{"id":25371,"date":"2019-11-28T07:26:57","date_gmt":"2019-11-28T07:26:57","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=25371"},"modified":"2019-12-03T06:51:23","modified_gmt":"2019-12-03T06:51:23","slug":"xeyala-ku-kiribun-tirbe-li-gunde-fise-aj-da","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=25371","title":{"rendered":"Xeyala Ku Kirib\u00fbn Tirb\u00ea Li Gund\u00ea F\u00ees\u00ea Aj Da"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><strong>Mihemed \u015eAH\u00ceN<\/strong><\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku di peymana Lozan\u00ea de heb\u00fbna komara tirk di qada navnetewey\u00ee de hat qeb\u00fblkirin p\u00eavajoya tasfiyekirin \u00fb tunekirina civaka kurd j\u00ee dest p\u00ea kir.<\/p>\n<p>P\u00eavajoya qirker pi\u015ft\u00ee niv\u00eesandina makezagona 1924\u2019an dest p\u00ea kir. Ji sala 1924\u2019an \u015f\u00fbn ve siyaset \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean dewleta tirk \u00ean ku ji bo tunekirina civaka kurd \u00fb tirkistankirina Kurdistan\u00ea hatin avakirin bi hem\u00fb dijwariya xwe h\u00eaj\u00ee di meriyet\u00ea de ne.<\/p>\n<p>Ji 1924\u2019an hetan\u00ee 1946\u2019an di serdema desthilatdariya yekpart\u00ee ya zalimane de bi hinceta serhildanan Kurdistan hat w\u00earankirin, talankirin \u00fb civaka kurd hat qirkirin. Bi tunekirina kelep\u00fbr\u00ean hezar salan ve gir\u00eaday\u00ee cewher \u00fb d\u00eenamik\u00ean civaka kurd y\u00ean siayas\u00ee, abor\u00ee, civak\u00ee \u00fb manew\u00ee hem\u00fb hatin tunekirin. Ji bo ku ew cewher careke din zind\u00ee nebin \u00fb ranebin ser xwe, bergiriy\u00ean dermirov\u00ee y\u00ean gelek dijwar hatin \u00a0girtin.<\/p>\n<p>Di qirkirin \u00fb \u00e7ewisandina civaka kurd de ewqas\u00ee bi serkeftina xwe bawer b\u00fbn ku li qontar\u00ean \u00e7iyay\u00ea Agiriy\u00ea ji xayal\u00ean kurdan re tirbek \u00e7\u00eakirin \u00fb li ser wiha niv\u00ees\u00een: \u201cKurdistana xeyal\u00ee di v\u00ea tirb\u00ea de hatiye binerdkirin\u201d. Li gor\u00ee hi\u015fmendiya wan a qirker \u00ead\u00ee nep\u00eakan b\u00fb yek kurdek karibe Kurdistan\u00ea xeyal bike.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee binerdkirina \u201cKurdistana Xeyal\u00ee\u201d p\u00eavajoya \u201ckurd tine ne\u201d dest p\u00ea kir. Ed\u00ee li Tirkiyey\u00ea kurd tine b\u00fbn \u00fb berd\u00eala kurdb\u00fbn\u00ea j\u00ee gelek giran b\u00fb. Berd\u00eal, mirina b\u00ea tirb b\u00fb, mi\u015fexta b\u00eanavn\u00ee\u015fan b\u00fb, talan \u00fb w\u00earana b\u00ea nirx, b\u00ea p\u00eevan \u00fb b\u00ea exlaq b\u00fb, daraz \u00fb z\u00eendana b\u00ea hiq\u00fbq \u00fb b\u00ea edalet b\u00fb.<\/p>\n<p>Li gel hem\u00fb zext \u00fb zordariyan, li gel berd\u00eal\u00ean gelek giran civaka kurd dev ji xeyala Kurdistana azad a ku hatib\u00fb \u201cbinerdkirin\u201d berneda. Bi v\u00eena xwe ya ji pola di her fersend\u00ea de bi \u00eenad li xeyala xwe ya p\u00eeroz xwed\u00ee derket \u00fb bi hezkirineke mezin \u00fb berd\u00eal\u00ean giranb\u00fbha ew mezin kir.