{"id":28120,"date":"2020-04-03T09:33:53","date_gmt":"2020-04-03T07:33:53","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=28120"},"modified":"2020-04-03T09:33:53","modified_gmt":"2020-04-03T07:33:53","slug":"diroka-nexwesiyen-vegir-pandemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=28120","title":{"rendered":"D\u00eeroka Nexwe\u015fiy\u00ean Vegir (Pandem\u00ee)"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>S\u00eepan \u015e\u00ceNDA<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Dema mirov ber\u00ea xwe dide d\u00eeroka mirovahiy\u00ea, mirov dib\u00eene ku gelek nexwe\u015fiy\u00ean giran li ser mirovahiy\u00ea de hatine \u00fb tilafet\u00ean mezin di ser\u00ea mirovahiy\u00ea de an\u00eene. Ka em bin\u00earin kurte d\u00eeroka nexwe\u015fiy\u00ean vegir \u00fb bib\u00eenin ka di d\u00eerok\u00ea de bi van nexwe\u015fiyan \u00e7i bi ser\u00ea mirovahiy\u00ea hatiye. Ji Nexwe\u015fiya Re\u015f hetan\u00ee Covid 19\u2019\u00ea, dema mirov li d\u00eerok\u00ea din\u00eare, diyar dibe ku di d\u00eerok\u00ea de qatil\u00ea mirovahiy\u00ea y\u00ea her\u00ee mezin ev nexwe\u015fiy\u00ean vegirin. Her\u00ee z\u00eade van nexwe\u015fiy\u00ean vegir mirov ku\u015ftine. Hem j\u00ee bi milyonan. Nexwe\u015fiya vegir ya kevintir\u00een t\u00ea zan\u00een ji Beriya M\u00eelad\u00ea 429-426\u2019\u00ea li Yewnan\u00eestan\u00ea derketiye. Nav\u00ea w\u00ea tam nay\u00ea zan\u00een, l\u00ea j\u00eare gotine Weba (Plague) At\u00eena. Di dem\u00ea \u015eer\u00ea Peloponez\u00ea (430) de derketiye. Dib\u00eajin dor\u00ee 75.000-100.000 kes ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Di 165-180\u2019y\u00ea de d\u00eesa nexwe\u015fiyek derketiye \u00fb dib\u00eajin dor\u00ee 5 milyon (ango ji %30\u2019\u00ee \u015f\u00eaniy\u00ean dem\u00ea) mirov ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Nexwe\u015fiy\u00ea bandora xwe li Ewropa, Rojavay\u00ea Asya \u00fb Bak\u00fbr\u00ea Afr\u00eeka kiriye. Nav\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea Weba Antoninus (Galen) e. Dib\u00eajin ev nexwe\u015f\u00ee di\u015fibe nexwe\u015fiya Sorik\u2019\u00ea. Veba Justinianus ya di sal\u00ean 541-542\u2019y\u00ea de li Ewropa derketiye, qira Ewropa aniye. Dib\u00eajin ji %40 \u015f\u00eaniy\u00ean dem\u00ea y\u00ean Ewropa ji v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Dib\u00eajin di p\u00eala ewil de dor\u00ee 25 milyon mirov ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Di nava du sed salan de ji dor\u00ee 50 milyon ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Nexwe\u015fiy\u00ea bandora xwe li B\u00eezans, bi taybet\u00ee j\u00ee li Konstantinopol\u00ees (Stembol), li Sasaniya \u00fb bajar\u00ean dora Behra Sip\u00ee kiriye. Ev nexwe\u015f\u00ee di sal\u00ean 664-668 \u00fb 680-686\u2019\u00ea de d\u00eesa li Br\u00eetanya dubare derketiye. Mirina Re\u015f ya ku di navbera sal\u00ean 1347-1357\u2019an de li Ewropa derket\u00ee webayek giran \u00fb malw\u00earan e di d\u00eeroka mirovahiy\u00ea de. Ev nexwe\u015f\u00ee ji \u00c7\u00een\u00ea \u00fb Asya Nav\u00een destp\u00ea dike \u00fb bi riya \u015fer derbas\u00ee Ewropa dibe. Di nava deh salan de di navbera 75-100 milyon mirov ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea dimirin. Di nava sedsala 14\u2019an de dor\u00ee 200 milyon mirov jiber v\u00ea nexwe\u015fiya malw\u00earan dimirin. Ev nexwe\u015f\u00ee bandoreke mezin li ser \u015f\u00ean\u00ee \u00fb demografiya Ewropa dike. D\u00eesa di nava dem\u00ea de car car derketiye \u00fb hetan\u00ee 1700\u2019\u00ea dewam kiriye \u00fb mirovah\u00ee gelek \u00ea\u015fandiye. M\u00eenak di 1629-1631\u2019\u00ea de li \u00cetalya, di 1665-1666\u2019an de li London\u2019\u00ea, 1679\u2019\u00ea li Viyana, 1720-1722 li Mars\u00eelya, 1771\u2019\u00ea li Moskowa derketiye. Ango v\u00ea Weba y\u00ea ji %30-60 \u015f\u00eaniy\u00ean dem\u00ea qirkiriye. Di 1545-1548\u2019\u00ea de li Meks\u00eekay\u00ea nexwe\u015fiya Ta Xw\u00eenr\u00eaj derketiye \u00fb felaketek mezin di ser\u00ea Meks\u00eeka y\u00ea de an\u00ee ye. Di navbera 5-15 milyon Meks\u00eek\u00ee ji v\u00ea \u00ea\u015f\u00ea mir\u00eene. Ango ji %80 \u015f\u00eaniy\u00ean dem\u00ea qirkiriye. Ev nexwe\u015f\u00ee d\u00eesa di 1576\u2019\u00ea de li Meks\u00eeka derketiye, di 1592-1596\u2019\u00ea li Seneca, di 1596-1602\u2019y\u00ea li \u00cespanya, di 1600-1650\u2019y\u00ea li Afr\u00eeka Ba\u015f\u00fbr, di 1603\u2019y\u00ea li London, di 1609\u2019\u00ea de li Misir\u00ea derketiye. Derdora 25 milyon mirov ango %50 \u015f\u00eaniy\u00ean dem\u00ea ji ber v\u00ea nexwe\u015fiy\u00ea mir\u00eene. Di 1616-1619\u2019\u00ea de li England\u00ea ji %30 \u015f\u00ean\u00ee bi nexwe\u015fiy\u00ean vegir mir\u00eene. Di 1629-1631\u2019\u00ea de li \u00cetalya 280 hezar kes ji ber Weba \u00cetalya mir\u00eene.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00eepan \u015e\u00ceNDA Dema mirov ber\u00ea xwe dide d\u00eeroka mirovahiy\u00ea, mirov dib\u00eene ku gelek nexwe\u015fiy\u00ean giran li ser mirovahiy\u00ea de hatine \u00fb tilafet\u00ean mezin di ser\u00ea mirovahiy\u00ea de an\u00eene. Ka em bin\u00earin kurte d\u00eeroka nexwe\u015fiy\u00ean vegir \u00fb bib\u00eenin ka di d\u00eerok\u00ea de bi van nexwe\u015fiyan \u00e7i bi ser\u00ea mirovahiy\u00ea hatiye. Ji Nexwe\u015fiya Re\u015f hetan\u00ee Covid 19\u2019\u00ea, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25418,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-28120","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28120"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28121,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28120\/revisions\/28121"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}