeh girtin.<br \/>\nPiraniya endam\u00ean w\u00ea pa\u015fa\u2019ne, ango di dema Osmaniyan de ji bo fermandar\u00ean le\u015fker\u00ee pa\u015fa digotin, ev peyv heta niha j\u00ee ji bo general\u00ean Tirk t\u00ea bikaran\u00een. Di ti welat\u00ean c\u00eehan\u00ea de, general\u00ean pergala kevin, nekar\u00eene li hember\u00ee pergala ku ber\u00ea endam\u00ea w\u00ea b\u00fbn, g\u00fbhertineke bingeh\u00een ango \u015fore\u015fek\u00ea p\u00ea\u015fbixin. Ev yek berovaj\u00ee xwezaya g\u00fbhertin\u00ea ye. Loma heta niha j\u00ee dib\u00eajin, eger g\u00fbhertinek p\u00eaw\u00eest be, em\u00ea b\u00eenin. Loma bi van kiryar\u00ean xwe, di hi\u015f\u00ea civaka xwe de j\u00ee t\u00eageheke weke \u00eeradeya gel, ava nekirine.<br \/>\nG\u00fbhertin\u00ean ku \u00eero t\u00ea \u00eed\u00eeakirin weke \u015fore\u015fek\u00ea ne \u00fb di encam\u00ea de Komara Tirkiye p\u00ea hatiye avakirin, ne weke daxwaz\u00ean gel, l\u00ea bel\u00ea ji jor ve, ji aliy\u00ea d\u00eesa van bermay\u00eey\u00ean Osmaniyan ve hatine an\u00een. Hewildana hatiye kirin, format e \u00fb g\u00fbhertineke \u015fekl\u00ee ye. Ji n\u00fb ve d\u00eezaynkirin e. Cewher\u00ea v\u00ea forma civak\u00ee ji ya kevin ne gelek\u00ee bi ferq e. Gelek\u00ee bi lez \u00fb bez, di nava demeke gelek\u00ee k\u00fbrt de ev g\u00fbhertin p\u00eak hatine kirin. Armanc ji van g\u00fbhertinan, me\u015fr\u00fbkirin \u00fb parastina xak\u00ean dagirkir\u00ee \u00fb may\u00eendekirina v\u00ea dagirkeriy\u00ea ye.<br \/>\nLoma Qan\u00fbna xwe ya meden\u00ee ji Sw\u00ead\u00ea, Qan\u00fbna xwe ya t\u00eecaret\u00ea ji Elmanya, Qan\u00fbna xwe ya Ceza ji \u00cetalya, Dest\u00fbra bingeh\u00een ji dest\u00fbra bingeh\u00een ya Fransa \u00fb Elmanya kopya kiriye. Hetta ziman\u00ea xwe y\u00ea Tirk\u00ee j\u00ee, ji Kurdan, Farisan, Ereban, \u00cetalyanan, Elmanan, Fransiyan bi hezaran peyv an\u00eene \u00fb ava kirine. Netewetiyeke \u00e7\u00eakir\u00ee, b\u00eay\u00ee d\u00eenam\u00eek\u00ean h\u00fbndir\u00een ava kirine. \u00c7and \u00fb h\u00fbnera xwe gelan kirine ya xwe, Stran\u00ean \u015eerq\u00ea (\u015ferk\u00ee), bi T\u00fbrk\u00fb\u2019y\u00ea g\u00fbherandine.<br \/>\nLi c\u00eehan\u00ea serdema \u00eemparatoriya \u00ead\u00ee t\u00ea girtin \u00fb koma ku M\u00fbstafa Kemal p\u00ea\u015feng\u00ee j\u00ea re kiriye di esas de xwestiye destkeftiy\u00ean \u00cemparatoriya Osmaniyan bipar\u00eaze \u00fb may\u00eende bike. Loma ti car\u00ee le\u015fkeran xwe ji nava siyaset\u00ea nedaye al\u00ee, n\u00ear\u00eena wan a li pirsgir\u00eakan le\u015fker\u00ee ye \u00fb \u00e7areseriy\u00ea wan j\u00ee le\u015fker\u00ee ne.<br \/>\nHatina Tirkan ji Asya Nav\u00een bi \u00ear\u00ee\u015f, xw\u00een \u00fb dagirkeriy\u00ea ye. Li ser nav\u00ea \u015faristaniy\u00ea ti berhem\u00ean wan \u00ean bi ber bi \u00e7av t\u00fbnene. Di naveroka her d\u00fb form\u00ean civak\u00ee de j\u00ee (komara Tirkiye \u00fb \u00cemparatoriya Osman\u00ee de) fikr\u00ea S\u00eava Sor ango Kizil Elma esas\u00ee ye. Cewher\u00ea S\u00eava Sor j\u00ee: ji bo may\u00eendekirina bic\u00eehb\u00fbna xwe, ango may\u00eendekirina dever\u00ean dagirkir\u00ee, \u00e7areseriya t\u00ea p\u00ea\u015fdit\u00een berfirehb\u00fbn e yan\u00ee, berdewamkirina dagirkeriy\u00ea ye. Ew j\u00ea re dib\u00eajin Fet\u00eeh. Loma ji S\u00eava Sor re s\u00eenor\u00ean werin dagirkirin t\u00fbne ye. Civaka Tirk li ser tirsa b\u00ea xak \u00fb welat-may\u00een\u00ea hatiye terbiyekirin, ji bo wan, ji xak \u00fb ni\u015ftiman wirditir ti\u015ftek\u00ee p\u00eeroztir \u00fb gir\u00eengtir t\u00fbneye.