<\/p>\n<p>Her ku civaka kurd xeyala xwe ya p\u00eeroz di dil\u00ea xwe de mezin kir bi darbey\u00ean le\u015fker\u00ee y\u00ean fa\u015f\u00eest re r\u00fb bi r\u00fb ma. Darbeya 27\u2019\u00ea gulana 1960\u2019an, a 12 adara 1971\u2019an, a 12 \u00eelona 1980\u2019\u00ee \u00fb her\u00ee daw\u00een derbeya 15-20\u2019t\u00eermeha 2016\u2019an ji bo ku\u015ftin \u00fb tunekirina w\u00ea xeyal\u00ea p\u00eak hatin.<\/p>\n<p>Li gel hem\u00fb hewldan\u00ean xwe y\u00ean kir\u00eat \u00fb b\u00ea p\u00eevan nekar\u00een w\u00ea xeyala p\u00eeroz ji k\u00fbrahiya dil\u00ea kurdan derxin \u00fb tune bikin. Ji sal\u00ean 1970\u2019\u00ee \u015f\u00fbn ve di dil\u00ea ciwan\u00ean kurd de ew xeyal roj bi roj mezin b\u00fb. Ciwan\u00ean ku di dil\u00ea xwe de xeyala p\u00eeroz mezin kirib\u00fbn di 27\u2019\u00ea mijdara 1978\u2019an de li gund\u00ea F\u00ees\u00ea kom b\u00fbn. Aja ku heta w\u00ea roj\u00ea di dil\u00ea xwe de mezin kirib\u00fbn li gund\u00ea F\u00ees\u00ea li ser axa Mezopotamyeya qed\u00eem \u00fb bi bereket \u00e7andin. Ji dewleta tirk re gotin; em neqediyane, li vir in, xwediy\u00ea v\u00ee welat\u00ee ne \u00fb h\u00eaj\u00ee me peyva xwe ya daw\u00een negotiye.<\/p>\n<p>Dewleta tirk careke din ket nava tirs \u00fb fikaran. D\u00eetin ku xeyala ku li gund\u00ea F\u00ees\u00ea aj daye roj bi roj mezin dibe \u00fb reh\u00ean xwe berdide dil\u00ea hem\u00fb kurd \u00fb kurdistaniyan. Ji bo p\u00ea\u015f\u00ee li mezinb\u00fbna xeyala p\u00eeroz bigirin \u00fb kok \u00fb reh\u00ean aja ku li F\u00ees\u00ea hatiye \u00e7andin bibirin di 12 \u00eelona 1980\u2019an de careke din darbeya le\u015fker\u00ee p\u00eak an\u00een.<\/p>\n<p>Ten\u00ea bi darbey\u00ea j\u00ee bes nekirin, di heman dem\u00ea de bi dehan komik\u00ean \u00e7ete \u00fb h\u00eaz\u00ean tar\u00ee y\u00ean wek\u00ee Ergenekon, J\u00eetem, H\u00eezbulah \u00fb \u00e7etey\u00ean S\u00fbsurl\u00fbk\u00ea y\u00ean param\u00eel\u00eeter ava kirin \u00fb ji bo n\u00ea\u00e7\u00eera kurd\u00ean ku di dil\u00ea wan de xeyala p\u00eeroz aj daye ber\u00ea wan dan Kurdistana qed\u00eem.<\/p>\n<p>Lewre darbeya 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea ji hem\u00fb derbayan dijwartir, qirker \u00fb xw\u00een\u00eetir b\u00fb. Bi hezaran mirov hatin qetilkirin, bi sedhezaran mirov hatin hebiskirin, bi sedhezaran mirov ji kar hatin derxistin, partiy\u00ean siyas\u00ee, send\u00eekay\u00ean karker \u00fb karmendan, komale \u00fb hwd. hem\u00fb saziy\u00ean siv\u00eel hatin girtin, binp\u00eakirina hem\u00fb maf\u00ean mirovan rewa b\u00fb, zindan kirin navenda \u00ee\u015fkencexane \u00fb tesl\u00eemgirtina v\u00eena kurd\u00ea xeyalpar\u00eaz. Li Kurdistan\u00ea nirx, p\u00eevan, exlaq, hiq\u00fbq hem\u00fb b\u00ea wate b\u00fbn. Bi kurtah\u00ee Kurdistana bihu\u015ft li civaka kurd kirin dojeh.<\/p>\n<p>Darbekar\u00ean 12\u2019\u00ea \u00eelon\u00ea li gel hem\u00fb hov\u00eetiy\u00ean xwe y\u00ean dermirov\u00ee \u00fb b\u00ea p\u00eevan nekar\u00een w\u00ea xeyala ku di dil\u00ea ciwan\u00ean kurd de aj dab\u00fb tune bikin. Ciwan\u00ean kurd bi berxwedana xwe ya canbex\u015fane gotin; \u015fitla ku beton qela\u015ftiye \u00fb j\u00ea derketiye, nep\u00eakane careke din vegere bin beton\u00ea.