{"id":28770,"date":"2020-04-27T09:50:10","date_gmt":"2020-04-27T07:50:10","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=28770"},"modified":"2020-05-04T15:33:34","modified_gmt":"2020-05-04T13:33:34","slug":"dagirker-ji-kijan-kurdi-hes-dikin-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=28770","title":{"rendered":"Dag\u00eerker ji k\u00eejan Kurd\u00ee hes dikin? (1)"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Mihemed \u015eAH\u00ceN<\/strong><\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-7721\" src=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Mihemed-\u015eahin-2-296x300.jpg\" alt=\"\" width=\"126\" height=\"128\" srcset=\"https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Mihemed-\u015eahin-2-296x300.jpg 296w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Mihemed-\u015eahin-2-356x364.jpg 356w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Mihemed-\u015eahin-2-414x420.jpg 414w, https:\/\/ronahi.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Mihemed-\u015eahin-2.jpg 599w\" sizes=\"auto, (max-width: 126px) 100vw, 126px\" \/><\/p>\n<p>Wek\u00ee ku t\u00ea zan\u00een tifaqa stratej\u00eek a Kurd \u00fb Tirkan a yek\u00ea di 1071\u2019\u00ea de di \u015fer\u00ea Melezg\u00eer\u00ea de \u00e7\u00eadibe. Ew tifaq deriy\u00ean Anatolyay\u00ea li tirkan vedike \u00fb tirk t\u00ean li Anatolyay\u00ea bi cih dibin \u00fb dibin c\u00eeran\u00ean kurdan.<br \/>\nPi\u015ft\u00ee tirk di Anatolyay\u00ea de bi cih dibin b\u00eabextiy\u00ean dasthilatdariy\u00ean tirkan j\u00ee dest p\u00ea dikin. Di d\u00eeroka hezar sal\u00ea bihur\u00ee de tu sosret \u00fb bobelat nam\u00eene ku nean\u00eebin ser\u00ea civaka kurd. Ew sosret \u00fb bobelat\u00ean xwe hem\u00fb bi saya kurd\u00ean hezkiriy\u00ean xwe p\u00eak an\u00een. Di p\u00eavajoy\u00ean bi sosret \u00fb bobelat\u00ean xwe de her tim ji nav civaka kurd ji xwe re hinek hezkir\u00ee peyda kirine \u00fb heta demek\u00ea ji wan hez kirine \u00fb pi\u015ft\u00ee ku gih\u00ee\u015ftine armanca xwe kurd\u00ean hezkiriy\u00ean xwe j\u00ee bi heman sosretan re r\u00fb bi r\u00fb hi\u015ftine.<br \/>\nVegotina hem\u00fb sosret \u00fb bobelat\u00ean ku bi dest\u00ea desthilat\u00ean tirkan bi ser\u00ea kurdan de hatine di v\u00ea niv\u00ees\u00ea de ne p\u00eakan e. B\u00eagumen vegotina \u00e7\u00eeroka hem\u00fb kurd\u00ean hezkiriy\u00ean wan j\u00ee ne p\u00eakan e. L\u00ea ji bo f\u00eamkirina desthilat\u00ean tirk ka ji k\u00eejan kurd\u00ee hez dikin ez \u00ea \u00e7end m\u00eenak\u00ean gir\u00eeng ji r\u00fbpel\u00ean d\u00eerok\u00ea r\u00eaz bikim.<br \/>\nJi bo \u015faristaniya Merwaniyan par\u00e7e bikin, t\u00eak bibin \u00fb erdn\u00eegariya wan dagir bikin desthilat\u00ean tirk di sala 1095\u2019an de ji Se\u00eed Xerab \u00ea biray\u00ea N\u00eezamedd\u00een \u00ea serok\u00ea Merwaniyan hez kirin. Bi saya Se\u00eed Xerab h\u00eaza N\u00eezamedd\u00een \u015fikandin \u00fb \u015faristaniya Merwaniyan ji hol\u00ea rakirin \u00fb careke din dest\u00fbr nedan \u015faristaniyeke kurd ava bibe.