<br \/>\nParazvan\u00ean van nirx\u00ean wan j\u00ee m\u00eel\u00eetar\u00eezm e, le\u015fker \u00fb pol\u00eesin. Lewma hem\u00fb \u00e7alakiy\u00ean le\u015fker \u00fb pol\u00eesan mafdar t\u00ean d\u00eetin. Ku\u015ftin, par\u00e7ekirin, serj\u00eakirin&#8230; Gava mijar xak \u00fb ni\u015ftiman be, ev ti\u015ft ji bo wan \u015ferbetin.<br \/>\nXwec\u00eeh\u00ean hezar salan, xwediy\u00ean rast\u00een \u00ean van xakan Kurdan weke xeteriya her\u00ee mezin ji xwe re dan\u00eene. Heta bav nemire, m\u00eeras ji zarok re nam\u00eene. Loma bi fobiya Kurdan, dih\u00ealin ku tim \u00ear\u00ee\u015f \u00fb zext li ser Kurdan be \u00fb bi v\u00ea zext \u00fb \u00ear\u00ee\u015f\u00ea hewil didin heb\u00fbna xwe berdewam bikin. \u201cHeta Kurd sax bin rehet\u00ee ji me re t\u00fbneye\u201d, t\u00eag\u00eeh\u00ee\u015ftina wan a bingeh\u00een ev e. Ji ber ku di felsefeya wan de p\u00eakve-jiyan, wekwev\u00ee \u00fb \u015faristan\u00ee tineye. Loma bi kes\u00ean weke Atat\u00fbrk, bi hezar \u00fb sed dek \u00fb dolaban, Kurd xapandine \u00fb \u00eero tirsa dij\u00een ji ber zan\u00eena v\u00ea rastiy\u00ea ye.<br \/>\nY\u00ean li pey Atat\u00fbrk in \u00fb ji wan we ye Atat\u00fbrk ti\u015ftek\u00ee gelek\u00ee ba\u015ftir dixwest, ji ber bingeha wan a \u00eedeoloj\u00eek dig\u00eeje heman zem\u00een\u00ea, di prat\u00eek\u00ea de y\u00ean ber\u00ea \u015fer\u00eeatxwaz \u00fb y\u00ean la\u00eek\u00e7\u00ee y\u00ean Kemal\u00eest, li hember\u00ee p\u00eakhatey\u00ean dervey\u00ee Tirkitiy\u00ea xwediy\u00ea heman prat\u00eek\u00eane.<br \/>\nP\u00eakhatiya civaka Tirk gelek\u00ee heterojene. Weke qewm Tirkit\u00ee heye l\u00ea ev qewmit\u00ee j\u00ee bi saya dev\u015f\u00eerm\u00ea p\u00eak hatiye. Gelek caran t\u00ea ziman, Tirk\u00ea es\u00eel k\u00eam in. Ji ber v\u00ea neb\u00fbna homojeniy\u00ea tirsa h\u00fbndir a civak\u00ea li hember\u00ee hev j\u00ee gelek\u00ee bilind e. Tansiyon\u00ea bilind \u00ea li h\u00fbndir, travmayeke din a civak\u00ee \u00e7\u00eadike. Xwe bi hev-day\u00eena bawerkirin, gaya her ferd\u00ea v\u00ea civak\u00ea ye.<br \/>\nLoma Komara Tirkiye ya \u00eero \u00fb Osmaniya \u00eet\u00eehad\u00ee li ser xw\u00een \u00fb dagirkeriy\u00ea ava b\u00fbye, li ser heman h\u00eem\u00eane. Li ser dagirker\u00ee, tevk\u00fbj\u00ee \u00fb \u015fer\u00ea li dij\u00ee gelan xwe li ser lingan digirin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Piling WELAT Gava mirov li dewleta Tirkiy\u00ea bi dewlet\u00ean li Rojhilatanav\u00een re m\u00fbqayese dike, dib\u00eene ku \u00eent\u00eebaya modern\u00eeta Ewropay\u00ea \u00eel\u00eezyonek e \u00fb dib\u00eeneke ku Tirkiye di cewher\u00ea xwe de ji \u00e7anda feodal\u00ee \u00fb pa\u015fver\u00fbtiy\u00ea xilas neb\u00fbye. Navg\u00een\u00ean weke h\u00fbq\u00fbq, siyaset \u00fb \u00e7apemen\u00ee ji kirasek\u00ee dir\u00fbt\u00ee z\u00eadetir ti\u015ftek\u00ee din n\u00eene. H\u00fbq\u00fbq \u00fb siyaset di esas\u00ea xwe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16806,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-29334","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29334"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29335,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29334\/revisions\/29335"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}