<\/p>\n<p>Bel\u00ea, vegera tirb\u00ea ya ser betonkir\u00ee dihat wateya mirin \u00fb tuneb\u00fbne. L\u00ea ji bo mezinb\u00fbna w\u00ea j\u00ee p\u00eadiv\u00ee bi xw\u00eena pakrewan \u00fb \u015f\u00eargeleyan heb\u00fb. Ev der Kurdistan b\u00fb, welat\u00ea agir \u00fb roj\u00ea b\u00fb, h\u00eal\u00eena pakrewan \u00fb \u015f\u00eargelyan b\u00fb. B\u00ea guman berd\u00eala p\u00eaw\u00eest \u00e7iqas\u00ee giran be j\u00ee d\u00ea bihata day\u00een.<\/p>\n<p>Di z\u00eendan \u00fb \u00ee\u015fkencexan\u00eay\u00ean darbekaran de hewldan\u00ean ku\u015ftina aj\u00ea b\u00ea encam man. \u015e\u00eargeley\u00ean kurd ji v\u00eena xwe ya ji pola li der\u00fbdor\u00ea xeyala xwe ya p\u00eeroz keleh \u00e7\u00eakirin, di 18\u2019\u00ea gulana 1982\u2019an de bi p\u00eata agir\u00ea bedena xwe efs\u00fbn\u00ee kirin \u00fb di 14\u2019\u00ea t\u00eermeha 1982\u2019an de bi v\u00eena xwe ya ji pola nemir kirin \u00fb ji pencereya z\u00eendan\u00ea ber bi \u00e7iyay\u00ean welat\u00ea agir \u00fb roj\u00ea ve firandin.<\/p>\n<p>Xeyala P\u00eeroz a nemir \u00fb ya bi agir\u00ea la\u015f\u00ea \u00e7ar \u015f\u00eargeleyan efs\u00fbnkir\u00ee li ser \u00e7ar h\u00eal\u00ean welat geriya. Di 15\u2019\u00ea tebaxa 1984\u2019an de li ser \u00c7iyay\u00ean Dih\u00ea \u00fb \u015eemz\u00eenan\u00ea dan\u00ee \u00fb ewr\u00ea re\u015f \u00fb tar\u00ee ku weke qedera re\u015f li ser welat\u00ea roj\u00ea gir\u00eadab\u00fb, qela\u015ft \u00fb av\u00eat.<\/p>\n<p>\u00c7iyay\u00ea Zagros\u00ea ku nav\u00ea w\u00ea bi xwe ji zay\u00een\u00ea t\u00ea, \u00e7iyay\u00ea C\u00fbd\u00ee y\u00ea ku ge\u015ftiya N\u00fbh P\u00eaxember l\u00ea daniye \u00fb \u00e7avkaniya jiyana hem\u00fb candaran e, \u00c7iyay\u00ea S\u00eepan\u00ea y\u00ea ku ji ev\u00eena Siyabend \u00fb Xec\u00ea re maz\u00fbvan\u00ee kirib\u00fb, wek\u00ee her car\u00ee, careke din ji ev\u00eendar\u00ean xeyala p\u00eeroz re hemb\u00eaza xwe vekirin.<\/p>\n<p>Ew aja ku 41 sal ber\u00ea bi dest\u00ea \u00e7end \u015f\u00eargeleyan li gund\u00ea F\u00ees\u00ea hatib\u00fb \u00e7andin \u00eero kok \u00fb reh\u00ean w\u00ea li \u00e7ar h\u00eal\u00ean Kurdistan\u00ea belav b\u00fbye \u00fb di dil\u00ea 50 milyon kurd de bi awayek\u00ee may\u00eende bi cih b\u00fbye. Ji civak\u00ean rojhilata nav\u00een re b\u00fbye h\u00eav\u00ee \u00fb stargeh \u00fb \u015fewqa xwe daye c\u00eehan\u00ea.<\/p>\n<p>27\u2019\u00ea mijdar\u00ea roja vej\u00eena xeyala azadiy\u00ea li gel\u00ea kurd \u00fb li hem\u00fb gel\u00ean bindest p\u00eeroz be.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mihemed \u015eAH\u00ceN Pi\u015ft\u00ee ku di peymana Lozan\u00ea de heb\u00fbna komara tirk di qada navnetewey\u00ee de hat qeb\u00fblkirin p\u00eavajoya tasfiyekirin \u00fb tunekirina civaka kurd j\u00ee dest p\u00ea kir. P\u00eavajoya qirker pi\u015ft\u00ee niv\u00eesandina makezagona 1924\u2019an dest p\u00ea kir. Ji sala 1924\u2019an \u015f\u00fbn ve siyaset \u00fb pol\u00eet\u00eekay\u00ean dewleta tirk \u00ean ku ji bo tunekirina civaka kurd \u00fb tirkistankirina [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24025,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-25371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25371"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25372,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25371\/revisions\/25372"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}