{"id":25046,"date":"2019-11-14T09:09:55","date_gmt":"2019-11-14T09:09:55","guid":{"rendered":"http:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=25046"},"modified":"2019-11-14T09:09:55","modified_gmt":"2019-11-14T09:09:55","slug":"hewldanen-tirkistankirina-kurdistane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/?p=25046","title":{"rendered":"Hewldan\u00ean tirkistankirina Kurdistan\u00ea"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Mihemed \u015eAH\u00ceN<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Ji 1071\u2019an \u00fb vir de ye hewldan\u00ean tirkistankirina Kurdistan\u00ea b\u00eanavber berdewam dikin.<\/p>\n<p>Wek t\u00ea zan\u00een welat\u00ea tirkan Asya Nav\u00een e. Pi\u015ft\u00ee ji Asya nav\u00een derketin her tim li ser pi\u015fta hespan ji bo talan \u00fb w\u00earan\u00ea welat bi welat digeriyan heya ku di sala 1071\u2019an de bi saya kurdan deriy\u00ean Anatolyay\u00ea ji tirkan re veb\u00fbn \u00fb hatin di wir de bi cih b\u00fbn.<\/p>\n<p>Tirk\u00ean ku hatib\u00fbn Anatolyay\u00ea di dawiya sedsala 13`em\u00een de bi p\u00ea\u015fengiya malabata Osman\u00ee tifaqa xwe p\u00eak an\u00een \u00fb b\u00fbn serwer\u00ean Anatolyay\u00ea.<\/p>\n<p>Dewleta Osmaniyan di destp\u00eak\u00ea de dewleteke etn\u00eek\u00ee \u00fb nijaperest neb\u00fb. Gelek etn\u00eek \u00fb netew\u00ean cuda bi \u015fert\u00ea ku baca xwe bidin karib\u00fbn bi reng \u00fb deng\u00ean xwe bij\u00een.<\/p>\n<p>P\u00ea\u015fketina zanyar\u00ee \u00fb p\u00ee\u015fesaziya Ewropay\u00ea \u00fb bi taybet p\u00eakhatina \u015fore\u015fa Fransay\u00ea 1789\u2019an darbeyeke mezin li pergala Osmaniyan xist.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa Fransay\u00ea hi\u015fmendiya avakirina dewlet\u00ean etn\u00eek\u00ee p\u00ea\u015f ket. Li parzem\u00eena Ewropay\u00ea bi dehan netew dewlet\u00ean nijadperest \u00ean etn\u00eek\u00ee ava b\u00fbn.<\/p>\n<p>P\u00ea\u015fketina hi\u015fmendiya netew dewlet bandorek mezin li civak \u00fb netew\u00ean ku di bin serweriya Osmaniyan de dijiyan kir. Gelek netew\u00ean ku heta w\u00ea dem\u00ea di bin serweriya Osmaniyan de dijiyan, ji bo avakirina netew-dewleta xwe ser\u00ee hildan \u00fb yek bi yek ji dewleta Osmaniyan veqetiyan \u00fb serxweb\u00fbna xwe \u00eelan kirin.<\/p>\n<p>Dewleta Osman\u00ee ji erdn\u00eegariya ku dibin serweriya w\u00ea de b\u00fb her roj be\u015fek j\u00ea winde dikir. Ji ber ku Anatolya j\u00ee ne welat\u00ea wan b\u00fb bi wan re tirs \u00fb xofa windekirina Anatolyay\u00ea dest p\u00ea kir. Windakirina Anatolyay\u00ea dihat wateya b\u00ea welat may\u00eena wan.<\/p>\n<p>Lewre Dewleta Osman\u00ee ji bo p\u00ea\u015f\u00ee li serhildan\u00ean azadiy\u00ea y\u00ean civak\u00ean di bin dest\u00ea w\u00ea de may\u00ee bigire \u00fb p\u00ea\u015f\u00ee li belavb\u00fbn \u00fb tuneb\u00fbna xwe bigire ket nava hewldana guhertina pergala xwe. Xweseriya hem\u00fb civakan tune kir \u00fb otor\u00eeteya xwe ya navend\u00ee li ser hem\u00fb civakan ferz kir. L\u00ea w\u00ea hewldana wan j\u00ee nekar\u00ee p\u00ea\u015f\u00ee li t\u00eak\u00e7\u00fbn \u00fb belavb\u00fbna dewleta wan bigire.