<br \/>\nTifaqa staratej\u00eek a kurd \u00fb tirk a duyem\u00een di sala 1514\u2019an de di \u015fer\u00ea \u00c7ildiran\u00ea de li dij\u00ee farisan p\u00eak hat. Pi\u015ft\u00ee serkeftina \u015fer\u00ea \u00c7ildiran\u00ea ji ber ku di avakirina yekitiya kurd de israr nekir \u00fb civaka kurd b\u00ea ser \u00fb ber \u00fb b\u00ea statuyeke netewey\u00ee di bin \u00eensafa dewleta Osman\u00ee de hi\u015ft desthilatdar\u00ean tirk ji \u00cedr\u00ees\u00ea Bedl\u00ees\u00ee hez kir!<br \/>\nPi\u015ft\u00ee tunekirina statuya xweser a m\u00eer \u00fb begtiy\u00ean kurdan di serhildana M\u00eer Evdrehman\u00ea Baban\u00ee ya 1806\u2019an de ji ber ku di par\u00e7ekirin, t\u00eakbirin \u00fb tesl\u00eemgirtina M\u00eer Evdrehman \u00fb serhild\u00ear\u00ean azad\u00eexwaz de roleke gir\u00eeng l\u00eestib\u00fb desthilatdar\u00ean tirk ji Xalit Beg\u00ea biray\u00ea M\u00eer Evdrehman hez kir!<br \/>\nDi sal\u00ean 1830-38\u2019an de ji ber ku li ser daxwaza siltan\u00ea Osmaniyan bi fetwaya xwe h\u00eaza M\u00eer Mihemed\u00ea Rewandiz\u00ee belav kir \u00fb di \u015fikandin \u00fb t\u00eakbirina xweseriya M\u00eertiya Rewandiz\u00ea de roleke sereke l\u00eest \u00fb avakirina desthilatdariya kurd asteng kir desthilatdar\u00ean tirk ji Mele Had\u00ee hez kir! Bi saya Mele Had\u00ee M\u00eer Mihemed bi dest\u00ea \u00e7etey\u00ean Osman\u00ee bi awayeke fa\u00eel nediyar hat qetilkirin.<br \/>\nDi sal\u00ean 1843-47\u2019an de ji bo \u015fikandin \u00fb t\u00eakbirina xweseriya Begtiya Botan\u00ea desthilatdar\u00ean tirk ji \u00cazd\u00een\u015f\u00ear \u00ea birarziy\u00ea Bedirxan Beg hez kir! Bi saya \u00cazd\u00een\u015f\u00ear daw\u00ee li serxweb\u00fbna Bedirxan Beg \u00fb hewldan\u00ean w\u00ee y\u00ean avakirina eniya netewey\u00ee an\u00een. Bi saya \u00cazd\u00een\u015f\u00ear Bedirxan Beg bi tev\u00ee malbata xwe bi \u015fert\u00ea ku tu car\u00ee venegerin Kurdistan\u00ea hatin mi\u015fextkirin.<br \/>\nDi sala 1914\u2019an de ji bo \u015fikandin \u00fb t\u00eakbirina serhildana \u015e\u00eax Evdilselam Barzan\u00ee y\u00ea biray\u00ea Mele Mistefa Barzan\u00ee desthilatdar\u00ean tirk ji Sof\u00ee Evdila hez kir! Sof\u00ee Evdila hem\u00fb nirx, p\u00eevan \u00fb r\u00fbmet\u00ean civaka kurd binp\u00ea kirin \u00fb m\u00eavan\u00ea mala xwe \u015e\u00eax Evdilselam Barzan\u00ee bi dest\u00ea xwe radest\u00ea desthilatdar\u00ean tirk kir.<br \/>\nDi heman dem\u00ea de desthilatdar\u00ean tirk ji Sil\u00eaman Naz\u00eef\u00ea kurd\u00ea ku di w\u00ea serdem\u00ea de waliy\u00ea M\u00fbsil\u00ea b\u00fb hez kir! Be dest\u00ea Sil\u00eaman Naz\u00eef\u00ea kurd zilma xwe ya li ser kurd\u00ean Ba\u015f\u00fbr bi deh car\u00ee z\u00eade kirin \u00fb \u015e\u00eax Evdilselam Barzaniy\u00ea serhild\u00ear \u00fb azad\u00eexwaz bi dest\u00ea w\u00ee darde kirin.<br \/>\nHer wiha, ji ber ku wek\u00ee fedayiy\u00ean siltan\u00ea Osmaniyan tevdigeriyan \u00fb civaka kurd j\u00ee di nav de li hem\u00fb civak\u00ean kurdistan\u00ee zilm \u00fb zor dikirin \u00fb di qirkirina civaka ermen de hevkariya Osmaniyan kirin desthilatdar\u00ean tirk ji Alay\u00ean Hem\u00eediyey\u00ea hez kir!