<\/p>\n<p>Di serdema Osmaniyan a daw\u00een de hi\u015fmendiya nijadperestiya tirk gih\u00ee\u015ft asta her\u00ee jor \u00fb di bin nav\u00ea Cemiyeta \u00cet\u00eehat Terak\u00ee de xwe bi r\u00eaxistin kir. Yekane armanca v\u00ea cemiyet\u00ea tirkistankirina Anatolya \u00fb Kurdistan\u00ea b\u00fb. Ji bo p\u00eakhatina v\u00ea armanc\u00ea j\u00ee hewce b\u00fb civak\u00ean ne tirk \u00ean li Anatolya \u00fb Kurdistan\u00ea hem\u00fb bihatana tunekirin \u00fb tesfiyekirin.<\/p>\n<p>Ji w\u00ea roj\u00ea \u00fb vir ve, komkuj\u00ee \u00fb qirkirin ji v\u00ea erdn\u00eegariy\u00ea xal\u00ee neb\u00fbn. Di encam de derg\u00fb\u015f\u00ean civak \u00fb \u00e7andan erdn\u00eegariya Anatolya \u00fb Mezopotamyay\u00ea kirin goristana \u00e7and \u00fb civakan. Jenos\u00eeda ku di sala 1915\u2019an de li dij\u00ee civaka ermen p\u00eak hat yek ji berhem\u00ean w\u00ea hi\u015fmendiy\u00ea ye.<\/p>\n<p>K\u00eam be j\u00ee li Anatolyay\u00ea bi ser ketin. Piraniya civak\u00ean Anatolyay\u00ea y\u00ean ne tirk an bi qirkirinan, an j\u00ee bi mi\u015fextkirinan tesfiye kirin. Y\u00ean may\u00ee j\u00ee bi tepis\u00een \u00fb \u00e7ewisandinan hatin tunekirin. Yekane civaka ku li dij\u00ee qirkirin \u00fb tunekirin\u00ean wan li ber xwe da \u00fb heb\u00fbna xwe parast civaka kurd b\u00fb.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee \u015fer\u00ea yekem\u00een \u00ea c\u00eehan\u00ea komara tirk a n\u00fb ya ku li ser kelepor\u00ean Osmaniyan ava b\u00fb hi\u015fmendiya \u00cet\u00eehat Terak\u00ee ya nijadperest \u00fb fa\u015f\u00eest esas girt. Li ser nirx \u00fb p\u00eevan\u00ean yek netew, yek ziman, yek \u00e7and\u00ee y\u00ean netew dewletiy\u00ea ava b\u00fb. Ew j\u00ee dihat w\u00ea watey\u00ea ku p\u00eavajoya qirkirin \u00fb tunekirina civakan a ku di serdema Osmaniyan de dest p\u00ea kirib\u00fb d\u00ea b\u00ea navber \u00fb bi awayek\u00ee her\u00ee dijwar berdewam bike.<\/p>\n<p>Di dawiya serdema Osmaniyan de y\u00ean ku li dij\u00ee hi\u015fmendiya \u00cet\u00eehat Terak\u00ee ya qirker her\u00ee z\u00eade li ber xwe dab\u00fbn kurd b\u00fbn. B\u00ea guman di serdema komara n\u00fb de j\u00ee y\u00ean ku li dij\u00ee siyaseta wan a qirker her\u00ee z\u00eade li ber xwe bidin \u00fb serkeftina siyaseta wan a tirkkirina hem\u00fb civakan asteng bikin d\u00ea kurd b\u00fbna.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee xwe Anatolya kirib\u00fbn tirkistan, l\u00ea ten\u00ea Anatolyay\u00ea t\u00ear\u00ee wan nedikir. Niha dora tirkistankirina Kurdistan\u00ea b\u00fb. Lewre pi\u015ft\u00ee avakirina komara n\u00fb yekane armanca wan tirkistankirina Kurdistan\u00ea ye. Hem\u00fb siyaseta wan, hem\u00fb plansaziy\u00ean wan, hem\u00fb rapor\u00ean wan li ser tunekirina civaka kurd \u00fb tirkistankirina Kurdistan\u00ea ne.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee avab\u00fbna komar\u00ea ji bo tirkistankirina Kurdistan\u00ea bi dehan rapor \u00fb plansaziy\u00ean taybet t\u00ean amadekirin. Di encama wan rapor \u00fb plansaziyan de p\u00eavajoya ji n\u00fb ve fetihkirin, qirkirin, tunekirin, \u00e7ewisandin \u00fb tesl\u00eemgirtina civaka kurd dest p\u00ea dike. Ew p\u00eavajoya dijwar di sala 1938\u2019an de bidestxistina kelaha daw\u00een D\u00earsim\u00ea bi daw\u00ee dibe \u00fb p\u00eavajoya jenos\u00eeda sp\u00ee ya tunekirin \u00fb tunehesibandina civaka kurd dest p\u00ea dike. Ed\u00ee kurdek nikare bib\u00eaje ez kurd im.