<br \/>\nTifaqa staratej\u00eek a kurd \u00fb tirk a s\u00eayem\u00een li ser soz \u00fb bexta avakirina dewleteke hevpar \u00fb wekhev di sala 1919\u2019an de li dij\u00ee dagirkeriya dewlet\u00ean emperayl\u00eest p\u00eak hat. Komara Tirkiyey\u00ea bi saya w\u00ea tifaq\u00ea ava b\u00fb. L\u00ea pi\u015ft\u00ee avab\u00fbna Komar\u00ea civaka kurd careke din bi b\u00eabextiya desthilatdar\u00ean tirk re r\u00fb bi r\u00fb ma. P\u00eavajoya \u00eenkar \u00fb tunekirina civaka kurd dest p\u00ea kir.<br \/>\nKurd\u00ean ku li dij\u00ee w\u00ea helwesta b\u00eabext b\u00eadeng man \u00fb jiyana b\u00ear\u00fbmet qeb\u00fblkirin b\u00fbn heskiriy\u00ean desthilatdar\u00ean tirk. Kurd\u00ean ku qeb\u00fbl nekirin \u00fb ji bo jiyaneke bi r\u00fbmet \u00fb wekhev ser\u00ee hildan b\u00fbn dijmin.<br \/>\nDi sala 1925\u2019an de ji bo \u015fikandin \u00fb t\u00eakbirina serhildana Kal\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed desthilatdar\u00ean tirk ji B\u00eenba\u015f\u00ee Kasim \u00ea b\u00fbray\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed hez kir! Bi saya B\u00eenba\u015f\u00ee Kasim serhildana kurd a neteweperwer \u00fb ya ji her\u00ee mezinan yek t\u00eak birin. \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb heval\u00ean w\u00ee di kem\u00eena li ser pira \u00e7em\u00ea M\u00fbrad\u00ea de d\u00eel girtin. Ji bo di \u015fexs\u00ea wan de v\u00eena kurd\u00ean azad bi\u015fik\u00eenin bi tev\u00ee 46 heval\u00ean w\u00ee ve li Amed\u00ea li qada Der\u00ea \u00c7iy\u00ea darde kirin \u00fb 3 roj di s\u00eadar\u00ee de dalqand\u00ee hi\u015ftin.<br \/>\nJi ber ku li dij\u00ee gel\u00ea xwe di refa dewleta tirk de cih girt \u00fb ji bo \u015fadb\u00fbna dewleta tirk li gel\u00ea xwe zilm \u00fb zordar\u00ee kir \u00fb nameya \u015e\u00eax Sa\u00eed a derbar\u00ea xwestina pi\u015ftgiriya ji bo serhildan\u00ea rasterast \u015fand ji M. Kemal re \u00fb serhildan \u00eexbar kir desthilatdar\u00ean tirk ji Cem\u00eel\u00ea \u00c7eto hez kir!<br \/>\nBi destp\u00eaka serhildana Agir\u00ee re Husey\u00een Pa\u015fa y\u00ea Kor \u00ea navdar\u00ea ku di \u015fer\u00ea li dij\u00ee R\u00fbs de bi fermandariya xwe ya 8 Alay\u00ean Hem\u00eediyey\u00ea di ref\u00ea Osmaniyan de cih girtib\u00fb \u00fb serkeftin\u00ean mezin bi dest xistib\u00fbn \u00fb wek\u00ee l\u00eahengek\u00ee r\u00ea li dagirkeriya R\u00fbsan girtib\u00fb bi tev\u00ee 5 kur\u00ea xwe ve ji bo tevilb\u00fbna serhildan\u00ea ji mi\u015fextiy\u00ea ber\u00ea xwe dab\u00fbn Agir\u00ee.<br \/>\nHusey\u00een Pa\u015fa y\u00ea Kor beriya ku bigihije qada serhildan\u00ea li ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdisitan\u00ea di mala xizm\u00ea xwe Hec\u00ee Musa Beg de li ser nim\u00eaj\u00ea ji h\u00eala Medeniy\u00ea kur\u00ea Hec\u00ee Musa Beg ve di pi\u015ft de bi xencereke zengar\u00ee bi awayeke b\u00eabext hat qetilkirin. Pi\u015ft\u00ee qetilkirin\u00ea Meden\u00ee \u00e7\u00fb xwe spart dewleta tirk. Desthilatdariya tirk ji Meden\u00ee y\u00ea kur\u00ea Hec\u00ee Musa Beg hez kir!