<\/p>\n<p>ji bo bigih\u00eajin armanca xwe ya kir\u00eat bi plansaziy\u00ean taybet erdn\u00eegariya Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea ji h\u00eala kembera nijadperestiya tirk ve dorp\u00ea\u00e7 dikin. Ji bajar\u00ea Qers\u00ea heta Efr\u00een\u00ea bajar\u00ean Kurdistan\u00ea y\u00ean wek\u00ee Erzerom, Erz\u00eengan, S\u00eawas, Melet\u00ee, Gugum, Sems\u00fbr \u00fb D\u00eelok dibin hedef\u00ean w\u00ea plansaziya wan a nebix\u00ear. Di encama w\u00ea plansaziya nebix\u00ear de \u00eero ev bajar\u00ean Kurdistan\u00ea y\u00ean qed\u00eem b\u00fbne navend\u00ean nijadperestiya tirk.<\/p>\n<p>Her \u00e7iqas\u00ee ev bajar\u00ean Kurdistan\u00ea bibin navend\u00ean nijadperestiya wan j\u00ee gir\u00eadana kurdan a bi axa xwe, ziman\u00ea xwe \u00fb \u00e7anda xwe ya qed\u00eem nah\u00eale ew biser kevin. Da ku ji sal\u00ean 1980\u2019\u00ee \u00fb \u015f\u00fbn ve berxwedana Tevgera Azadiy\u00ea digih\u00eaje hawara civaka kurd \u00fb p\u00eavajoy\u00ea berevaj\u00ee dike.<\/p>\n<p>Hi\u015fmendiya \u00cet\u00eehat Terak\u00ee ya ku ji bo tirkistankirin\u00ea sed salin Bakur\u00ea Kurdistan\u00ea kiriye gola xw\u00een\u00ea niha j\u00ee ji bo heman armanc\u00ea di nava hewldan\u00ean dakirina Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea de ye. Dixwaze kembera xwe ya nijadperest li Efr\u00een\u00ea, Ser\u00ea Kaniy\u00ea \u00fb li Gir\u00ea Sp\u00ee j\u00ee ava bike. D\u00fbre d\u00ea dor were bajar\u00ean M\u00fbsil \u00fb Kerk\u00fbk\u00ea. Bi w\u00ee away\u00ee dixwaze erdn\u00eegariya Kurdistan\u00ea bi hi\u015fmendiya xwe ya nijadperest dorp\u00ea\u00e7 bike \u00fb plansaziya xwe ya tirkistankirina Kurdistan\u00ea bibe ser\u00ee.<\/p>\n<p>L\u00ea ji b\u00eer dike ku kurd \u00ead\u00ee ne kurd\u00ean ber\u00ea ne. B\u00eerdoz\u00ee \u00fb hi\u015fmendiya kurd\u00ea azad t\u00ear\u00ea dike ku hem\u00fb plansaz\u00ee, dek \u00fb dolab\u00ean wan \u00ean kir\u00eat p\u00fb\u00e7 bike.<\/p>\n<p>Kurd\u00ean ku bi sedan salin erdn\u00eegariya xwe, \u00e7anda xwe, heb\u00fbna xwe parastine berd\u00eal \u00e7i dibe bila ew be d\u00ea ji vir \u00fb \u015f\u00fbn de j\u00ee bipar\u00eazin. Ti car\u00ee nehatiye d\u00eetin ku \u015f\u00earan war\u00ean xwe hi\u015ftibin ji gur \u00fb \u00e7eqelan re.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mihemed \u015eAH\u00ceN Ji 1071\u2019an \u00fb vir de ye hewldan\u00ean tirkistankirina Kurdistan\u00ea b\u00eanavber berdewam dikin. Wek t\u00ea zan\u00een welat\u00ea tirkan Asya Nav\u00een e. Pi\u015ft\u00ee ji Asya nav\u00een derketin her tim li ser pi\u015fta hespan ji bo talan \u00fb w\u00earan\u00ea welat bi welat digeriyan heya ku di sala 1071\u2019an de bi saya kurdan deriy\u00ean Anatolyay\u00ea ji tirkan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19108,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-25046","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-quncik-nivis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25046","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25046"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25047,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25046\/revisions\/25047"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ronahi.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}