<br \/>\nJi ber ku \u015e\u00eax Taho \u00fb Mam\u00ea Hemze bi mil\u00ees\u00ean xwe (Qoriciy\u00ean w\u00ea dem\u00ea) li \u00e7iyay\u00ea S\u00eepan\u00ea her s\u00ea kur\u00ean Husey\u00een Pa\u015fa y\u00ea Kor Yusif, Ar\u00eef, Sil\u00eaman \u00fb Gefoy\u00ea Hamdik\u00ee y\u00ea r\u00eaber\u00ea wan di \u015fikeftek\u00ee de dorp\u00ea\u00e7 kirin \u00fb qetilkirin \u00fb nehi\u015ftin ew bigihij\u00een qada serhildan\u00ea \u00fb h\u00eaz bidin serhildana Agir\u00ee desthilatdariya tirk ji \u015e\u00eax Taho \u00fb Mam\u00ea Hemze hez kir!<br \/>\nDewleta tirk li gel hem\u00fb dek \u00fb dolab\u00ean xwe, li gel hem\u00fb hewldan\u00ean xwe y\u00ean b\u00eap\u00eevan \u00fb b\u00eaexlaq nekar\u00ee ji r\u00eaber\u00ean Serhildana Agir\u00ee y\u00ean her\u00ee gir\u00eengan yek Broy\u00ea Hesk\u00ea (Broy\u00ea Hesik\u00ea T\u00eal\u00ee) bi dest bixin \u00fb bi kujin. L\u00ea Emrixan\u00ea kurd \u00fb t\u00eema xwe ya m\u00eel\u00eesan (Qoriciy\u00ean w\u00ea dem\u00ea) Broy\u00ea Hesk\u00ea di defikek\u00ee b\u00eabext de d\u00eel girtin \u00fb qetilkirin. Lewre desthilatdariya tirk ji Emirxan \u00fb t\u00eema w\u00ee hez kirin!<br \/>\nDi sal\u00ean 1937-38\u2019an de ji bo \u015fikandin \u00fb tesl\u00eemgirtina berxwedana D\u00earsim\u00ea desthilatdar\u00ean tirk ji R\u00eaber\u00ea birarziy\u00ea Sey\u00eed Riza hez kir! Aqilmend \u00fb fermandar\u00ea berxwedan\u00ea y\u00ean sereke Al\u00ee\u015f\u00ear \u00fb hevsera w\u00ee Zar\u00eefe bi dest\u00ea R\u00eaber qetil kirin. Bi saya R\u00eaber \u00fb heval\u00ean w\u00ee berxwedana D\u00earsim\u00ea t\u00eak birin. Sey\u00eed Riza \u00fb kur\u00ea w\u00ee Re\u015fik Huseyin \u00ea 17 sal\u00ee \u00fb 5 heval\u00ean w\u00ee di bazara genim a Xarp\u00eat\u00ea de darde kirin. Li gel ku Sey\u00eed Riza wek\u00ee daxwaza daw\u00een ji wan xwest w\u00ee beriya kur\u00ea w\u00ee darde bikin ku dardekirina kur\u00ea xwe neb\u00eene l\u00ea desthilatdar\u00ean tirk ew daxwaza w\u00ee ya her\u00ee mes\u00fbm \u00fb \u00eensan\u00ee ya daw\u00een j\u00ee nean\u00ee cih \u00fb li ber \u00e7av\u00ean w\u00ee kur\u00ea w\u00ee darde kirin d\u00fbre j\u00ee ew darde kirin. (D\u00ea bidome)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mihemed \u015eAH\u00ceN Wek\u00ee ku t\u00ea zan\u00een tifaqa stratej\u00eek a Kurd \u00fb Tirkan a yek\u00ea di 1071\u2019\u00ea de di \u015fer\u00ea Melezg\u00eer\u00ea de \u00e7\u00eadibe. Ew tifaq deriy\u00ean Anatolyay\u00ea li tirkan vedike \u00fb tirk t\u00ean li Anatolyay\u00ea bi cih dibin \u00fb dibin c\u00eeran\u00ean kurdan. Pi\u015ft\u00ee tirk di Anatolyay\u00ea de bi cih dibin b\u00eabextiy\u00ean dasthilatdariy\u00ean tirkan j\u00ee dest p\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28772,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8,2],"tags":[],"class_list":["post-28770","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis","category-rojev"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28770","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28770"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28770\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28773,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28770\/revisions\/28773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}